Sygn.akt III AUa 780/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Dorota Elżbieta Zarzecka (spr.) Sędziowie: SA Alicja Sołowińska SA Marek Szymanowski Protokolant: Edyta Katarzyna Radziwońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. w B. sprawy z odwołania G. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wypłatę rekompensaty na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt III U 98/17 I. oddala apelację, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz G. M. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. SSA Alicja Sołowińska SSA Dorota Elżbieta Zarzecka SSA Marek Szymanowski Sygn. akt III AUa 780/17 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z 11 stycznia 2016 r., powołując się na przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.) przyznał G. M. prawo do emerytury od 1 listopada 2015 r. i od 1 grudnia 2015 r. podjął jej wypłatę. Ponadto poinformował wnioskodawczynię, że nie przysługuje jej rekompensata, ponieważ przedłożone świadectwo pracy w szczególnych warunkach nie spełnia wymogów formalnych. W odwołaniu od tej decyzji G. M. domagała się jej zmiany i przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na bloku operacyjnym w okresie od 1 października 1977 r. do 31 grudnia 1998 r. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Wskazał, że odmowa przyznania rekompensaty określonej w art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych wynika z faktu, iż na dzień 31 grudnia 2008 r. wnioskodawczyni nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyrokiem z 11 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Suwałkach oddalił odwołanie z uwagi na to, że wnioskodawczyni jest uprawniona do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku apelacji odwołującej Sąd Apelacyjny w Białymstoku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Suwałkach. Uchylenie wyroku wynikało z nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd I instancji. Sąd Apelacyjny wskazał, iż rekompensata przewidziana w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych ma na celu złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Negatywną przesłankę nabycia tego prawa stanowi jedynie przejście na wcześniejszą emeryturę, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa na uprawnienia do rekompensaty. W zaleceniach Sąd ten wskazał na konieczność poczynienia, w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację, szczegółowych ustaleń faktycznych odnośnie zakresu i rodzaju wykonywanych przez odwołującą pracy w spornych okresach, jej wymiaru i stopnia narażenia na czynniki szkodliwe przy jej wykonywaniu. W tym zakresie Sąd wskazał na dopuszczenie dowodu z zeznań świadków wskazanych w odwołaniu oraz ewentualnie innych, zawnioskowanych w toku postępowania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z 22 września 2017 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał G. M. prawo do rekompensaty oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz G. M. 810 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd pierwszej instancji ustalił, że G. M. (z domu W., ur. (...)) w dniu 11 sierpnia 2014 r. po raz pierwszy wystąpiła z wnioskiem o emeryturę. Decyzją z 13 października 2014 r. odmówiono jej prawa do tego świadczenia, z uwagi na niewykazanie 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W dniu 12 listopada 2015 r. wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o emeryturę wraz z rekompensatą. Świadczenie emerytalne zostało jej przyznane od 1 listopada 2015 r. W zakresie prawa do rekompensaty pod kątem pracy w warunkach szczególnych Sąd rozważał okres zatrudnienia wnioskodawczyni w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w O. w likwidacji od 1 października 1977 r. do sierpnia 2003 r. Zakład ten na przestrzeni lat ulegał przekształceniom. Pracodawca, powołując się na zapisy w Wykazie A, dziale XII poz. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze do stażu pracy w warunkach szczególnych zaliczył okresy: - od 1 października 1977 r. do grudnia 1988 r. – praca na bloku operacyjnym; - od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. – zespoły wyjazdowe w D. Pomocy Doraźnej, - od 9 lutego 2001 r. do 31 sierpnia 2003 r. – praca na boku operacyjnym. Jak wynikało z akt osobowych wnioskodawczyni, w dniu 19 czerwca 1976 r. ukończyła ona Wydział Pielęgniarstwa (...) w Medycznym Studium Zawodowym w E.. Od 1 czerwca 1977 r. została zatrudniona w Zespole (...) w E. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pielęgniarki. We wnioskach z 1 czerwca 1977 r. o przyznanie dodatku zmianowego i dodatku specjalnego wskazano, że zajmowała stanowisko pielęgniarki bloku operacyjnego. Również w zaświadczeniu o przeprowadzanych badaniach przez lekarza medycyny pracy wskazano, że jako pielęgniarka bloku operacyjnego jest zdolna do wykonywania powierzonych jej zadań. Znajdujący się w aktach osobowych zakres obowiązków pracy instrumentariuszki został przez odwołującą podpisany, jednak nie została na nim wskazana data obowiązywania lub podpisania. W piśmie z 5 stycznia 1979 r. znalazł się wniosek o oddelegowanie odwołującej na kurs pielęgniarek instrumentariuszek, który miał się odbyć w okresie od 8 stycznia 1979 r. do 21 kwietnia 1979 r. Z zaświadczeń z 20 kwietnia 1979 r. wynikało, że odwołująca ukończyła kurs pielęgniarek instrumentariuszek z wynikiem celującym. Kolejne wnioski o przyznanie dodatków specjalnych dla odwołującej wskazują na zajmowanie przez nią stanowiska pielęgniarki instrumentariuszki/bloku operacyjnego. W angażach, na podstawie których przyznano jej dodatek lub podwyższano wynagrodzenie, wskanowano natomiast stanowisko pielęgniarki. W indywidualnej karcie pracy, która służyła ocenie pracy odwołującej również wskazano na wykonywanie przez nią obowiązków pielęgniarki instrumentariuszki. W dniu 1 sierpnia 1984 r. wnioskodawczyni awansowała na stanowisko starszej pielęgniarki i od tego dnia zaczął obowiązywać ją zakres czynności starszej pielęgniarki instrumentariuszki. Ze świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 8 października 1984 r. wynikało, że już od 1 września 1976 r. wnioskodawczyni pracowała stale w warunkach szczególnych jako pielęgniarka (instrumentująca, biorąca udział w zabiegach, pomagająca do znieczulenia). Od 1 stycznia 1989 r. wnioskodawczyni została przeniesiona na stanowisko starszej pielęgniarki D. Pomocy Doraźnej, gdzie pracowała do 31 grudnia 1995 r. Od 2 sierpnia 2003 r. do 30 listopada 2015 r. pracowała jako starsza pielęgniarka instrumentariuszka z funkcją pielęgniarki oddziałowej. Za ten okres nie uzyskano akt osobowych. Również z zeznań świadków: I. T., C. K. i H. R., byłych współpracownic wnioskodawczyni wynikało, że od 1977 r. pracowała ona jako pielęgniarka instrumentariuszka, asystując bezpośrednio przy operacjach. Natomiast od 1989 r. pracowała w pogotowiu jako pielęgniarka. Wnioskodawczyni wskazała, iż jako instrumentariuszka asystowała przy operacjach, przygotowywała potrzebny sprzęt i chorego. W pogotowiu wykonywała czynności pielęgniarki zabiegowej tj. wykonywała iniekcje, szyła rany, usuwała gips, oczyszczała rany. W celu ustalenia, czy w spornych okresach odwołująca pracowała w warunkach szczególnych, Sąd dopuścił również dowód z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, który po przenalizowaniu dokumentacji pracowniczej i zeznań świadków oraz odwołującej zaopiniował, że jako pielęgniarka instrumentariuszka/ pielęgniarka bloku operacyjnego tj. od 1 października 1977 r. do 31 grudnia 1988 r., jako pielęgniarka D. Pomocy Doraźnej tj. od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. i jako starsza pielęgniarka instrumentariuszka tj. od 2 sierpnia 2003 r. do 31 grudnia 2008 r. pracowała w warunkach szczególnych (Wykaz A, dział XII, poz. 2 oraz 4). Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tj. Dz.U. z 2015r. poz. 965 ze zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Przepisami, do których odsyła art. 32 ust. 4 tej ustawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 tego rozporządzenia pracami w szczególnych warunkach są prace wymienione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Wnioskodawczyni w 2014 r. ubiegała się o przyznanie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, w związku z pracą w warunkach szczególnych, ale bezskutecznie. Nie składała od negatywnej decyzji odwołania, zatem dopiero w sprawie niniejszej Sąd po raz pierwszy dokonał analizy okresów wskazanych przez odwołującą, jako okresów pracy w warunkach szczególnych i nie był związany ustaleniami w innej sprawie. Odwołująca domagała się uwzględnienia do stażu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia od 1 października 1977 r. do 31 grudnia 1995 r. i od 2 sierpnia 2003 r. do 31 grudnia 2008 r. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w O. w likwidacji. Ocena tych okresów nastąpiła zgodnie z wytycznymi Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. Do wykazania 15 lat pracy w warunkach szczególnych wystarczające było uwzględnienie okresu od 1 października 1977 r. do 31 grudnia 1995 r. Natomiast okresy zatrudnienia od 2 sierpnia 2003 r. do 31 grudnia 2008 r. nie podlegają uwzględnieniu, gdyż przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie przewidują uwzględnienia ich do stażu pracy w warunkach szczególnych. W tym zakresie datą graniczą jest dzień wejścia w życie ustawy tj. 1 stycznia 1999 r. Okresy pracy w warunkach szczególnych przydające po tej dacie, zostały zaliczone do stażu pracy w warunkach szczególnych w ustawie o emeryturach pomostowych. Zważywszy na treść art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, przy ustalaniu prawa do rekompensata uwzględnia się okresy pracy w warunkach szczególnych regulowane w ustawie o emeryturach i retach z FUS tj. przypadające przed 1 stycznia 1999 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołująca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w ramach zatrudnienia w Zakładzie Opieki Zdrowotnej w O. od 1 października 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. wykonywała prace pielęgniarki instrumentariuszki, a od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. pielęgniarki w D. Pomocy Doraźnej (pogotowiu). Rodzaj wykonywanych czynności został potwierdzony zakresem obowiązków oraz zeznaniami świadków i odwołującej. Dokumentacja pracownicza nie budziła zastrzeżeń Sądu. Na podstawie akt osobowych było możliwe odtworzenie przebiegu zatrudnienia odwołującej oraz rodzaju zajmowanych stanowisk. Dokumentacja pracownicza wyraźnie rozróżniała okresy pracy na stanowisku instrumentariuszki/pielęgniarki bloku operacyjnego oraz pielęgniarki D. Pomocy Doraźnej. Zeznania świadków potwierdzały stanowisko odwołującej oraz okoliczności wynikające z akt osobowych. Dodatkowym argumentem przemawiającym za uwzględnieniem tych okresów do stażu pracy w warunkach szczególnych była opinia biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, który jednoznacznie wskazał, na jakiej podstawie powyższe okresy podlegają uwzględnianiu do stażu pracy w warunkach szczególnych. Strony zgłaszały zastrzeżenia do ustaleni i konkluzji biegłego, jednak ostatecznie po uzyskaniu wyjaśnień od biegłego, nie kwestionowały tych ustaleń. Do stażu pracy w warunkach szczególnych Sąd Okręgowy uwzględnił zatem okres od 1 czerwca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. na stanowisku pielęgniarki instrumentariuszki w związku z zapisem w Wykazie A, dziale XII poz. 2 (prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych oraz prace lekarzy stomatologów), natomiast okres od 1 stycznia 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. na stanowisku pielęgniarki D. Pomocy Doraźnej na podstawie Wykazu A działu XII poz. 4 (prace w zespołach pomocy doraźnej pogotowia ratunkowego oraz medycznego ratownictwa górniczego). Uznał, że odwołująca legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych, przez co nabyła prawo do rekompensaty, przyznawanej w formie dodatku do kapitału początkowego - art. 23 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Świadczenie to jest przyznawane tym ubezpieczonym, którzy nie mają możliwości skorzystania z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym (art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) ani z emerytury pomostowej. W związku z powyższym, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję. O kosztach rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy. Zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.