Sygn. akt VII ACa 897/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2017 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Maciej D

§ 2k.p.c.). Odwołanie od decyzji Prezesa UOKi

K stanowi pismo o charakterze hybrydalnym – łączy w sobie elementy pozwu i środka odwoławczego (zaskarżenia), w wyniku którego wszczynane jest sądowe postępowanie pierwszoinstancyjne z pewnymi elementami drugoinstancyjnej kontroli decyzji administracyjnej (zob. np. wyroki SN: z dnia 29.05.1991 r., III CRN 120/91, OSNCP 1992, nr 5, poz. 87, z dnia 24.10.2002 r. I CKN 1465/00, Legalis nr 59279 i z dnia 24.01.2012 r., III SK 23/11, Lex nr 1129350; wyrok SA w Warszawie z dnia 8.03.2012 r., VI ACa 1150/11, Legalis nr 532600). Odwołanie składane na podstawie art. 81 u.o.k.k. jest zatem szczególnym środkiem zaskarżenia decyzji organu administracji. Trzeba podkreślić, że zaskarżenie wyroku w części powoduje konieczność wyjaśnienia zakresu zaskarżenia we wniosku apelacyjnym (zob. postanowienie SN z dnia 24 maja 2007 r., II PZ 17/07, OSNAPiUS 2008, nr 15-16, poz. 226). Precyzyjne określenie w jakiej części wyrok został zaskarżony, ma znaczenie nie tylko dla ustalenia granic zaskarżenia, lecz także dla oceny w jakim zakresie wyrok się uprawomocnił (art. 363 § 3 k.p.c.). To samo należy odnieść do odwołania od decyzji Prezesa Urzędu. Strona powinna określić w odwołaniu w jednoznaczny sposób zakres zaskarżenia. Co prawda, w art. 479 28 § 3 k.p.c. nie wskazano wprost, że powód (odwołujący się) ma określić, czy zaskarża decyzję w całości czy w części (jak to wpisano do art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c.), jednak przemawiają za tym przynajmniej dwa argumenty. Po pierwsze, we wskazanym przepisie zawarto zastrzeżenie, że w odwołaniu należy zawrzeć wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji w całości lub w części. Skoro strona ma obowiązek określenia wniosku odwołania w odniesieniu do całości lub części decyzji, to oczywistym jest, że w wyniku tego wskazuje, czy zaskarża decyzję w całości czy w części. Po drugie, jak stanowi art.

§ 1

, 3 i 4 k.p.c., w wyniku rozpoznania odwołania, (...) w zależności od jego merytorycznej zasadności lub zaistnienia przesłanek o charakterze formalnym – powinien oddalić odwołanie, odrzucić je lub zaskarżoną decyzję uchylić albo zmienić w całości lub w części i orzec co do istoty sprawy. Oznacza to, że wyrok (...) rozstrzyga o bycie prawnym zaskarżonej decyzji, eliminując ją z obrotu prawnego bądź utrzymując w obrocie prawnym w dotychczasowej lub zmienionej postaci (wyrok SA w Warszawie z dnia 17 września 2008 r., VI ACa 342/08, niepubl.). Jeżeli decyzja jest zaskarżona w części, to orzeczenie (...) odnosi się wyłącznie do części decyzji, a nie całego orzeczenia organu administracji. Zatem, chociaż w doktrynie i orzecznictwie słusznie przyjmuje się, że odwołanie zawiera w sobie elementy pozwu, a niektórzy autorzy przyjmują, że pisemne elementy treści odwołania sprowadzają się do istotnych elementów pozwu, tj. żądania i jego uzasadnienia, a więc opowiadają się za odwołaniem jako pozwem (np. K. Weitz, w: Postępowanie sądowe w sprawach gospodarczych, w: System prawa handlowego, t. 7, pod red. T. Wiśniewskiego, Warszawa 2007, s. 130 i n.), nie zmienia to faktu, że nie sposób pominąć istotnych elementów odwołania, świadczących o tym, że stanowi ono również środek zaskarżenia. Reasumując, istotne jest określenie, czy powód skarży decyzję w całości czy w części, gdyż zakres żądania jest wyznaczany przez zakres odwołania, i zakresem tym związany jest sąd, który wyrokować może tylko co do przedmiotu, który objęty był żądaniem, określonym w odwołaniu (zob. wyrok SN z dnia 19 stycznia 2001 r., I CKN 1036/98, Legalis nr 212533) Przekładając powyższe wywody na realia niniejszej sprawy należy wskazać, że we wniosku odwołania powód wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, a z ostrożności procesowej o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej i zniesienie kosztów postępowania sądowego między stronami. Takie sformułowanie wniosku mogłoby sugerować, że strona zaskarżyła decyzję w całości. Trzeba jednak zauważyć, że decyzja nr (...), w dwóch pierwszych punktach (I i II), dotyczyła sześciu różnych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, zaś w trzecim punkcie (III) na powoda zostały nałożone kary pieniężne, przy czym dotyczyły one tylko czterech z czynów, opisanych w punktach I.1., II.1., II.

1. i II.
2. Kary pieniężne nie dotyczyły dwóch czynów, opisanych w punktach I.
3. i I.3., a więc również tego, którego dotyczył punkt 1 wyroku Sądu Okręgowego, a w konsekwencji – apelacja pozwanego. Jak wynika z treści odwołania, przedmiotem żądania (...) były wyłącznie ściśle oznaczone zachowania wymienione w odwołaniu, tj.: 1) nieprzekazywanie konsumentom formularza informacyjnego, 2) niepodawanie w umowach o kredyt konsumencki informacji o całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta, 3) niepodawanie w umowach o kredyt konsumencki informacji o (...), 4) niepodawanie w informacjach kredyt konsumencki informacji o odsetkach w stosunku dziennym. W związku z tak określonym przedmiotem powód wskazał, że tych czynów dotyczą kary pieniężne i że w całości kwestionuje ustalenia faktyczne i prawne (...) poczynione w zakresie ww. punktów (s. 2-3 odwołania). Analiza zarzutów odwołania i ich uzasadnienie jednoznacznie wskazuje, że zostały one skierowane jedynie przeciwko rozstrzygnięciom zawartym w punkcie I ppkt 1 i punkcie II ppkt 1-3 oraz w zakresie rozstrzygnięcia o karach pieniężnych i kosztach postępowania. Powód w odwołaniu nie wywiódł żadnych zarzutów względem rozstrzygnięć zawartych w punkcie I ppkt 2 (naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 u.o.k.k.) oraz punkcie I ppkt 3 (naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 u.o.k.k. w zw. z art. 3 ust. 1 u.z.n.k.). Żaden z zarzutów nie dotyczył więc rozstrzygnięcia w przedmiocie nieuzasadnionego stosowania przez powoda niedozwolonego postanowienia wzorca umowy o treści: „W przypadku, gdy Pożyczka lub jej część nie została uiszczona w terminie, Pożyczkobiorca zapłaci Pożyczkodawcy opłatę upominawczą w kwocie 15 zł za każdy monit wysłany do Pożyczkobiorcy przez Pożyczkodawcę lub osobę trzecią działającą w imieniu Pożyczkodawcy oraz 25 zł za wezwanie do zapłaty wysłane do Pożyczkobiorcy przez Pożyczkodawcę lub osobę trzecią działającą w imieniu Pożyczkodawcy” (pkt 15.
4. umowy ramowej) , ponieważ okoliczności faktyczne, które uzasadniają roszczenie oparte na tej instytucji, są zupełnie inne i odmiennie przedstawia się też obrona powoda przyjęta nie tylko w odwołaniu, ale również w dalszym toku postępowania sądowego. Nie sposób bowiem nie zauważyć, że również na rozprawie w dniu 7 marca 2016 r. (nagranie k. 99) strona powodowa nie odnosiła się w jakikolwiek sposób do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I.
5. decyzji, w szczególności nie podniosła w tym przedmiocie zarzutów. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem żądania w sprawach z zakresu ochrony konkurencji jest stwierdzenie, że przedsiębiorca nie naruszył przepisów ustawy, ewentualnie naruszył je w węższym zakresie, niż wynika to z decyzji Prezesa UOKiK (por. wyrok SN z dnia 18 lutego 2010 r., III SK 28/09, OSNAPiUS 2011, nr 17-18, poz. 243). Sąd rozpoznający sprawę jest przy tym związany zakresem odwołania (zakresem zaskarżenia decyzji), lecz nie sformułowanymi w odwołaniu wnioskami. Co istotne, zarzuty podnoszone przez powoda muszą odnosić się do tego, co jest przedmiotem odwołania. Bez znaczenia pozostaje, że sąd II instancji nie jest związany przedstawionymi w apelacji zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (zob. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, że sąd odwoławczy może z urzędu stwierdzić naruszenie prawa materialnego, nawet bez zarzutu skarżącego (zob. wyrok SN z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PK 280/07, Legalis nr 177622). Może to bowiem uczynić dopiero wówczas, gdy określony został zakres zaskarżenia, a więc gdy nie budzi wątpliwości, że strona zaskarżyła wyrok w określonym zakresie. Co więcej, w postanowieniu z dnia 26 marca 1998 r. (III CKN 80/98, Lex nr 519315) Sąd Najwyższy stwierdził, że nieprzytoczenie w apelacji zarzutów, ich uzasadnienia oraz nieokreślenie wniosku apelacyjnego uzasadnia podjęcie przez przewodniczącego czynności przewidzianych w art. 130 § 1 k.p.c. (tak też SN w uchwale z dnia 17 marca 1998 r., III ZP 1/98, OSNAPiUS 1998, nr 16, poz. 483). Powinno więc zostać wszczęte postępowanie naprawcze. Te same zasady należy odnieść do odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, albowiem (...) powinien wiedzieć, w jakim zakresie ma podejmować czynności rozpoznawcze, aby nie wejść w sprzeczność z art. 321 § 1 k.p.c., którym to przepisem jest związany, rozpatrując zasadność wniesionego odwołania. W niniejszej sprawie, skoro zaistniała rozbieżność między wnioskiem odwołania a jego zarzutami, należało wszcząć postępowanie naprawcze w trybie art.

§ 2k.p.c., w związku z analogicznie stosowanym art.

130 § 1 k.p.c. Ponieważ (...) takich czynności nie podjął, nie miał podstaw rozstrzygania co do punktu I.

1. decyzji, jako że należało w takiej sytuacji przyjąć, iż z akt sprawy wynikał zakres odwołania, który nie obejmował tego punktu decyzji. Świadczyła o tym zarówno treść odwołania, jak i stanowisko strony powodowej prezentowane w toku postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd Okręgowy, pozostając związany zakresem odwołania, nie może wykraczać poza zakres zaskarżenia. Sąd ten nieprawidłowo uznał, że zakresem odwołania (...) objęty był również punkt I.
2. zaskarżonej decyzji. Na przeciwne stwierdzenie nie pozwalała treść odwołania, którego zarzuty jednoznacznie świadczyły o woli powoda w tym zakresie. Zarzuty odwołania ograniczono wyłącznie do kwestionowanych w postępowaniu przed Prezesem UOKiK stwierdzeń uznających działania powoda za sprzeczne z ustawą o kredycie konsumenckim lub stanowiących nieuczciwą praktykę rynkową, w powiązaniu z nałożonymi karami pieniężnymi, w tym jako niewspółmiernych do zakresu zarzucanych czynów. Również w uzasadnieniu odwołania brak było jakichkolwiek odniesień do postanowienia wzorca umownego uznanego przez Prezesa UOKiK za niedozwolone (k. 25-29). Jak słusznie zauważył pozwany, tak naprawdę odwołanie odnosiło się do tych czynów, co do których zostały nałożone kary pieniężne. Nie sposób przy tym zaakceptować stanowiska prezentowanego przez pełnomocnika powoda na rozprawie apelacyjnej w dniu 19 października 2017 r., jakoby o zakresie zaskarżenia decyzji w całości miałby świadczyć podniesiony w punkcie 2 odwołania zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.k., bowiem ani treść zarzutu, ani też jego uzasadnienie nie wskazywało na taką okoliczność. Ponadto nie wyjaśniono przyczyny ograniczenia zakresu zarzucanego naruszenia art. 24 ust. 2 u.o.k.k. wyłącznie do punktu 3 tego przepisu (k. 128), co jest o tyle istotne, że pełny zarzut dotyczył naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 u.o.k.k. w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. Przepis art. 24 ust. 2 pkt 3 u.o.k.k. dotyczy właśnie m.in. nieuczciwych praktyk rynkowych (obok czynów nieuczciwej konkurencji), a więc praktyk regulowanych ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Abstrahując nawet od treści uzasadnienia tego zarzutu, to oczywistym jest, że gdyby faktycznie ten zarzut miał odnosić się do punktu I.
3. decyzji, nie zostałby ograniczony do punktu 3, ale wskazany zostałby punkt 1 art. 24 ust. 2 u.o.k.k., gdyż to w nim została opisana praktyka polegająca na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 kwietnia 2016 r.). Niemniej skoro zarzut dotyczył nieuczciwej praktyki rynkowej, to słusznie został z nią powiązany. O intencji powoda zaskarżenia tylko czynów, co do których zostały nałożone kary pieniężne, świadczy również okoliczność, że sama strona nie była w stanie wytłumaczyć, co miałoby wskazywać na szerszy zakres zaskarżenia. W postępowaniu przed Sądem I instancji powód nie podnosił innych zarzutów, poza zarzutami zamieszczonymi w odwołaniu, nie było zatem podstaw dla wydania przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia punktu I ppkt 2 decyzji Prezesa UOKiK z dnia 31 grudnia 2014 r., zamieszczonego w punkcie 1 zaskarżonego wyroku, wobec nieobjęcia tegoż rozstrzygnięcia zakresem odwołania. Odwołanie skierowane było przeciwko części decyzji, a zatem wniosek dotyczył jedynie tych jej punktów, co do których powód przedstawił zarzuty i uzasadnienie. W związku z tym powód złożył odwołanie częściowe, a decyzja w punktach I ppkt 2 i I ppkt 3 stała się prawomocna, zaś postępowanie sądowe w pierwszej instancji dotyczyło jedynie pozostałych rozstrzygnięć decyzji. Tak więc decyzja w co do tych dwóch podpunktów stała się prawomocna. W takiej sytuacji wyrok w zaskarżonej części podlegał uchyleniu, przy czym brak było podstaw do umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. (nie sposób zgodzić się z odmiennym poglądem w tym przedmiocie, wyrażonym w powołanym wcześniej wyroku SN z dnia 19 stycznia 2001 r., I CKN 1036/98), albowiem Sąd I instancji orzekł o czymś, co nie było w ogóle przedmiotem postępowania, nie było objęte twierdzeniami powoda, a jedynie w wyroku zostało zawarte niewłaściwe orzeczenie. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. uchylił punkt 1 zaskarżonego wyroku, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. uznając, że nie do pogodzenia z przyjętą przez Sąd Apelacyjny zasadą słuszności byłoby obciążenie powoda kosztami postępowania apelacyjnego, wynikającego wyłącznie z błędu Sądu I instancji. Strona powodowa nie przyczyniła się w żaden sposób do takiego rozstrzygnięcia, wyraziła swoją wolę (w odniesieniu do zakresu zaskarżenia) w sposób dostateczny, nie zaskarżyła wyroku, mimo że przegrała sprawę i gdyby nie błędna decyzja Sądu I instancji, sprawa zakończyłaby się już w pierwszej instancji.