Sygn. akt I ACa 122/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący:SSA Ewa Kaniok (spr.) Sędziowie:SA Roman Dziczek SO (del.) Agnieszka Wachowicz-Mazur Protokolant:Sylwia Andrasik po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2017 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa N. P. i Z. W. przeciwko (...) z siedzibą w W. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt II C 562/14 I. oddala apelację; II. zasądza od N. P. i Z. W. na rzecz (...) z siedzibą w W. kwoty po 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Roman Dziczek Ewa Kaniok Agnieszka Wachowicz – Mazur Sygn. akt: I ACa 122/16 UZASADNIENIE N. P. i Z. W. pozwem z dnia 14 maja 2014 r. wystąpili przeciwko (...) z siedzibą w W. o zapłatę kwot: 36.154,53 zł na rzecz N. P. wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 29.740 zł od dnia 4 kwietnia 2013 r. do dnia 5 sierpnia 2014 r. i od kwoty 36.154,53 zł od dnia 6 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz 27.770,57 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 26.844 zł od dnia 4 kwietnia 2013 r. do dnia 5 sierpnia 2014 r. i od kwoty 27.770,57 zł od dnia 6 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zawarli z pozwanym (...) umowy o powierzenie w zarząd autorskich praw majątkowych. Za okres 1 stycznia – 30 czerwca 2012 r. otrzymali wielokrotnie niższe wynagrodzenie z tytułu tantiem za współautorstwo scenariusza, dialogu i utworu do (...) niż za podobne utwory w latach ubiegłych. Przyczyną obniżenia wynagrodzenia było wprowadzenie przez pozwanego, na mocy wewnętrznej uchwały, kategorii „scripted reality”, która rozliczana jest w wysokości 5% stawki filmu fabularnego kinowego, podczas gdy do 2011 r. powodowie otrzymywali tantiemy w wysokości 25,69% stawki. W ocenie powodów, nieuzasadnione rozróżnienie wynagrodzenia za telenowele oraz „scripted reality” o 20,69% jest działaniem sprzecznym z prawem, gdyż narusza ustawowy obowiązek równego traktowania praw członków stowarzyszenia. Szkodę powodów stanowi różnica pomiędzy wynagrodzeniami z tytułu autorskich praw majątkowych jakie otrzymaliby, gdyby pozwany wypłacił jednolite wynagrodzenia za serial (...) i pozostałe telenowele paradokumentalne, a kwotami faktycznie otrzymanymi. Zdarzeniem wywołującym szkodę jest bezprawne działanie pozwanego, polegające na ustaleniu różnych poziomów wynagrodzeń za analogiczną twórczość swoich członków, pozostających w całkowitym oderwaniu od rzeczywistej pracy i wkładu twórcy oraz wynagrodzenia płatnego przez użytkowników, co stanowi naruszenie art. 104 ust. 1 i art. 106 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. (...) z siedzibą w W. wniosło o oddalenie powództwa i zasądzenie od każdego z powodów kosztów procesu. Pozwany wskazał, że w chwili zawierania z powodami umów powierniczych posiadał wiedzę, że osoby te są autorami scenariuszy i dialogów wyłącznie do utworów (...) oraz (...), które to utwory podlegały tantiemizacji jako należące do gatunku fabularyzowanej rekonstrukcji sądowej. Powodowie nie dokonali zgłoszenia (...), o której pozwany dowiedział się dopiero z informacji uzyskanych od producentów. (...) z uwagi na niski poziom twórczości, aż do podjęcia uchwały z dnia 8 października 2012 r., nie była kwalifikowana jako utwór audiowizualny i w konsekwencji nie była do tego czasu ujmowana jako biorąca udział w repartycji. Zdaniem pozwanego, (...) nie kwalifikowała się do kategorii telenoweli, gdyż nie spełniała cech tego gatunku i nie odpowiadała przyjętej definicji. Pozwany wskazał, że jeszcze przed terminem repartycji i wypłaty tantiem za okres 1 stycznia – 30 czerwca 2012 r. w regulaminie repartycji uwzględniono gatunek „scripted reality”, co umożliwiło terminowe naliczenie i wypłatę wynagrodzenia dla powodów za korzystanie przez użytkowników z (...). Wyrokiem z dnia 26 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie pierwszym oddalił powództwo; w punkcie drugim zasądził od N. P. i Z. W. na rzecz (...) z siedzibą w W. kwoty po 1.808,50 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd I instancji ustalił, że (...) z siedzibą w W. ( (...)) jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w rozumieniu art. 104 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U.2006.90.631 j.t. ze zm.). Funkcje zbiorowego zarządu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (...) wykonuje przez odrębną jednostkę organizacyjną o nazwie Związek (...) ( (...)). Funkcje kontrolne i doradcze w (...) sprawuje Rada Administracyjna, która podejmuje uchwały między innymi w sprawie zatwierdzenia regulaminu repartycji. W dniu 5 sierpnia 2011 r. Z. W. zawarł ze (...) z siedzibą w W. ( (...)) umowę o powierzenie w zarząd autorskich praw majątkowych współtwórcy utworów audiowizualnych w zakresie praw twórcy scenariusza. Powierzenie w zarząd dotyczyło majątkowych praw autorskich do utworów dotychczas stworzonych oraz tych, które miały powstać w czasie trwania umowy w odniesieniu do terytorium całego świata (§ 1 ust. 1, 2 i 3). Powierzenie praw zostało dokonane na czas nieoznaczony (§ 5 ust. 1). Umową objęto zarząd prawami w stosunku do należnych wynagrodzeń za okres sprzed jej zawarcia, z wyłączeniem okresu, w którym inna organizacja sprawowała zarząd prawami Uprawnionego (§ 6 ust. 2). W celu zapewnienia skutecznego zarządzania prawami autorskimi oraz dokonywania rozliczeń należnych wynagrodzeń powód zobowiązał się do zgłoszenia do (...), w formie załącznika do umowy, utworów audiowizualnych już powstałych, co do których rości sobie prawa współtwórcy oraz nowych utworów (§ 2 ust. 1). Strony zgodnie postanowiły, że podział wynagrodzeń będzie dokonywany zgodnie z zasadami repartycji przyjętymi przez (...), po potrąceniu kosztów inkasa (...) (§ 8 ust. 1). Umowę o takiej samej treści zawarła z (...) w dniu 5 marca 2012 r. N. P. w zakresie praw twórcy scenariusza. Zawierając umowy z (...) o powierzenie w zarząd autorskich praw majątkowych Z. W. i N. P. zaakceptowali zasady repartycji obowiązujące w (...), które zostały zawarte w Regulaminach repartycji. Zgodnie z postanowieniami tych regulaminów, stawkę podstawową oblicza się dzieląc kwotę repartycji przez całkowitą ilość minut nadań kanałów, przy uwzględnieniu zróżnicowania według kanałów i według typów utworów, które zostały określone następująco: dla filmów fabularnych kinowych – 100%, dla filmów fabularnych telewizyjnych i seriali fabularnych – 77,72%, dla filmów i seriali animowanych – 70,38%, dla filmów i seriali lalkowych – 76,11%, dla telenowel i sitcomów – 25,69%, dla filmów i seriali dokumentalnych – 63,38% i dla teatru telewizji – 77,72%. Stawki poszczególnych grup uprawnionych do wypłaty za publiczne odtwarzanie utworów audiowizualnych określa tabela nr 1, stanowiąca integralną część uchwały nr 7 z dnia 4 lutego 2008 r. wraz z późniejszymi zmianami. Z obliczonej kwoty brutto każdej wypłaty potrąca się określoną przez przepisy kwotę zaliczki na podatek dochodowy, przy uwzględnieniu obowiązujących kosztów uzyskania przychodu, a następnie potrąca się koszty inkasa, które ustala się na 10% sumy brutto. Wypłacając tantiemy współtwórcom (...) dokonuje podziału należnych wynagrodzeń za utwory już wykorzystane przez użytkownika. Repartycji i wypłat dokonuje się dwa razy w roku: za okres 1 stycznia – 30 czerwca wynagrodzenia wypłaca się w listopadzie lub grudniu danego roku, natomiast za okres 1 lipca – 31 grudnia wynagrodzenia wypłaca się w czerwcu lub lipcu kolejnego roku. Z. W. i N. P. są współautorami scenariusza i dialogu do utworu audiowizualnego pt. (...), emitowanego na kanałach: (...), (...) oraz (...). Pierwszy odcinek (...) został wyemitowany 13 lutego 2012 r. Zgłoszenia (...) do (...) dokonał użytkownik w przesłanych raportach. Wcześniej Z. W. i N. P. pisali scenariusze do seriali: (...) oraz (...), za które otrzymywali tantiemy wypłacane przez (...) w stawce 25,69%. Początkowo Rada Administracyjna (...) nie uznawała cyklu programów (...) za utwory audiowizualne w świetle ustawy o prawie autorskim. W uchwale nr (...) podjętej w dniu 11 czerwca 2012 r. wskazano na brak możliwości tantiemizowania tego typu programów. Uchwałą nr (...) z dnia 8 października 2012 r. Rada Administracyjna (...) wprowadziła do (...) nową kategorię utworu „scripted reality”, której stawkę ustalono na 5% stawki filmu fabularnego kinowego. Proporcje pomiędzy twórcami pozostały takie same jak w telenoweli. (...) wskazywało, że stworzenie kategorii utworu typu „scripted reality” było podyktowane niemożnością zakwalifikowania serialu pt. (...) do innych kategorii utworów, gdyż nie spełniał on cech konkretnego gatunku twórczości telewizyjnej, nie odpowiadał przyjętym definicjom, a przede wszystkim charakteryzował się niskim poziomem twórczości. W grudniu 2012 r. (...) dokonało repartycji i wypłaciło Z. W. i N. P. wynagrodzenie należne za scenariusze i dialogi napisane do (...) za okres 1 stycznia – 30 czerwca 2012 r. według stawki przewidzianej dla utworów należących do kategorii „scripted reality” na podstawie obowiązującej już uchwały nr (...), czyli w wysokości 5%. Pismem z dnia 20 grudnia 2012 r. Z. W. i N. P. wezwali (...) do udzielenia informacji dotyczących wypłaconego wynagrodzenia. Współautorzy scenariusza do (...) podnosili, że wypłacone im tantiemy były kilkakrotnie niższe niż wcześniejsze wypłaty. W odpowiedzi na pismo z dnia 20 grudnia 2012 r. (...) poinformowało Z. W. i N. P. o tym, że utwory stanowiące odcinki serialu pt. (...) zostały zakwalifikowane do kategorii „scripted reality”, zgodnie z uchwałą nr (...), podjętą w dniu 8 października 2012 r. (...), oraz że wypłaty tantiem z tytułu eksploatacji tych utworów dokonywane są po stawce wynikającej z powyższej uchwały, która wynosi 5% stawki filmu fabularnego kinowego. Pismami z dnia 4 kwietnia 2013 r. Z. W. i N. P. wezwali (...) do wyrównania wypłaconych wynagrodzeń za okres 1 stycznia – 30 czerwca 2012 r. poprzez zapłatę kwot: 29.740 zł na rzecz N. P. i 26.844 zł na rzecz Z. W.. (...) odmówiło zapłaty. N. P. rozwiązała umowę z (...). W dniu 12 lutego 2015 r. Rada Administracyjna (...) podjęła uchwałę nr(...) w sprawie zmiany stawek za poszczególne typy utworów w regulaminach repartycji wynagrodzeń z tytułu nadań i reemisji. W § 2 ustalono, że proporcje między typami utworów wynoszą: dla filmu fabularnego kinowego – 150%, dla filmu i serialu fabularnego telewizyjnego, w tym seriali filmowych i mini serii – 100%, dla filmu i serialu dokumentalnego – 100%, dla filmu i serialu animowanego – 100%, dla filmu i serialu dokumentalnego fabularyzowanego – 100%, dla teatru telewizji – 100%, dla sitcomu – 60%, dla telenoweli – 40%, dla telenoweli paradokumentalnej – 25%, dla fabularyzowanej rekonstrukcji sądowej – 25% i dla „scripted reality” – 25%. Powodowie podnosili, że za scenariusze do odcinków (...) powinni otrzymać tantiemy według 25,69% stawki, gdyż ich nakład twórczy odnośnie scenariuszy do (...) jest porównywalny lub nawet większy niż przy pisaniu scenariuszy do (...) czy (...). Zgodnie z art. 70 ust. 2 1 pkt 3, ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 90 z 2006 r., poz. 631 – tekst jedn. ze zm.), współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do stosownego wynagrodzenia z tytułu nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów, zaś zgodnie z ust. 3 tego artykułu, korzystający z utworu audiowizualnego wypłaca wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 2 1 , za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Zgodnie z art. 69 pr. aut., współtwórcami utworu audiowizualnego są osoby, które wniosły wkład twórczy w jego powstanie, a w szczególności: reżyser, operator obrazu, twórca adaptacji utworu literackiego, twórca stworzonych dla utworu audiowizualnego utworów muzycznych lub słowno-muzycznych oraz twórca scenariusza. Serial (...) jest utworem audiowizualnym i należy do kategorii „scripted reality”. Okoliczność tę przyznali powodowie. Niewątpliwie zatem powodom, jako twórcom oraz współtwórcom scenariusza, należą się stosowne wynagrodzenia z tytułu nadawania odcinków serialu (...) na antenie telewizji (...) oraz (...) w okresie, za który powodowie dochodzą zapłaty wynagrodzenia. Zapłata wynagrodzeń – tak zwanych tantiem z tytułu nadawania utworu audiowizualnego w telewizji odbywa się obligatoryjnie, zgodnie z art. 70 ust. 3 pr. aut., poprzez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. W okresie objętym żądaniem pozwu powodowie byli związani umową z pozwanym stowarzyszeniem. Powierzenie w zarząd dotyczyło majątkowych praw autorskich do utworów dotychczas stworzonych oraz tych, które miały powstać w czasie trwania umowy. Część wynagrodzenia z tego tytułu została zapłacona, tyle, że według 5% stawki. Skoro strony były związane umową o powierzeniu w zarząd autorskich praw majątkowych, to na podstawie postanowień umowy i według zasad w niej wskazanych, powinno odbyć się wypłacenie stosownych wynagrodzeń. Wynika to z zasady pacta sunt servanda (umów należy dotrzymywać), wyrażonej pośrednio w art. 354 k.c. Zgodnie z par. 2 ust. 1 umowy, powodowie zobowiązali się do zgłoszenia do (...), w formie załącznika do umowy, utworów audiowizualnych już powstałych, do których roszczą sobie prawa współtwórcy, oraz nowych utworów. Powodowie nie zgłaszali pozwanemu faktu, że są autorami i współautorami scenariuszy do (...). W praktyce (...) otrzymywało informacje o nadawaniu odcinków serialu (...), podobnie jak i innych utworów, od użytkownika praw, czyli od stacji (...). W informacjach tych były podawane także dane odnośnie autorstwa, w tym autorstwa scenariuszy. Dlatego sam brak odrębnego zawiadomienia przez autora scenariusza o stworzeniu poszczególnych scenariuszy, nie może być przyczyną pozbawienia powodów prawa do otrzymania stosownego wynagrodzenia. Sąd okręgowy stwierdził, że powództwo było jednak niezasadne z uwagi na sprzeczność żądania pozwu z § 8 ust. 1 umowy, w którym strony postanowiły, że podział wynagrodzeń będzie dokonywany zgodnie z zasadami repartycji przyjętymi przez (...), po potrąceniu kosztów inkasa (...). Zawierając umowę ze (...), powodowie sami wyrazili zgodę na to, że należne im tantiemy będą pobierali za pośrednictwem pozwanego (...), zgodnie z zasadami repartycji przyjętymi przez (...). Powodowie przyjęli zatem zasady, jakie obowiązują w (...), a w tym i sposób określania wysokości tantiem dla poszczególnych twórców za poszczególne rodzaje utworów. Powodowe mieli świadomość, że wysokość tantiem jest określana uchwałami (...), zaś samo (...) jest stowarzyszeniem dbającym o interesy wszystkich twórców, wyważającym te interesy. Skoro zatem powodowie zgodzili się otrzymywać należne im tantiemy zgodnie z zasadami repartycji przyjętymi przez pozwane Stowarzyszenie, to są związani umową także w tym zakresie. Dlatego sąd uznał, że powodom zostało wypłacone należne wynagrodzenie zgodnie z umową i zgodnie z zasadami ustalonymi uchwałami pozwanego stowarzyszenia. Sąd zwrócił uwagę, że ustawodawca ustanowił przymus wypłacania należnych twórcom utworów audiowizualnych tantiem za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi między innymi z uwagi na konieczność wyważenia przez organizację zbiorowego zarządzania interesów poszczególnych twórców i współtwórców utworów audiowizualnych. Należne tantiemy są uzależnione od sum uzyskanych od użytkowników: korzystających z utworów audiowizualnych oraz wkładów twórczych poszczególnych współtwórców tych utworów. Podejmując uchwały dotyczące ustalenia procentowego udziału w wynagrodzeniach, organizacja zbiorowego zarządzania musi dbać o interesy wszystkich współtwórców. W zależności od ustalonego sposobu podziału oraz sum uzyskanych od użytkowników utworów audiowizualnych, (...) dokonało rozdysponowania pomiędzy poszczególnych współtwórców utworów audiowizualnych kwot uzyskanych od użytkowników praw autorskich. Oznacza to, że pozwane Stowarzyszenie nie dysponuje już kwotami uzyskanymi od (...), a przeznaczonymi na tantiemy dla współautorów poszczególnych utworów. Gdyby została przyjęta wstecznie inna stawka wynagrodzenia dla powodów, oznaczałoby to zmianę sposobu repartycji przyjętą przez pozwane Stowarzyszenie i powodowałoby zmianę udziałów innych twórców w wypłaconych im już tantiemach. Właśnie w celu uniknięcia takich sytuacji, to organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi powinna określać zasady repartycji. Sąd I instancji wskazał, że „kwestionowanie takiego sposobu funkcjonowania i wypłaty wynagrodzeń - stworzyłoby zburzenie systemu repartycji wynagrodzeń prowadzące do pokrzywdzenia uprawnionych do wypłaty twórców.” Zdaniem Sądu nie były zasadne zarzuty powodów, że pozwany nierówno traktuje swoich członków, gdyż za podobne utwory wypłaca wynagrodzenie według różnych stawek. Zgodnie z art. 106 ust. 1 prawa autorskiego, organizacja zbiorowego zarządzania jest obowiązana do jednakowego traktowania praw swoich członków oraz innych podmiotów przez siebie reprezentowanych w zakresie zarządzania tymi prawami lub dochodzenia ich ochrony. Powodowie nie byli członkami pozwanego stowarzyszenia, byli jednak reprezentowani przez nie, na podstawie umowy łączącej strony. W art. 106 ust. 1 jest mowa przede wszystkim o równym traktowaniu praw wszystkich twórców. Powodowie nie byli w żaden sposób dyskryminowani przez (...). Nie byli gorzej traktowani także jako autorzy scenariusza do (...). Serial (...) stanowi nowy rodzaj utworu audiowizualnego, różniący się gatunkowo od dotychczas występujących na polskim rynku. Dlatego, pozwane(...) miało kłopoty ze sklasyfikowaniem go i zaliczeniem do jakiegoś rodzaju twórczości, z którą byłoby związane prawo do pobierania tantiem. Świadczą o tym kolejne podejmowane przez pozwane (...) uchwały: najpierw Rada Administracyjna (...) nie uznawała cyklu programów (...) za utwory audiowizualne w świetle ustawy o prawie autorskim, następnie wprowadziła nową kategorię utworu: „scripted reality”, której stawkę ustaliła na 5% stawki filmu fabularnego kinowego, wskazując jednocześnie, że proporcje pomiędzy twórcami pozostały takie same jak w telenoweli. (...) wskazywało, że stworzenie kategorii utworu typu „scripted reality” było podyktowane niemożnością zakwalifikowania serialu (...) do innych kategorii utworów, gdyż nie spełniał on cech konkretnego gatunku twórczości telewizyjnej, nie odpowiadał przyjętym definicjom, a przede wszystkim charakteryzował się niskim poziomem twórczości. Wreszcie, w uchwale z dnia 12 lutego 2015 r. Rada Administracyjna (...) przyjęła dla „scripted reality” 25% stawkę. W ocenie Sądu Okręgowego powyższe okoliczności nie stanowią o nierównym traktowaniu twórczości powodów w porównaniu z twórczością innych autorów, ale o konieczności zmierzenia się przez organizację zbiorowego zarządzania z nowym rodzajem utworu audiowizualnego, który z początku jest trudny do sklasyfikowania. Okoliczności tych nie można jednak uznać za zawinione ani wyczerpujące znamiona czynu zabronionego, wskazanego w art. 415 k.c., na który powoływała się strona powodowa. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wnieśli powodowie zaskarżając go w całości i zarzucili: I. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błąd w ustaleniach faktycznych, a to: 1. art. 227 k.p.c. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące oddaleniem wniosku dowodowego ze scenariuszy (...), (...),(...) i (...), pomimo zwrócenia Sądowi przez stronę uwagi w trybie art. 162 k.p.c., że wnioski te zmierzają do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. poziomu twórczego i podobieństw utworów w zakresie scenopisarstwa, który to wzorzec Sąd winien ustalić w celu rozstrzygnięcia sprawy, w sytuacji gdy od ustalenia przynależności scenariusza do danej kategorii zależało wynagrodzenie za korzystanie, a w niniejszej sprawie za analogiczne wg powodów scenariusze wypłacone było zróżnicowane wynagrodzenie tj. 5% stawki dla filmu fabularnego za (...), a 25,69% stawki dla filmu fabularnego za(...), (...), czy (...)), 2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego wskutek naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego rozumowanie, w wyniku czego ocena Sądu jest dowolna, a uchybienia te w szczególności polegały na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.