postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), przy czym powyższe nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Za sprzeczną z dobrymi obyczajami należy uznać klauzulę godzącą w równowagę kontraktową, natomiast „rażące naruszenie interesów konsumenta” polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku umownym (tak SN w wyrokach: z 13 lipca 2005 r., I CK 832/2004, z 3 lutego 2006 r., I CK 297/2005 oraz z 13 października 2010 r., I CSK 694/2009; J. Gudowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Księga trzecia. Zobowiązania Lexis Nexis 2013). Co istotne, zgodność klauzuli umownej z dobrymi obyczajami jest przedmiotem badania nie tylko Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w trybie tzw. kontroli abstrakcyjnej, lecz może być także oceniana przez sąd w toczącym się między przedsiębiorcą a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określonego postanowienia zawartej umowy (kontrola konkretna, incydentalna). W niniejszej sprawie bezsporny był fakt, że pozwany zawarł umowę pożyczki jako konsument ( art. 22 1 k.c. ). Postanowienia tej umowy nie były uzgodnione indywidualnie, a zatem podlegały ocenie przez pryzmat określonych w art.
przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszania interesów konsumenta. Dokonując w oparciu o powyższe kryteria kontroli postanowień umowy dotyczących opłat dodatkowych za wysyłanie monitów, wezwań do zapłaty, Sąd doszedł do wniosku, że klauzule te cechują się abuzywnością. Wymaga podkreślenia, że wysokość opłat z powyższych tytułów (podana w ustaleniach faktycznych) odbiega od średnich kosztów sporządzenia i nadania tego rodzaju korespondencji zwłaszcza, że zawodowy charakter działalności powoda implikuje prowadzenie postępowań dyscyplinująco - windykacyjnych wobec większej liczby dłużników, co dodatkowo wpływa na obniżenie kosztów, choćby przez powtarzalność wzorów pism, czy też oświadczeń w innej formie, kierowanych do zobowiązanych. Ponadto, także ustalenie przez powoda wysokości wspomnianych opłat z góry, bez zróżnicowania ich ze względu na zaistnienie rozmaitych stanów faktycznych wpływających na czasochłonność i koszty dochodzenia zaległych płatności, budzi uzasadnione wątpliwości w kontekście zgodności z dobrymi obyczajami. Fakt zawyżenia opłat oraz określenia ich wysokości z góry zdaje się wskazywać na to, że opłaty te stanowią dla powoda dodatkowy zysk, nieuzasadniony z perspektywy ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki. Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela pogląd wyrażany niejednokrotnie przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, iż postanowienia umowne nakładające na konsumenta rażąco wysokie opłaty m.in. za wysyłanie wezwań, upomnień i czynności windykacyjne stanowią klauzule abuzywne, jako że są to postanowienia umowne przenosząca na konsumenta koszty i ryzyko prowadzenia przez powoda działalności gospodarczej (tak: wyroki z 6 sierpnia 2009 r. XVII Amc 624/09 oraz z 9 października 2006 r. XVII Amc 101/05; wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z 27.12.2016 r., sygn. II Ca 579/16, niepubl.). Jakkolwiek wpis powyższych klauzul do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone nie posiada obecnie waloru prawomocności rozszerzonej (zob. uchylony art. 479 43 k.p.c.), to jednak stanowi cenną wskazówkę odnośnie pożądanego kierunku interpretacji zastrzeżeń umownych przez sąd rozpoznający spór przedsiębiorcy z konsumentem. W świetle powyższego należy wskazać, że zastrzeżenie przez powoda opisywanych opłat za powiadomienia, upomnienia i wezwania do zapłaty, naruszało dobre obyczaje, a na skutek zaburzenia równowagi świadczeń pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy rażąco naruszało interesy konsumenta. Konsekwentnie trzeba było uznać, że na podstawie art.
k.c., klauzule umowne przewidujące obowiązek zapłaty przez pozwanego opłat za wezwania do zapłaty, za powiadomienia i upomnienia za niedozwolone postanowienia umowne i jako takie nie wiązały pozwanego. Zatem na ich podstawie nie mogły powstać jakiekolwiek roszczenia powoda. Dodatkowo podkreślić trzeba, iż powód nie udowodnił poniesienia kosztów sporządzenia i wysyłania wezwań do zapłaty, powiadomień i upomnień, a było to jego obowiązkiem po myśli art. 6 k.c. i art. 232 zd. 1 k.p.c. Zatem dochodzoną kwotę pomniejszono o 310 zł (o czym była mowa powyżej) oraz o 50 zł uiszczone przez pozwanego w toku procesu. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c. oraz 482 § 1 k.c. i zostały one zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu. Należało więc orzec jak w pkt I i II. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. dokonując ich stosunkowego rozdzielenia, także w zakresie nieuiszczonych kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. Uwzględniając, że powód wygrał w ok. 73 %, a pozwany – w ok. 27 %. Powód poniósł wydatki w wysokości 30 zł opłaty od pozwu, 360 zł kosztów zastępstwa procesowego i 17 zł opłaty od pełnomocnictwa, łącznie 407 zł. Z kolei pozwany nie poniósł żadnych kosztów. Powodowi należy się więc od pozwanego 297 zł. Przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kaliszu na rzecz adwokata J. W. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w K. kwotę 263 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, zaś w pozostałym zakresie tj. w 27 % koszty te winien ponieść powód (pkt III 2). Postanowiono nie obciążać pozwanego kosztami procesu w pozostałym zakresie z uwagi na jego trudną sytuację materialną. Wobec tego orzeczono jak w pkt III i IV. SSR Katarzyna Porada – Łaska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.