Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt V U 830/17

Sygn. akt VU 830/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2018 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący SSO Beata Łapińska Protokolant st. sekr. sądowy Ilona Królikiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku A. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o emeryturę na skutek odwołania A. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 31 maja 2017 r. sygn. (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje A. B. prawo do emerytury poczynając od dnia (...) roku.

Sygn. akt V U 830/17 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31 maja 2017 roku, znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił wnioskodawczyni A. B. prawa do emerytury. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że wnioskodawczyni udowodniła staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 14 lat, 8 miesięcy i 7 dni, zamiast wymaganych 15 lat.

W odwołaniu z dnia 29 czerwca 2017 roku A. B. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do emerytury poprzez zaliczenie do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów pobierana zasiłków macierzyńskich z tytułu urodzenia dzieci, to jest okresów: – od dnia 25 marca 1983 roku do dnia 14 lipca 1983 roku, – od dnia 21 września 1985 roku do dnia 21 stycznia 1986 roku, – od dnia 7 listopada 1989 roku do dnia 12 marca 1990 roku, łącznie 11 miesięcy i 26 dni.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. ZUS wskazał, że pracodawca nie potwierdził wykonywania pracy przez wnioskodawczynię w szczególnych warunkach z uwzględnieniem okresów pobierania zasiłków macierzyńskich.

Na rozprawie w dniu ubezpieczona nadmieniła, że z urlopu macierzyńskiego korzystała także w okresie od dnia 3 lipca 1993 roku do dnia 5 listopada 1993 roku, a przed każdym z okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego była delegowana do Oddziału Pracy (...).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. B., urodzona w dniu (...), złożyła w dniu (...) roku wniosek o przyznanie prawa do emerytury. We wniosku wskazała, że nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego (dowód: wniosek o emeryturę k. 1-4 akt emerytalnych) Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawczyni udowodniła staż pracy wynoszący 20 lat, 3 miesiące i 25 dni, w tym 18 lat, 8 miesięcy i 10 dni okresów składkowych oraz 1 rok, 7 miesięcy i 15 dni okresów nieskładkowych. Do stażu pracy ubezpieczonej ZUS zaliczył okresy w łącznym wymiarze 14 lat, 8 miesięcy i 7 dni, na który składają się następujące okresy zatrudnienia:

Jednocześnie organ rentowy wyłączył z okresu zatrudnienia wnioskodawczyni w warunkach szczególnych okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego: – od dnia 25 marca 1983 roku do dnia 14 lipca 1983 roku, – od dnia 21 września 1985 roku do dnia 24 stcznia 1986 roku, – od dnia 7 listopada 1989 roku do dnia 12 marca 1990 roku. (dowód: decyzja z dnia 31 maja 2017 roku, k. 13 akt emerytalnych, odpowiedź na odwołanie, k. 22 – 23 akt sprawy) W okresie od dnia 14 grudnia 1981 roku do nadal A. B. jest zatrudniona w pełym wymiarze czasu pracy w (...) S.A. z siedzibą w O..

W wystawionym świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach pracodawca ubezpieczonej zaświadczył, że w okresach: – od dnia 14 grudnia 1981 roku do dnia 23 listopada 1982 roku, – od dnia 3 grudnia 1984 roku do dnia 24 czerwca 1986 roku, – od dnia 5 lutego 1986 roku do dnia 8 października 1989 roku, – od dnia 19 marca 1990 roku do dnia 30 września 1991 roku, – od dnia 31 października 1991 roku do dnia 30 czerwca 1993 roku, – od dnia 6 listopada 1993 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała ona prace przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych na stanowisku tkacza wymienionym w Wykazie A, Dział VII, poz. 4, pkt 7 oraz na stanowisku pomocnika w oddzile produkcyjnym wymienionym w Wykazie A, Dział VII poz. 4 pkt 46 Wykazu stanowiacego Załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7 lipca 1987 roku. (dowód: świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 16 maja 2017 roku) Wnioskodawczyni pobierała zasiłek macierzyński w następujących okresach: – od dnia 25 marca 1983 roku do dnia 14 lipca 1983 roku, – od dnia 21 września 1985 roku do dnia 24 stycznia 1986 roku, – od dnia 7 listopada 1989 roku do dnia 12 marca 1990 roku, – od dnia 3 lipca 1993 roku do dnia 5 listopada 1993 roku. (dowód: wykaz okresów zasiłków macierzyńskich, k. 12, karta zasiłkowa, k. 14 - 18 akt sprawy) Ze względu na ciążę A. B. była delegowana ze stanowiska tkaczki w Wydziale (...) na stanowisko szwaczki w Oddziale Pracy (...) w następujących okresach: – od dnia 24 listopada 1982 roku do dnia 2 sierpnia 1983 roku, – od dnia 25 czerwca 1985 roku do dnia 4 lutego 1986 roku, – od dnia 9 października 1989 roku do dnia 18 marca 1990 roku, – od dnia 1 lipca 1993 roku do dnia 5 listopada 1993 roku. (dowód: zaświadczenie z dnia 14 czerwca 2017 roku, k. 13 akt sprawy) Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli:

Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2).

W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawczyni należało zatem rozpoznać w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem.

Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia).

W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawczyni posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawczyni ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 20 lat, i w dniu (...) ukończyła 60 lat.

Stało się tak dlatego, że organ rentowy nie zaliczył skarżącej do stażu pracy w szczególnych warunkach przypadających po dniu 14 listopada 1991 roku okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego, Podstawą prawną przyznania wnioskodawczyni prawa do emerytury jest art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonemu przysługuje prawo do emerytury pod warunkiem spełnienia przesłanek do jej nabycia, za wyjątkiem wieku emerytalnego, w dniu 1 stycznia 1999 roku Oznacza to, że do obliczenia stażu pracy w warunkach szczególnych stosuje się przepisy obowiązujące w dacie 1 stycznia 1999r. , co wprost wynika z treści art. 184 ustęp 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl bowiem tego przepisu ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura, jeżeli w dniu 1 stycznia 1999 roku osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet. O tym jakie okresy pracy zalicza się do pracy w szczególnych warunkach stanowi art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Brzmienie tego przepisu zmieniło się w dniu 1 lipca 2004 roku. Wówczas do art. 32 ustawy został dodany ustęp 1a, zgodnie z którym przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się:

Zmiana brzmienia art. 32 ustawy z dnia 1 lipca 2004 r. nie dotyczy jednak sposobu obliczania stażu pracy osób ubiegających się o emeryturę na podstawie art. 184 ustawy. W stosunku bowiem do tych osób staż pracy w szczególnych warunkach ustala się na dzień 1 stycznia 1999 roku według przepisów dotychczasowych, a zatem w ich brzmieniu w dniu 1 stycznia 1999 roku. W tej dacie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierał zapisu o nie uwzględnianiu do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Z tych względów okresy niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego przypadające w trakcie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub charakterze, podlegają zaliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych ubezpieczonym ubiegającym się o emeryturę na podstawie art. 184 ustawy także, gdy przypadają one po dniu 14 listopada 1991 roku.

Wzajemny stosunek art. 184 i 32 ust 1 a ustawy o emeryturach i rentach z FUS był wielokrotnie badany przez Sąd Najwyższy, który orzekł, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 r. okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach określonego w art. 184 ustawy wyklucza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a ustawy. Sąd Najwyższy uznał, że sytuacja osób wymienionych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS opisywana w doktrynie jako ekspektatywa prawa podmiotowego, polega właśnie na spełnieniu się tylko części stanu faktycznego koniecznego do nabycia prawa, które poprzedza i zabezpiecza przyszłe prawo podmiotowe. Uwzględniając, że ochrona ekspektatywy może wynikać z jej istoty, lecz także zyskiwać wzmocnienie w prawie, Sąd Najwyższy stwierdził, że funkcję takiego wzmocnienia spełnił art. 184 ustawy wobec pozostających w toku stosunków nabywania prawa do emerytury z tytułu wykonywania zatrudnienia w warunkach szczególnych przed 1 stycznia 1999 roku.

W przepisie tym ustawodawca utrwalił sytuację osób, które w dniu wejścia w życie ustawy wypełniły warunki stażu szczególnego i ogólnego i zadeklarował ich przyszłe prawo do emerytury w wieku wcześniejszym; przez wydanie tego przepisu nastąpił stan związania, tj. zobowiązania się przez Państwo do powstrzymania się od jakiejkolwiek ingerencji w istniejące prawo tymczasowe. Wobec tego przewidziana w ustawie ekspektatywa prawa do emerytury nie mogła wygasnąć na skutek nowej regulacji ustalania stażu zatrudnienia. Gwarancji przyszłego prawa do emerytury złożonej wobec osób, o których mowa w art. 184 ustawy, ustawodawca nie mógł już naruszyć przez ustalenie innego sposobu wyliczenia ich stażu ubezpieczenia. Stąd ocena, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 roku określonego w art. 184 ustawy okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r. Pogląd ten – zdaniem Sądu Najwyższego - wzmacnia treść art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej, odsyłająca w zakresie warunków emerytalnych do przepisów dotychczasowych (obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1999 r.) (tak por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010r., II UK 313/09, OSNP 2011, nr 19-20 poz. 260, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011r. , I UK 12/11, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2012r. , I UK 367/11).

Z powyższych wywodów jednoznacznie wynika, że zaliczeniu do stażu pracy w szczególnych warunkach zalicza się okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego. Z całą zaś mocą podkreślić w tym miejscu należy, że bezzasadnie organ rentowy nie zaliczył do stażu pracy ubezpieczonej okresów przypadających bezpośrednio przed i po okresach pobierania zasiłków macierzyńskich. Wówczas to skarżąca realizowała obowiązki na rzecz (...) S.A. z siedzibą w O. na stanowisku tkaczki w Oddziale Pracy (...).

Odsunięcie wnioskodawczyni od pracy w warunkach szczególnych było bowiem wymuszone ochroną praw kobiet w ciąży. Ustawodawca w art. 179 Kodeksu Pracy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1975r. do 1 czerwca 1996r. nałożył mianowicie na zakład pracy obowiązek przeniesienia kobiety w ciąży zatrudnionej przy pracy wzbronionej kobietom w ciąży do innej pracy. Praca wykonywana przez wnioskodawczynię na dotychczasowym oddziale, co wynika z świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, była pracą w szczególnych warunkach, wobec tego wzbronioną dla kobiet w ciąży i skarżąca nie mogła jej wykonywać. Niemniej, przeniesienie wnioskodawczyni do lżejszej, nie szkodliwej dla zdrowia pracy, nie było zależne od jej woli, a było wymuszone bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Skarżąca nie może tym samym ponosić negatywnych konsekwencji odsunięcia jej przez pracodawcę od pracy szkodliwej.

Z tych przyczyn wszystkie okresy pobierania przez wnioskodawczynię zasiłku macierzyńskiego powinny być zaliczone do stażu pracy ubezpieczonej w warunkach szczególnych. Wnioskodawczyni bowiem po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za każdym razem powracała do macierzystego zakładu pracy z dniem 16 kwietnia 1996r. i w dalszym ciągu wykonywała pracę w warunkach szczególnych polegające na realizowaniu obowiązków przy produkcji i wykańczaniu wyrobów włókienniczych (Dział VII poz. 4 Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku).

Takie stanowisko odpowiada linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przeniesienie kobiety w ciąży ze stanowiska pracy w warunkach szczególnych do lżejszej pracy, niebędącej pracą w szczególnych warunkach, nie powoduje wyłączenia ze stażu pracy w szczególnych warunkach następującego później okresu urlopu macierzyńskiego. Kobieta zatrudniona na stanowisku pracy zaliczanym do pracy w szczególnych warunkach, wzbronionej kobietom w ciąży, musi być przeniesiona do innej pracy na podstawie art. 179 k.p. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że jeśli po skorzystaniu z uprawnień związanych z urodzeniem dziecka ubezpieczona wraca do pracy na stanowisko zaliczone w do pracy w szczególnych warunkach, powinna mieć zaliczone do okresu zatrudnienia w tych warunkach okresy pobierania zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego związane z ciążą i macierzyństwem (wyrok z Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2014 roku I UK 51/14, tak też SN w wyroku z dnia 5 listopada 2012 roku, II UK 82/12 ONSP 2013 nr 19-20, poz. 230).

Doliczenie skarżącej do stażu pracy w szczególnych warunkach wskazanych wyżej okresów skutkuje tym że wnioskodawczyni spełnia przesłankę 15 – letniego stażu pracy w szczególnych warunkach.

Biorąc pod uwagę, iż wnioskodawczyni spełniła jednocześnie pozostałe wymagane przepisami rozporządzenia warunki, to jest ukończyła 55 lat, jej łączny okres zatrudnienia składkowy i nieskładkowy wyniósł ponad 20 lat, należy uznać, że wydana przez organ rentowy decyzja jest błędna, a żądanie wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie.

Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji, przyznając wnioskodawczyni prawo do emerytury z dniem złożenia wniosku, to jest od dnia (...) roku.