← Polska

I ACa 994/17

Sygn. akt I ACa 994/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Mieczysław Brzdąk Sędziowie : SA A

§3k.p.c.

w zw. z art. 99 k.p.c.. Wyrok Sądu pierwszej instancji został w całości zaskarżony przez powodową spółkę, która sformułowała poniższe zarzuty: 1) obrazy przepisów prawa materialnego: ⚫ art. 58 §

§ 2k.p.c.

przez ich niezastosowanie, podczas gdy oświadczenie o poddaniu się egzekucji złożone w imieniu powodowej spółki przez ówczesnych członków jej zarządu w dniu 19 lutego 2016 r. jest nieważne jako zmierzające do obejścia prawa tj. art. 720 § 1 k.c. i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego albowiem nakłada na spółkę obowiązek spłaty pożyczki, której nie otrzymała, ⚫ art. 65 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie, iż pozwany udzielił powódce pożyczki pieniężnej, podczas gdy powołane przez pozwanego oraz świadka L. K. ustalenia z dnia 18 lutego 2016 r. z P. K.

(1), określane mianem „ustnej umowy” dowodzą ewentualnego zaciągnięcia pożyczki pieniężnej osobiście przez P. K.
(1), a nie przez powódkę, ⚫ art. 83 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie w sprawie, a w konsekwencji błędne uznanie, iż pozwany udzielił powódce pożyczki pieniężnej w dniu 19 lutego 2016 r. w kwocie 135.000 złotych, podczas gdy brak wpływu środków na rachunek bankowy spółki lub do jej kasy dowodzić może jedynie zaciągnięcia pożyczki osobiście przez P. K.
(1), ukrytej pod pozorną umową pożyczki rzekomo zawartej z powodową spółką, ⚫ art. 720 § 1 k.c. przez błędną wykładnię, polegającą na wadliwym przyjęciu, iż wykonanie przez pożyczkodawcę swojego świadczenia z umowy pożyczki zawartej ze spółką akcyjną, w której obowiązują zasady reprezentacji łącznej członków zarządu może polegać na przekazaniu środków pieniężnych ówczesnemu prezesowi zarządu z pominięciem rachunku bankowego lub kasy spółki i przed podpisaniem umowy pożyczki, ⚫ art. 15 § 1 k.s.h. w zw. z art. 17 § 1 k.s.h. przez ich niezastosowanie w okolicznościach sprawy wskazujących, że złożenie oświadczenia przez członków zarządu oświadczenia o poddaniu się egzekucji de facto stanowiło umowę podobną do umowy poręczenia lub przejęcia długu osobistego ówczesnego prezesa zarządu, przy czym ważność wymaga zgody Walnego Zgromadzenia, co jednak nie miało miejsca, czyniąc oświadczenie nieważnym z mocy samego prawa, 2) obrazy przepisów postępowania, mającej istotny wpływ na wynik sprawy: ⚫ art. 233 § 1 k.p.c. przez niedokonanie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolną jego ocenę skutkującą wadliwym założeniem, jakoby pozwany przekazał w dniu 19 lutego 2016 r. ówczesnemu prezesowi zarządu powodowej spółki kwotę 135.000 złotych, a nadto że strony miały podpisać umowę pożyczki w dniu 19 lutego 2016 r., ⚫ art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 90 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 kwietnia 1991 r. w sprawie prowadzenia ksiąg notarialnych oraz przekazywania na przechowanie dokumentów sądom rejonowym przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji pominięcie faktu, iż z dokumentu urzędowego tj. wyciągu z repertorium A wynika, że umowa pożyczki miała być podpisana w dniu 18 lutego 2016 r., a nie w dniu 19 lutego 2016 r., ⚫ art. 777 § 1 pkt. 5 k.p.c. w zw. z art. 777 § 2 k.p.c. przez błędną wykładnię skutkującą odmową uwzględnienia powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, podczas gdy oświadczenie odwołuje się do obowiązku zapłaty należności określonej w § 1 tegoż aktu, a który nie istnieje albowiem pozwany jednoznacznie w toku postępowania wykazał, że w dniu 18 lutego 2016 r. nie udzielił żadnej pożyczki powódce. W związku z postawionymi zarzutami apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego szczegółowo opisanego w pozwie oraz zasądzenie kosztów procesu na swoją rzecz względnie domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów naruszenia prawa procesowego, ponieważ ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą się przełożyć na prawidłowość ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę orzekania o żądaniu pozwu. Natomiast ocena trafności zastosowania prawa materialnego może być dokonana dopiero wówczas, gdy w niewadliwy sposób został ustalony stan faktyczny. Wbrew zarzutom zawartym w apelacji, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które znajdują oparcie w trafnie ocenionym materiale dowodowym. Ocena zebranego materiału dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Ocena powyższa oparta nadto być musi na wszechstronnym rozważeniu zgromadzonego materiału dowodowego, przez co należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu. W konsekwencji jeśli wnioski wyprowadzone przez sąd ze zgromadzonego materiału dowodowego są logicznie i zgodne z doświadczeniem życiowym - to ocena ta nie narusza art. 233 § 1 k.p.c. i musi się ostać, choćby z materiału tego dawały się wysnuć również wnioski odmienne. Tylko bowiem wówczas, gdy brakuje logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez sąd orzekający ocena dowodów może być skutecznie podważona (tak. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2005 r., IV CK 122/05, Lex nr 187124). Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodów spełniała wymogi stawiane przez art. 233 § 1 k.p.c. Wnioski, jakie z postępowania dowodowego wywiódł Sąd Okręgowy były logiczne i spójne, a przedstawiona przez skarżącą spółkę własna wizja stanu faktycznego w sprawie, oparta na dokonanej przez siebie odmiennej ocenie dowodów, a nawet możliwość w równym stopniu wyciągnięcia na podstawie tego samego materiału dowodowego odmiennych wniosków nie czyni skutecznym podniesionego zarzutu. Apelująca przede wszystkim neguje fakt zawarcia umowy pożyczki oraz przekazania przez pozwanego pieniędzy, stanowiących przedmiot pożyczki. Sąd Apelacyjny podziela jednak ocenę dowodów Sądu pierwszej instancji, której wynikiem było ustalenie, iż do podpisania dokumentu zawierającego warunki zawartej umowy pożyczki doszło w dniu 19 lutego 2016 r., a ponadto w tym samym dniu w kancelarii notarialnej doszło do przekazania pieniędzy przez pozwanego członkom zarządu powodowej spółki. Natomiast warunki umowy zostały uzgodnione przez strony w dniu 18 lutego 2016 r. i wtedy też zostały one spisane, stąd na dokumencie data właśnie 18 lutego 2016 r.. Jak wynikało ze zgodnych zeznań świadków i pozwanego, w dniu 18 lutego 2016 r. nie doszło do podpisania tego dokumentu, ponieważ podpisy miały być złożone w obecności notariusza, który wyznaczył termin dokonania tej czynności na dzień następny. W dniu 19 lutego 2016 r. niewątpliwie członkowie zarządu działający w imieniu powodowej spółki złożyli oświadczenie o poddaniu się egzekucji, co do obowiązku zapłaty pozwanemu należności z tytułu zawartej umowy pożyczki. Z zamieszczonego na umowie pożyczki notarialnego poświadczenia wynika, iż notariusz poświadczył złożenie na dokumencie własnoręcznych podpisów przez pozwanego i ówczesnych członków zarządu powodowej spółki. Poświadczenie opatrzono datą 19 lutego 2016 r., a dokonanie tej czynności odnotowano w repertorium. Co prawda przesłuchany w charakterze świadka notariusz M. Ś. wyraził powątpiewanie, czy zastosował prawidłową formułę poświadczenia, to jednak zeznania świadka T. B. nie pozostawiają w tej kwestii wątpliwości. Świadek ten zeznał, iż nauczeni doświadczeniem członkowie zarządu powodowej spółki zawsze podpisywali umowy w obecności notariusza (k. 63 akt), co pozwala na ustalenie, że podpisy na dokumencie zostały złożone w dniu 19 lutego 2016 r. w obecności notariusza, który fakt ten potwierdził na dokumencie stosowanym poświadczeniem. Sam notariusz przyznał, iż była to typowa czynność i nie zapamiętał jej szczegółów. Natomiast szczegóły te z pewnością mogły być zapamiętane przez uczestników czynności, gdyż dla nich nie była to czynność rutynowa. Podkreślenia wymaga, że zeznania przesłuchanych w sprawie świadków i pozwanego były zgodne, chociaż nie jedno brzmiące, co mogłoby pozwolić na podważenie ich wiarygodności. Wynikał z nich zarówno fakt zawarcia przez strony umowy pożyczki, jak również fakt jej wykonania przez pozwanego jako pożyczkodawcę, ponieważ doszło do przekazania pieniędzy w kancelarii notarialnej. Z zeznań tych wynika okoliczność przekazania pieniędzy w reklamówce, a nadto, że członkowie zarządu powódki nie dokonali przeliczenia otrzymanych pieniędzy. Wobec tego bezprzedmiotowe stają się zarzuty powodowej spółki dotyczącego tego ile czasu musiałoby zająć przeliczenie banknotów składających się na sumę pożyczki w wysokości 135.000 złotych. Zgodnie z zebranym materiałem Sąd pierwszej instancji ustalił, że pieniądze zostały zabrane przez P. K.
(1). Przesłuchany w charakterze świadka P. K.
(1)przyznał ten fakt i jednocześnie odmówił podania celu, na jaki zostały przeznaczone pieniądze pochodzące z zawartej umowy pożyczki. Apelująca stara się przeciwstawić tym ustaleniom zasady doświadczenia życiowego twierdząc, iż gdyby rzeczywisty stan rzeczy był zgodny z ustaleniami Sądu, należałoby uznać, że pozwany działał co najmniej nierozważnie. Tego rodzaju argumentacja nie może jednak prowadzić do skutecznego podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji. W konsekwencji za chybione muszą być uznane zarzuty naruszenia prawa procesowego zawarte w apelacji. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne, co czyni zbędnym ich powielanie w szerszym zakresie. Na aprobatę zasługuje także ocena prawna Sądu pierwszej instancji. Należy się zgodzić, iż ustalenia wskazują na zawarcie przez strony umowy pożyczki, która została przez pożyczkodawcę wykonana, a nadto członkowie zarządu powodowej spółki poddali się egzekucji w zakresie wykonania tej umowy tj. zwrotu przedmiotu pożyczki. Podkreślenia wymaga, iż powódka w pozwie podniosła jedynie dwie okoliczności mające podważać podstawy złożenia skutecznego oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Po pierwsze twierdzono, iż przedmiot pożyczki nie został wydany, a po drugie zakwestionowano racjonalność zawarcia umowy pożyczki z uwagi na korzystną - w tamtym czasie – sytuację finansową spółki. Wskazane okoliczności były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu pierwszej instancji. Argumentacja Sądu Okręgowego zasługuje na akceptację, a zatem nie ma potrzeby jej powtarzania. Z dokonanych ustaleń wynika, iż doszło do zawarcia umowy pożyczki oraz jej wykonania, a zatem nie ma podstaw do kwestionowania oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Bez znaczenia dla ważności zawartej umowy jest fakt podpisania dokumentu zawierającego warunki umowy w dniu następnym po ich uzgodnieniu przez strony. Umowa pożyczki jest uregulowana w art. 720 i nast. k.c. i dla swojej ważności nie musi być zawarta w formie pisemnej. W art. 720 § 2 k.c. zastrzeżono jedynie formę dokumentową ad probationem dla umów pożyczki przenoszących wartość 1000 złotych. Pożyczka jest umową konsensualną, która dochodzi do skutku w wyniku samego porozumienia stron. Nie jest natomiast umową realną, czyli do jej skutecznego zawarcia nie jest konieczne wydanie przedmiotu pożyczki, z czym koreluje przepis art. 722 k.c. Skoro umowa została zawarta, a powodowa spółka nie wywiązała się z obowiązku zwrotu pożyczki w ustalonym przez strony terminie, to pozwany był uprawniony do złożenia wniosku o nadania klauzuli wykonalności na oświadczenie dłużnika (pożyczkobiorcy) o poddaniu się egzekucji. W ten sposób uzyskał tytuł wykonawczy, obecnie kwestionowany przez stronę powodową. Przytoczone w pozwie okoliczności, będące przedmiotem ustaleń w sprawie, nie dawały jednak podstawy do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w oparciu o art. 840 § 1 pkt. 1 k.p.c. W okolicznościach sprawy nie można się dopatrzyć podstaw do zastosowania art. 58 §

2 k.c. Złożone oświadczenie o poddaniu się egzekucji nie miało bowiem ani na celu obejścia prawa, ani też nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a w każdym razie nie zostały wykazane okoliczności pozwalające na taką ocenę. Pozwany zawarł z powódką umowę pożyczki, a ewentualna ocena racjonalności takich działań członków zarządu powódki mogła pozostawać poza sferą jego zainteresowania, podobnie jak cel, na jaki przeznaczono środki z tej pożyczki. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, ewentualne roszczenia w związku z tą okolicznością mogą być kierowane przez spółkę do ówczesnych członków jej zarządu. Dokonane ustalenia nie dają podstaw do przyjęcia, że stroną umowy pożyczki była nie powodowa spółka, a osoba fizyczna tj. P. K.

(1). Z tej przyczyny chybiony jest zarzut naruszenia art. 65 § 1 k.c. W dalszej konsekwencji niezasadne są również pozostałe zawarte w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zarzut pozorności umowy został sformułowany dopiero w apelacji, a zatem nie mógł być przedmiotem rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji i w istocie stanowi zmianę podstawy żądania. Z tego rodzaju zarzutem wiążą się dalsze zarzuty naruszenia art. 15 §

art. 17 § 1 k.s.h. W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji powodowa spółka nie konstruowała jednak swojego żądania w oparciu o twierdzenie, że nie była stroną umowy pożyczki, co wymagałoby dokonania pod innym kątem oceny oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Natomiast na obecnym etapie nie jest już możliwa zmiana podstawy faktycznej żądania, ponieważ stanowisko powódki nie może być kwalifikowane jedynie jako zmiana podstawy prawnej żądania pozwu. Podsumowując należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanych mu naruszeń, a wydane rozstrzygnięcie stanowi wynik prawidłowych ustaleń i właściwie zastosowanego prawa materialnego. W konsekwencji trafne było stanowisko o braku podstaw do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Z tej przyczyny apelacja powódki, jako niezasadna, podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 k.p.c.. O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono w oparciu o art. 98 §

§ 3k.p.c.

w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono zgodnie z § 2 pkt. 6 w zw. 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zmienionego rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1667). SSO Tomasz Tatarczyk SSA Mieczysław Brzdąk SSA Anna Bohdziewicz

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.