i wyżej powołanych przepisów, zmienił zaskarżoną decyzję, orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach zastępstwa procesowego ubezpieczonej rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., § 9 ust. 2 i § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800). Obie strony wywiodły apelacje od przedstawionego rozstrzygnięcia. Organ rentowy, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1, 1a i 2, art. 36 ust. 1, 4 i 11 ustawy systemowej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i na tej podstawie uznanie, że odwołująca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 12 maja 2015 roku do 7 czerwca 2016 roku, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. N. Ł., podnosząc zarzuty naruszenia: - art.
mającego wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez jego niezastosowanie, podczas, gdy Sąd pierwszej instancji przy uwzględnieniu odwołania od zaskarżonej decyzji był zobligowany do określenia czy zmienia decyzję w całości lub w części, - art.
mającego wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez jego niezastosowanie przez Sąd meriti, polegający na niesformułowaniu sentencji wyroku w taki sposób, aby zastępowała ona decyzje organu rentowego, który to wymóg powinno spełniać orzeczenie co do istoty sprawy, - art. 321 k.p.c. mającego wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez zmianę zaskarżonej decyzji w zakresie wykraczającym ponad określone w odwołaniu z dnia 20 listopada 2016 roku żądanie strony, polegające na zmianie decyzji w ten sposób, iż odwołująca podlega jedynie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 12 maja 2015 roku do 7 czerwca 2017 roku, co doprowadziło do zmiany w całości zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie podlegania odwołującej jedynie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w powyższym terminie, przy pominięciu podlegania przez odwołującą obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 1 grudnia 2014 roku oraz podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 grudnia 2014 roku do dnia 11 maja 2015 roku i od dnia 8 czerwca 2017 roku, podczas, gdy żądaniem odwołującej była zmianą w części zaskarżonej decyzji, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez zmianę zaskarżonej decyzji w części objętej zaskarżeniem i ustalenie, iż ubezpieczona podlegała nieprzerwanie ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nieprzerwanie od dnia 1 grudnia 2014 roku oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Strony wniosły o oddalenie apelacji ich przeciwników procesowych. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne, uznał, że apelacja organu rentowego okazała się uzasadniona, zaś apelacja ubezpieczonej nie miała usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem postępowania, zarówno na etapie czynności dokonywanych przez organ rentowy, jak i w sądowym postępowaniu odwoławczym oraz postępowaniu apelacyjnym jest dokonanie ustalenia w zakresie możliwości przyjęcia podlegania przez wnioskodawczynię dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 12 maja 2015 roku do 7 czerwca 2016 roku. Należy zatem przypomnieć, iż wnioskodawczyni, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, nie dokonała wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych po przejściu na zasiłek macierzyński, ani też ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń po upływie pobierania zasiłku macierzyńskiego, przed dniem 8 czerwca 2016 roku. Przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu jedynie osób wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12 ustawy, tj. pracowników (z wyłączeniem prokuratorów), członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osoby odbywające służbę zastępczą. Jednocześnie przepis art. 11 ust. 2 cytowanej ustawy wskazuje krąg podmiotów podlegających dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, stanowiąc, iż na swój wniosek podlegają temu ubezpieczeniu osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 8 i 10 ustawy. Są to więc także osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby z nimi współpracujące. Ustawodawca w przepisie art. 9 ust. 1c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustanowił normę stanowiącą, iż w przypadku spełniania między innymi przez osoby prowadzące działalność gospodarczą również warunków do objęcia ich obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają one obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Następnie w zdaniu drugim podanego przepisu zastrzegł, iż osoby te mogą dobrowolnie na swój wniosek być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym także z pozostałych - wszystkich lub wybranych tytułów. Powyższa norma w sposób istotny wpływa na rezultat niniejszego postępowania apelacyjnego, gdyż powoduje, że w okresie, w którym wnioskodawczyni pobierała zasiłek macierzyński nie mogła podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ta działalność mogła jedynie stanowić dodatkowy tytuł ubezpieczenia emerytalnego i rentowego o charakterze w pełni dobrowolnym (o ile taka działalność była prowadzona). Taki stan prawa powoduje, iż maksymalnie wnioskodawczyni w okresie pobierania zasiłku mogła podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu wspomnianych zasiłków oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Oczywiście wnioskodawczyni nie wykazywała w toku postępowania, aby w takim maksymalnym zakresie kształtował się jej stan podanych ubezpieczeń. Należy więc wskazać, iż podany zakres ma znaczenie jedynie hipotetyczne. Przypomnienie zasad zbiegu tytułów do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego jest istotne dla ostatecznego rezultatu niniejszej sprawy. Ustawodawca przyjął bowiem regułę - przypomnianą na wstępie - iż ubezpieczeniu chorobowemu podlegają jedynie osoby podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, ograniczając dodatkowo jego krąg, poprzez wskazanie konkretnych tytułów uprawniających do takiego ubezpieczenia. Przepis art. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia osób podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, jako uprawnionych do podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, czy to obowiązkowemu, czy nawet dobrowolnemu. Nadto, temu ostatniemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, ale tylko w przypadku podlegania przez nie obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z podanego tytułu. W takiej sytuacji wnioskodawczyni, w okresie, gdy podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, nie legitymowała się żadnym tytułem umożliwiającym jej podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. W takiej sytuacji, przedmiotowy okres stanowił czas, w którym wnioskodawczyni nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z jedynego możliwego tytułu, tj. z tytułu działalności gospodarczej. Nie zasługuje zatem na akceptację zaprezentowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że w przypadku zbiegu tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego następuje zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia z tytułu działalności gospodarczej, które nie jest jednoznaczne z ustaniem tytułu do ubezpieczeń społecznych, gdyż ustanie tytułu do ubezpieczeń ustawodawca wiąże jedynie z zaprzestaniem działalności gospodarczej. Wypada również zauważyć, iż opisana wyżej przerwa w ubezpieczeniu chorobowym spowodowała jego formalne ustanie także z uwagi na brzmienie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (brak opłacenia składki na to ubezpieczenie). W takiej sytuacji, objęcie wnioskodawczyni dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym po ustaniu tytułu do korzystającego z ustawowego pierwszeństwa obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego następuje w sposób uregulowany przez ustawodawcę w art. 14 ust. 1 ustawy, czyli od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem ale nie wcześniej, niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Wnioskodawczyni wspomnianego wniosku nie zgłosiła w pierwszym dniu następującym po okresie upływu obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Dlatego też nie może domagać się w sposób skuteczny ustalenia podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 10 maja 2016 roku. Norma art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakazuje uwzględnienie zastrzeżenia z art. 14 ust. 1a tej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, iż objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowego zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 ustawy. Podany przepis nakazuje dokonanie zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Sąd drugiej instancji przyjmuje jednak, iż zastosowanie podanej reguły nie jest możliwe w niniejszej sprawie. Jej zastosowanie wprost oznaczałoby bowiem konieczność spełnienia przez wnioskodawczynię warunku zgłoszenia wniosku w ciągu 7 dni od ustania tytułu ubezpieczenia obowiązkowego z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego i tym samym, powstania tytułu obowiązkowego z tytułu działalności gospodarczej, czyli do dnia 17 maja 2016 roku. Ewidentnie wnioskodawczyni w podanym terminie wniosku nie zgłosiła. W aktualnym orzecznictwie wykładnia art. 14 ustawy systemowej jest już ugruntowana. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 marca 2012 roku, (I UK 339/11) wskazał, że nie można przyjąć dorozumianego oświadczenia zainteresowanego o objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Do stosunków ubezpieczenia społecznego - jako stosunków regulowanych prawem publicznym - nie ma zastosowania art. 60 k.c., zgodnie z którym wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym musi być wyraźny i jednoznaczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2001 roku, II UKN 518/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2015 roku, I UK 376/14). Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie dobrowolności, a objęcie tym ubezpieczeniem realizuje się przez zgłoszenie stosownego wniosku (art. 11 ust. 2 i art. 36 ust. 5 ustawy s.u.s.). Nie oznacza to jednak, że przedmiotowy wniosek, a konkretnie zawarte w nim oświadczenie o zgłoszeniu do ubezpieczenia chorobowego, stanowi czynność prawną (zdarzenie prawne) rodzącą i kreującą stosunek cywilnoprawny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2007 roku, II UK 106/07). Nie jest możliwe objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem, w tym także chorobowym, od wcześniejszej daty, niż data, w której wniosek został zgłoszony (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2012 roku, III AUa 1025/12). Wnioskodawczyni nie może także powoływać się na fakt braku jakiejkolwiek przerwy w prowadzonej działalności gospodarczej, z uwagi na podstawową dla dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego regułę zgłoszenia wniosku, wymagającą dodatkowej aktywności ze strony osoby pragnącej jej podlegać (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2015 roku, I UK 376/14). Nie ma możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, bowiem jest to termin prawa materialnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2016 roku, III AUa 2023/15). W świetle przedstawionych okoliczności należy przyjąć, iż Sąd Okręgowy naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego przywołane w apelacji oraz przepisy prawa materialnego wskazane przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu orzeczenia. W tym stanie sprawy, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny - z apelacji organu rentowego - w punkcie 1 zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Bezpośrednią zaś konsekwencją opisanego wyżej stanowiska jest stwierdzenie bezzasadności apelacji odwołującej się N. Ł.. Mając powyższe na względzie, Sąd drugiej instancji, na podstawie art. 385 k.p.c., orzekł jak w punkcie 2 wyroku. O kosztach procesu (180 zł + 240 zł) orzekł na mocy art. art. 98 § 1 i 99 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1804). /-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Procek /-/SSA M.Żurecki Sędzia Przewodniczący Sędzia JR
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.