W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedmiotową umowę należy zweryfikować również przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art.
– 385 3 k.c.). W myśl art.
nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie natomiast z treścią art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, z tym zastrzeżeniem, że nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z zacytowanym powyżej przepisem nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (vide m.in. wyrok SA w Warszawie z 27.01.2011r. w sprawie VI ACa 771/10). Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi natomiast w sytuacji, w których w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę formułując konkretne postanowienie umowy. Określenie "rażąco" należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (vide m.in. wyrok SA w Warszawie z 14.09.2011r. w sprawie VI ACa 291/11). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (vide m.in. wyrok SA w Warszawie z 14.12.2010r. w sprawie VI ACa 487/10). Postanowieniami umownymi, które budzą wątpliwości w rozpoznawanej sprawie są postanowienia pkt 11 umowy, które określają skutki naruszenia zobowiązań umownych przez pożyczkobiorcę. W myśl pkt 11 ust. 2 lit. a) umowy, powodowa spółka zastrzegła sobie prawo naliczenia dla "całej kwoty pożyczki" maksymalną wysokość odsetek ustawowych na poziomie czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP w przypadku wypowiedzenia umowy. Wskazane postanowienie umowy jest w istocie ukrytą karą umowną za niewykonanie przez pozwanego zobowiązania pieniężnego. W związku z treścią art. 483 § 1 k.c., który przewiduje, że w umowie można zastrzec, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy pieniężnej, należy jednoznacznie stwierdzić, że zastrzeganie kary umownej w zakresie zobowiązań pieniężnych jest niedopuszczalne. Tego rodzaju postanowienie pozostaje bowiem w wyraźnej sprzeczności z art. 483 § 1 k.c. i z tego względu jest ono bezwzględnie nieważne z mocy art. 58 § 1 k.c. (vide m.in. wyrok SN z 18.08.2005r. w sprawie V CK 90/05; wyrok SN z 21.08.2008r. w sprawie IV CSK 202/08). Żądanie zapłaty kwoty obliczonej na podstawie nieważnego postanowienia umownego jest zatem bezzasadne. Jednym z elementów wchodzących w skład określonego pozwem żądania są odsetki ustawowe za opóźnienie w spłacie rat pożyczki, wyliczone w kwocie 14,02 złotych. Kwota ta została wskazana w zawiadomieniu o wypowiedzeniu umowy z 13 lipca 2015 roku (vide k. 5). Powodowa spółka nie przedstawiła sposobu wyliczenia powyższej kwoty, co nie zmienia faktu, że kwota ta została wyliczona w oparciu o założenie, że ważnym elementem umowy pożyczki jest obowiązek zwrotu przez pozwaną kosztów ubezpieczenia. Niedozwolonymi postanowieniami umownymi są przede wszystkim postanowienia pkt 17 umowy dotyczące ubezpieczenia umowy. Sama możliwość ubezpieczenia umowy jest dozwolona i została przewidziana chociażby w art. 13 ust. 1 pkt 9 ustawy o kredycie konsumenckim. W ocenie sądu zrozumiałym i uzasadnionym jest konieczność zabezpieczenia przez powodową spółką swoich interesów na wypadek śmierci ubezpieczonego, całkowitej trwałej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji pożyczkobiorcy w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub choroby. Z treści zawartej umowy w rozpoznawanej sprawie wynika jednak, że pozwany został obciążony składką ubezpieczeniową w kwocie 13 086,00 złotych (wliczoną w kwotę pożyczki), podczas gdy faktycznie wypłacona mu kwota pożyczki wynosiła 13 000,00 złotych. Składka ubezpieczeniowa przekraczała zatem kwotę wypłaconej pozwanemu gotówki o 86,00 złotych. Nadto z tytułu ubezpieczenia umowy powodowa spółka pobiera prowizję, której wysokość jest także rażąco wygórowana. W rozpoznawanej sprawie prowizja dla powodowej spółki wyniosła bowiem 12 266,60 złotych (vide k. 86) i jest niemal równa kwocie wypłaconej pozwanemu tytułem udzielonej pożyczki (13 000,00 złotych). Obciążanie klientów powodowej spółki kosztami składki ubezpieczeniowej przekraczającej wysokość wypłaconej im kwoty, z której to składki powodowa spółka pobiera prowizję wyższą niż udzielona pożyczka, przy uwzględnieniu, że umowa nie przedstawia w sposób uczciwy i rzetelny rzeczywistego zysku powodowej spółki w tym zakresie, jest działaniem nieuczciwym, nierzetelnym i sprzecznym z dobrymi obyczajami. Dobre obyczaje, o których mowa w
k.c., to normy obyczajowe, wyznaczające standardy uczciwych zachowań stron w praktyce kontraktowej i akceptowane powszechnie przez większość uczestników obrotu. Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie można mieć jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że postanowienia pkt 17 umowy pożyczki z 4 września 2014 roku, dotyczące ubezpieczenia umowy i ustalenia składki ubezpieczeniowej w wysokości 13 086,00 złotych, przy uwzględnieniu, iż faktycznie wypłacona pozwanemu kwota wynosiła 13 000,00 złotych, kształtują prawa i obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a z tego względu postanowienia te są niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art.
W związku z tym postanowienia powyższe nie są dla pozwanego wiążące, a strony związane są umową w pozostałym zakresie (art.
Z tego względu powodowej spółce przysługuje z tytułu ubezpieczenia jedynie kwota 819,40 złotych faktycznie odprowadzona ubezpieczycielowi. W związku z faktem, że roszczenie o zapłatę składki ubezpieczeniowej zostało w znacznej części uznane za bezzasadne, powódka powinna dokonać przeliczenia należnych odsetek oraz wykazać ich odpowiednio pomniejszoną wysokość, czego nie uczyniła. O ile powódce z całą pewnością należą się odsetki za opóźnienie, to jednak ich wysokość nie została wykazana, dlatego też powództwo nie mogło zostać w tym zakresie uwzględnione. Nienależne powódce były również kwoty 4 735,00 zł i 90,00 zł, określone jako koszty poniesionych czynności windykacyjnych. Postanowienia pkt 11 ust. 2 lit.
Postanowienia pkt 11 ust. 2 lit. b i c umowy pożyczki z 4 września 2014 roku dotyczące obciążenia pozwanego kosztami windykacji w zryczałtowanej wysokości, w oderwaniu od faktycznie poniesionych przez powodową spółkę kosztów, a także przy braku czytelnych i jasnych dla klienta zasad przeprowadzania czynności windykacyjnych, kształtują prawa i obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, są niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art.
W związku z tym również te postanowienia umowy nie są dla pozwanego wiążące, a strony związane są umową w pozostałym zakresie (art.
Za zasadne można uznać jedynie żądanie zapłaty kosztów windykacji do wysokości 15,00 złotych - na podstawie postanowienia pkt 19 ust. 4 umowy. Przewiduje on możliwość naliczenia ww. opłaty za skierowane do pożyczkobiorcy wezwanie do zapłaty. Powódka wykazała jedynie skierowanie jednego takiego wezwania, które poprzedzało oświadczenie o wypowiedzeniu umowy (vide k. 72). Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd uznał , że nienależna była powódce kwota 1 278,00 złotych stanowiąca opłatę przygotowawczą, naliczoną w związku z zawarciem umowy z dnia 4 września 2014 roku. Opłata przygotowawcza stanowi de facto koszty poniesione przez pożyczkodawcę w związku z zawarciem umowy. Powódka nie wykazała w jaki sposób opłata w tej wysokości została ustalona, co uniemożliwiało uwzględnienie powództwa w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do kwoty 700,00 złotych, o którą pismem z 18 lipca 2016 roku powódka rozszerzyła powództwo, wskazać należy, iż kwota ta była przedmiotem sprawy I C 278/16 zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 29 kwietnia 2016 roku. W pisemnym uzasadnieniu tegoż wyroku ww. Sąd zważył, że o ile z karty klienta przedstawionej przez powódkę, a dotyczącej umowy pożyczki nr (...) wynika, iż pozwany spłacił jedynie 700,00 złotych, to jednak pozwany przedstawił potwierdzenia wpłat na kwotę 1 400,00 złotych. Podanie przez pozwanego w potwierdzeniu przelewu, że spłata w kwocie 700,00 zł dotyczy umowy o nr (...), skutkowało zaliczeniem przez Sąd tej spłaty (po myśli przepisu art. 451 § 1 k.c.) na rzecz zadłużenia wynikającego z umowy nr (...). W konsekwencji powyższego roszczenie przedmiotowego pozwu w zakresie kwoty 700,00 złotych nie podlegało uwzględnieniu. Biorąc zatem pod uwagę ważne i udowodnione postanowienia umowy pożyczki z 4 września 2014 roku, pozwany niewątpliwie zobowiązany był zwrócić powodowej spółce niespłaconą pożyczkę w rozumieniu wypłaconej mu kwoty (13 000,00 złotych). Sąd uwzględnił również żądanie zasądzenia składki na ubezpieczenie w wysokości 819,40 złotych, która została rzeczywiście odprowadzona do ubezpieczyciela, nie uwzględniając jednocześnie żądania zasądzenia kwoty 12 266,60 złotych, stanowiącej ukryty koszt umowy, o którym pozwany nie mógł się dowiedzieć z treści przedstawionego przez powódkę formularza. Ponadto, jak wspomniano wcześniej, Sąd uznał także za zasadne zasądzenie kwoty 15,00 złotych tytułem poniesionych kosztów windykacji. Należną powódce kwotę w łącznej wysokości 13 834,40 złotych, na którą składają się następujące kwoty: 13 000,00 złotych będąca kwotą rzeczywiście wypłaconą pozwanemu; 15,00 złotych kosztów windykacji oraz 819,40 złotych składki ubezpieczeniowej, pomniejszono o kwotę 5 459,00 złotych spłaconą przez pozwanego. W związku z tym na rzecz powódki należało zasądzić kwotę 8 375,40 złotych, od której - na podstawie przepisów art. 481 § 1 i § 2 k.c. - powódce należne były odsetki ale dopiero od dnia otrzymania przez pozwanego odpisu nakazu zapłaty wydanego w przedmiotowej sprawie, albowiem powódka nie udowodniła daty odbioru przez pozwanego wypowiedzenia umowy pożyczki. Zgodnie z przepisem art. 496 k.p.c., po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza. W tym stanie rzeczy Sąd utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 4 listopada 2015 roku (sygn. akt I Nc 5614/15) w zakresie należnej powodowi kwoty 8 375,40 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 listopada 2015 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie nakaz podlegał uchyleniu, a powództwo w zakresie kwoty 100 złotych umorzeniu, wobec jego cofnięcia, zaś w pozostałym zakresie oddaleniu, ponieważ w tej części było oparte na nieważnych postanowieniach umownych, niewykazane lub roszczenie zaspokoił częściowo pozwany. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z przepisem art. 98 k.p.c. Powódka, która wygrała sprawę w 28% (zasądzona kwota 8 375,40 złotych z dochodzonych pozwem 28 983,51 złotych), poniosła koszty postępowania przed Sądem w wysokości 2 821,00 złotych, na które złożyły się: opłata od pozwu w wysokości 369,00 złotych, opłata od rozszerzonego powództwa 35 złotych, opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17,00 złotych, koszty zastępstwa procesowego 2 400,00 złotych. Pozwany wygrał sprawę w 72%, poniósł koszty procesu w kwocie 3 504,00 złotych, na które złożyły się: opłata od zarzutów w wysokości 1 087,00 złotych, opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17,00 złotych, koszt zastępstwa procesowego 2 400,00 złotych. Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 1 669,75 złotych (2 821,00 zł x 28% - 3 504,00 zł x 72%) tytułem zwrotu części kosztów procesu związanych z oddalonym roszczeniem.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.