k.p.c., jest, że jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nie rozpoznane przez organ rentowy, sąd przekazuje je do rozpoznania organowi rentowemu. Sąd zaznaczył, że wniosek W. K. o wypłacenie wyrównania emerytury od 2006 r. do 2017 r. nie był rozpoznany przez organ rentowy, dlatego w tym zakresie organ rentowy nie wydał decyzji. W tej sytuacji Sąd uznał, że właściwym organem do rozpoznania tego wniosku jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego orzekł zgodnie z art.
Ponadto, Sąd Okręgowy przyjął, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bowiem ponowne ustalenie wysokości emerytury wnioskodawcy nastąpiło w oparciu o dowody przeprowadzone w trakcie postępowania sądowego. W. K. złożył apelację od wyroku Sądu Okręgowego, zarzucając zaniżenie wskaźnika wynagrodzeń (wysokości podstawy wymiaru) po upływie 25 lat od pierwszego wyliczenia tego wskaźnika, tj. z 128,66% na 128,37%. Wnioskodawca twierdził, że w latach 1992-2017 otrzymywał świadczenie w wysokości obliczonej od zaniżonego okresu zatrudnienia i z błędnie ustalonym wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru. Zaznaczył również, że w latach 2006-2017 otrzymywał emeryturę obliczoną z uwzględnieniem zaniżonej kwoty bazowej, dlatego domagał się przeliczenia emerytury i renty za okres przypadający od 1992 r. do 2017 r. oraz wypłacenia różnicy. Domagał się przeliczenia emerytury z uwzględnieniem otrzymanych premii jubileuszowych, odprawy rentowej i 10% dodatku za pracę szkodliwą dla zdrowia. Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Sąd Okręgowy. Wynika z nich, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przyznał W. K. rentę z tytułu niezdolności do pracy od dnia 8 października 1986 r., zaś w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego przyznał mu od dnia 22 czerwca 2006 r. emeryturę z urzędu na podstawie art. 27a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zamiast pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy. Do ustalenia wysokości emerytury przyjęto dotychczasową podstawę wymiaru renty. Na dzień 22 czerwca 2006 r. ustalony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 128,66%. W okresie pobierania emerytury wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. W dniu 11 stycznia 2017 r. W. K. złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego, na skutek którego organ rentowy wydał w dniu 7 lutego 2017 r. decyzję, która wyznacza zakres i przedmiot postępowania sądowego. Tą decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił wysokość emerytury od dnia 1 stycznia 2017 r. (tj. od miesiąca, w którym złożono wniosek) na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zadaniem Sądu była zatem ocena, czy na podstawie decyzji z dnia 7 lutego 2017 r. organ rentowy prawidłowo ponownie ustalił wysokość jego emerytury przyznanej z urzędu w 2006 r. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ponowne ustalenie wysokości emerytury wnioskodawcy na podstawie decyzji z dnia 7 lutego 2017 r. nastąpiło na prawidłowej podstawie prawnej, czyli zgodnie z art. 21 w zw. z art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i renach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm., zwanej dalej „ustawą emerytalną”). Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy emerytalnej ustawodawca przewidział dwie zasady ustalania podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Podstawę wymiaru emerytury dla takiej osoby stanowi: 1) podstawa wymiaru renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 5 (pkt 1), albo 2) podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15 (pkt 2). Zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy emerytalnej emeryturę, której podstawę wymiaru stanowi podstawa wymiaru świadczenia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, oblicza się od tej samej kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru, a następnie emeryturę podwyższa się w ramach waloryzacji przypadających do dnia nabycia uprawnień do emerytury. Jednakże przepisu ust. 3 nie stosuje się, jeżeli zainteresowany po nabyciu uprawnień do świadczenia, którego podstawę wymiaru wskazał za podstawę wymiaru emerytury, podlegał co najmniej przez 30 miesięcy ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 53 ust. 4 ustawy emerytalnej). Z tych przepisów wynika, że ustalenie wysokości emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, może nastąpić na trzy sposoby określone w art. 21 ustawy emerytalnej, w zależności od wyboru wnioskodawcy oraz stanu faktycznego. I tak, w przypadku gdy: 1) podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi podstawa wymiaru renty w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 5 (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej), a wnioskodawca wybrał ten sposób obliczenia podstawy wymiaru emerytury i podlegał ubezpieczeniu krócej niż 30 miesięcy (o czym mowa w art. 53 ust. 3 w zw. z ust. 4 ustawy emerytalnej), to emeryturę w części socjalnej oblicza się od kwoty bazowej równej kwocie bazowej przyjmowanej do obliczeń podstawy wymiaru renty, natomiast część stażową stanowi zwaloryzowana podstawa wymiaru renty; 2) podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi podstawa wymiaru renty w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 5 (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej), a wnioskodawca wybrał ten wariant obliczenia podstawy wymiaru emerytury i podlegał ubezpieczeniu co najmniej przez 30 miesięcy (art. 53 ust. 4 ustawy emerytalnej), to emeryturę w części socjalnej oblicza się od kwoty bazowej z daty wniosku o emeryturę bądź nabycia prawa, natomiast część stażową stanowi zwaloryzowana podstawa wymiaru renty; 3) podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15 (por. M. Wrębiakowska-Marzec, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) B. Gudowska, K. Ślezbak (red.), Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytury pomostowe. Komentarz, Warszawa 2013, s. 245-246). Organ rentowy, przyznając wnioskodawcy od dnia 22 czerwca 2006 r. emeryturę z urzędu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, opierał się na art. 27a ustawy emerytalnej, który obligował organ rentowy do przyznania emerytury z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 ust. 2 i 3 (obecnie - wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Wprawdzie przepis ten umożliwiał organowi rentowemu przyznanie świadczenia bez wniosku ubezpieczonego, ale z uwagi na możliwość wyboru wariantu ustalenia podstawy wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, przyznanie świadczenia nie mogło nastąpić bez uzyskania od ubezpieczonego stanowiska w tej kwestii. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli podstawa wymiary emerytury może być ustalona w różny sposób, to o wyborze konkretnej metody obliczenia świadczenia decyduje żądanie ubezpieczonego, a dopiero wówczas, gdy żądania takiego nie ma, decyduje o tym organ rentowy, który ma obowiązek ustalenia i wyboru wariantu korzystniejszego dla osoby zainteresowanej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1996 r., II URN 60/95, Legalis nr 29719; uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2006 r., II UZP 9/06, Legalis nr 75625). Ponadto, podstawa wymiaru emerytury ubezpieczonego, który wcześniej miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, może być ustalona na nowo w myśl art. 15 w związku z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych także wówczas, gdy do jej obliczenia ma być przyjęta podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w tej samej wysokości i z tego samego okresu, które zostały uwzględnione przy ustalaniu podstawy wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2006 r., II UZP 9/06, Legalis nr 75625). W niniejszej sprawie organ rentowy nie wystąpił do wnioskodawcy o wskazanie sposobu ustalenia wysokości emerytury, którego oczekiwałby wnioskodawca, ale samodzielnie dokonał takiego wyboru i decyzją z dnia 15 czerwca 2006 r. przyznał wnioskodawcy emeryturę z urzędu, przyjmując za podstawę jej wymiaru podstawę wymiaru dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej). W. K. nie odwołał się od tej decyzji. Dopiero w dniu 11 stycznia 2017 r. złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego, na skutek którego organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z dnia 7 lutego 2017 r. Jednakże z uwagi na to, że przed przyznaniem W. K. z urzędu emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego organ rentowy nie zwrócił się do niego o zajęcie stanowiska w zakresie sposobu ustalenia podstawy wymiary tego świadczenia i przyznał to świadczenie z urzędu, przyjmując za podstawę wymiaru emerytury podstawę wymiary dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej), to W. K. zachował prawo do obliczenia emerytury na nowo zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej w trybie art. 114 tej ustawy. Wynika to z tego, że wydanie przez organ rentowy decyzji samodzielnie, bez uzyskania od ubezpieczonego stanowiska co do sposobu ustalenia podstawy wymiaru emerytury, rodzi po stronie ubezpieczonego uprawnienie do żądania ponownego obliczenia świadczenia w trybie art. 114 ustawy emerytalnej z konsekwencjami wynikającymi z art. 133 tej ustawy i art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro bowiem stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawa wymiaru emerytury może być ustalona według dwóch zasad, to organ rentowy powinien obliczyć należną emeryturę zarówno według punktu 1, jak i punktu 2 tego przepisu i przyznać ją w formie wariantu korzystniejszego. W rezultacie ubezpieczony, pobierający rentę z tytułu niezdolności do pracy, który nie zgłosił żądania ustalenia podstawy wymiaru na nowo, a uczynił to dopiero po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadczenie emerytalne, zachowuje prawo do obliczenia emerytury zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej w trybie art. 114 tej ustawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2006 r., II UZP 16/05, Legalis nr 72870; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2007 r., I BU 13/06, Legalis nr 103014; M. Wrębiakowska-Marzec, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) B. Gudowska, K. Ślezbak (red.), Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytury pomostowe. Komentarz, Warszawa 2013, s. 248-249). W świetle powyższego ponowne ustalenie przez organ rentowy wysokości emerytury W. K. na podstawie decyzji z dnia 7 lutego 2017 r. nastąpiło na prawidłowej podstawie prawnej, bo na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustalając na nowo wysokość emerytury na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, organ rentowy nie mógł przyjąć – jak tego oczekuje wnioskodawca – wskaźnika wysokości podstawy wymiaru przyjętego do ustalenia wysokości renty i branego następnie pod uwagę przy ustaleniu wysokości emerytury z urzędu w 2006 r. na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, czyli wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 128,66%. Emerytura ustalana na nowo jest ustalana w myśl art. 15 ustawy emerytalnej. Zgodnie z ustępem 1 tego przepisu podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (ust. 6). Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (ust. 2a). Zgodnie z decyzją z dnia 7 lutego 2017 r., do obliczenia podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy (ustalonej na nowo według art. 15 ustawy emerytalnej) organ rentowy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia, czyli zastosował art. 15 ust. 6 ustawy emerytalnej. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalony na dzień 1 stycznia 2017 r. wyniósł 128,37%, a wysokość podstawy wymiaru (po ponownym ustaleniu w dniu 1 stycznia 2017 r.) – 3.465,32 zł. Z opinii biegłej z zakresu księgowości (wydanej w toku postępowania przed Sądem Okręgowym) wynika, że ustalony przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji z dnia 7 lutego 2017 r. wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jest zaniżony, ponieważ zgodnie z wyliczeniami przedstawionymi przez biegłą w opinii wskaźnik ten powinien wynosić 128,47%. Do obliczenia podstawy wymiaru emerytury biegła również przyjęła przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia, a dokładnie z lat 1965-1974, 1976-1977, 1979-1980, 1984-1986, 1988-1990. Wyjaśniła, że różnica w wysokości wskaźnika podstawy wymiaru świadczenia wynikała z przyjęcia wyższej kwoty wynagrodzenia za 1990 r., która wynikała z zaświadczenia Rp-7 z 1999 r. oraz karty wynagrodzeń. Zgodnie z ustaleniami biegłej na wyższą kwotę świadczenia miało również wpływ przyjęcie wyższego o dwa miesiące okresu składkowego w stosunku do okresu składkowego ustalonego przez organ rentowy w decyzji z dnia 7 lutego 2017 r. Sąd Apelacyjny aprobuje szczegółowe ustalenia dokonane przez biegłą z zakresu księgowości i podziela konkluzje zawarte w sporządzonej opinii, uznając, że pod względem merytorycznym są one prawidłowe. Powołana w sprawie biegła dysponowała wiadomościami specjalistycznymi, niezbędnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, a wydanie opinii zostało poprzedzone szczegółową analizą dokumentacji zgromadzonej w aktach ZUS i aktach sprawy. Ponadto, wbrew stanowisku W. K., biegła prawidłowo obliczyła wysokość podstawy wymiaru z zastosowaniem kwoty bazowej obowiązującej w dniu przyznania emerytury z urzędu (22 czerwca 2006 r.). W sytuacji ubezpieczonego nie jest możliwe zastosowanie do obliczenia jego emerytury kwoty bazowej obowiązującej w 2017 r. (tj. z roku zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury) zamiast kwoty bazowej obowiązującej w 2006 r., czyli w roku, w którym organ rentowy przyznał wnioskodawcy emeryturę z urzędu. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca otrzymuje to samo świadczenie, tylko w wysokości obliczonej na podstawie korzystniejszego sposobu ustalenia podstawy wymiaru emerytury. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie zawierała rozstrzygnięcia w zakresie wyrównania emerytury na podstawie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a wniosek o wyrównanie świadczenia emerytalnego został zgłoszony przez W. K. dopiero w odwołaniu od zaskarżonej decyzji, stąd też wniosek ten został zasadnie potraktowany przez Sąd Okręgowy jako nowy wniosek, który na podstawie art.
Kodeksu postępowania cywilnego przekazano do organu rentowego w celu jego rozpoznania. Reasumując, zarzuty podnoszone przez wnioskodawcę w apelacji są niezasadne, dlatego apelacja podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. (pkt I sentencji wyroku). Orzekając o kosztach zastępstwa procesowego organu rentowego za drugą instancję, Sąd Apelacyjny widzi konieczność zastosowania art. 102 k.p.c., który w wypadkach szczególnie uzasadnionych uprawnia sąd do zasądzenia od strony przegrywającej tylko części kosztów albo nie obciążania jej w ogóle kosztami. Jako szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. Sąd przyjmuje charakter sprawy (wysokość emerytury), a także to, że wysokość ustalonego wnioskodawcy świadczenia emerytalnego nie jest wysoka. Okoliczności te w ocenie Sądu uzasadniały zastosowanie zasady słuszności i odstąpienie od obciążania wnioskodawcy kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego za drugą instancję na podstawie art. 102 k.p.c. (pkt II sentencji wyroku). SSO del. Tomasz Madej SSA Barbara Orechwa-Zawadzka SSA Bożena Szponar-Jarocka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.