Do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpisane zostały postanowienia o treści: poz. 3872 (wpis z 25 października 2012r.) – „W przypadku wystąpienia przerwy w świadczonej usłudze, powstałych z winy Operatora i trwających przez okres dłuższy jednorazowo niż trzy dni robocze, abonamentowi przysługuje obniżenie opłaty abonamentowej o kwotę równą 1/30 wysokości opłaty abonamentowej za każdy dzień wystąpienia ww. przerwy”; poz. 3881 (wpis z 25 października 2012 r.) – „Jeżeli przerwy w dostępie do sieci, udokumentowane przez Operatora są następstwem awarii sieci i trwają dłużej niż trzy kolejne dni to Abonent w trybie postępowania reklamacyjnego żądać może obniżenia abonamentu o 1/30 wysokości za każdy następny dzień przerwy”; poz. 4207 (wpis z 31 stycznia 2013 r.) – „Jeśli przerwy w dostępie do Internetu za pomocą Sieci, udokumentowane przez uprawnione służby Operatora są spowodowane awarią w sieci Operatora i trwają dłużej niż cztery następujące po sobie dni, wówczas abonament zostanie obniżony, w przypadku doręczenia Operatorowi uzasadnionej pisemnej reklamacji Abonenta w terminie do 3 miesięcy od miesiąca, w którym ustała awaria, o 1/30 za każdy kolejny dzień awarii (w którym nastąpiło przynajmniej osiem godzin braku sygnału”. Powyższe klauzule obejmują swą treścią (w sensie przedmiotowym) wymienione w pozwie postanowienie umowne, są tożsame (sens, cel oraz skutek) z postanowieniem, którego stwierdzenia abuzywności domagał się powód niniejszym pozwem wniesionym przed dokonaniem wpisu cytowanych klauzul do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Wobec powyższego rozstrzygnięcia wymagała kwestia wpływu art. 479 43 k.p.c. na dopuszczalność prowadzenia procesu w rozpoznawanej sprawie. Stanowisko zajmowane przez Sąd Najwyższy w powyższej kwestii nie jest jednolite. W uchwale z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. III CZP 95/03, OSNC 2005/2/25) Sąd Najwyższy wskazał, że powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza – od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru (art. 479 43 w związku z art. 365 i art.
k.p.c.) – ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą udziału w sprawie, w której wydano wyrok. Następnie w uchwale z dnia 7 października 2008 r. (sygn. III CZP 80/08, OSNC 2009/9/118) Sąd Najwyższy uznał, że rozszerzona prawomocność wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa przez tego samego lub innego powoda – w tym także przez organizację społeczną działającą na rzecz ochrony interesów konsumentów – przeciwko innemu przedsiębiorcy, niebiorącemu udziału w postępowaniu, w którym zapadł wyrok, stosującemu takie same lub podobne postanowienia wzorca, jak wpisane do rejestru, o którym mowa w art.
Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Najwyższy wyjaśnił wówczas, że granicami podmiotowymi powagi rzeczy osądzonej objęte są w zasadzie strony procesu, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby; w takich wypadkach dochodzi do połączenia rozszerzonej prawomocności z powagą rzeczy osądzonej. Wypadki rozszerzonej podmiotowo prawomocności materialnej należy rozpatrywać nie tylko w aspekcie mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.), ale także w aspekcie powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Sąd Najwyższy wskazał również, że wypadki rozszerzonej prawomocności i powagi rzeczy osądzonej można podzielić na dwie grupy; pierwszą stanowią wypadki, w których wyrok – ze względu na szczególny charakter przedmiotu osądu – skutkuje dla wszystkich i przeciw wszystkim (np. art. 435 § 1 k.p.c., art. 458 § 1 k.p.c.), natomiast do drugiej grupy należą wypadki, w których wyrok skutkuje wobec osób trzecich ze względu na szczególny stosunek tych osób do jednej ze stron procesu i tylko wobec niej (np. wypadki następstwa prawnego, w tym objęte regulacją art. 192 pkt 3 k.p.c.). Tożsamość stron procesowych, jako warunek istnienia powagi rzeczy osądzonej, skutkującej w innej, późniejszej sprawie odrzuceniem pozwu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.), zachodzi więc, zdaniem Sądu Najwyższego zarówno wtedy, gdy w obu sprawach uczestniczą te same strony – bez względu na rolę procesową – jak i wtedy, gdy zamiast strony wcześniejszego procesu występuje jej następca prawny lub inna osoba objęta w danym wypadku rozszerzoną prawomocnością. W dalszych wywodach Sąd Najwyższy wskazał, że przedstawiona koncepcja ujmowania rozszerzonej prawomocności materialnej w łączności z powagą rzeczy osądzonej, akceptowana przez przeważającą część doktryny, jak też znajdująca odzwierciedlenie w judykaturze Sądu Najwyższego (por. postanow. SN z dn. 3.12.1971 r., sygn. III CRN 361/71, OSPiKA 1972/10/179, oraz z dn. 27.04.1999 r., sygn. III CKN 48/99, niepubl.), pozwala przyjąć, że powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza – od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru (art. 479 43 w związku z art. 365 i art.
k.p.c.) – ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą udziału w sprawie, w której wydano wyrok - pozew obejmujący takie powództwo podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że celem podstawowym postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest usunięcie postanowień wzorca uznanych za abuzywne z obrotu, ze skutkiem nie tylko dla stron procesu, lecz także wobec osób trzecich ( erga omnes). Oznacza to, zdaniem Sądu Apelacyjnego, że powaga rzeczy osądzonej wynikająca z rozszerzonej mocy wiążącej, o jakiej mowa w art. 479 43 k.p.c. obejmuje również po stronie pozwanej innych przedsiębiorców, którzy posługują się wzorcem umowy zawierającym postanowienie wpisane do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Dlatego też niezasadnym jest stanowisko, że wyrok wydany w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone eliminuje niedozwolone postanowienia tylko z konkretnego wzorca, a nie w ogóle z obrotu. Wyrok Sądu OKiK uznający konkretne postanowienia wzorca umowy za abuzywne, wyłącza je z wszelkich wzorców umów, niezależnie od przedsiębiorcy posługującego się tym wzorcem. Natomiast inną kwestią jest indywidualne uzgodnienie z konsumentem takiego postanowienia i wprowadzenie go do umowy. Wskazać także należy, że kwestia zmiany okoliczności sprawy (czy też innych okoliczności sprawy) nie stoi na przeszkodzie odmowie odrzucenia pozwu w przypadku, gdy uznaje się, że rozszerzona moc wiążąca wyroku Sądu OKiK pokrywa się z zakresem powagi rzeczy osądzonej. Takie okoliczności należałoby bowiem zaliczyć do zdarzenia o charakterze causa superveniens, prowadzącego do wygaśnięcia powagi rzeczy osądzonej. Tego rodzaju okoliczności w sprawie niniejszej jednak nie zachodzą. Ponadto stosownie do treści art.
rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest jawny. Jawność ta pozwala przedsiębiorcom formułującym własny wzorzec na zapoznanie się z postanowieniami wzorców uznanymi za niedozwolone, których stosowanie zostało zakazane i respektowanie wyroku sądu, na podstawie którego wpis został dokonany. W przeciwnym razie stosowną interwencję powinien podjąć Prezes UOKiK na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). W sprawie klauzule „W przypadku wystąpienia przerwy w świadczonej usłudze, powstałych z winy Operatora i trwających przez okres dłuższy jednorazowo niż trzy dni robocze, abonamentowi przysługuje obniżenie opłaty abonamentowej o kwotę równą 1/30 wysokości opłaty abonamentowej za każdy dzień wystąpienia ww. przerwy”; „Jeżeli przerwy w dostępie do sieci, udokumentowane przez Operatora są następstwem awarii sieci i trwają dłużej niż trzy kolejne dni to Abonent w trybie postępowania reklamacyjnego żądać może obniżenia abonamentu o 1/30 wysokości za każdy następny dzień przerwy”; „Jeśli przerwy w dostępie do Internetu za pomocą Sieci, udokumentowane przez uprawnione służby Operatora są spowodowane awarią w sieci Operatora i trwają dłużej niż cztery następujące po sobie dni, wówczas abonament zostanie obniżony, w przypadku doręczenia Operatorowi uzasadnionej pisemnej reklamacji Abonenta w terminie do 3 miesięcy od miesiąca, w którym ustała awaria, o 1/30 za każdy kolejny dzień awarii (w którym nastąpiło przynajmniej osiem godzin braku sygnału” zostały wpisane do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK w dniach 25 października 2012 r. oraz 31 stycznia 2013 r., a więc już po wniesieniu pozwu i powstaniu stanu zawisłości sporu w sprawie niniejszej. W tej sytuacji uznać należy, że w toku procesu powstała przeszkoda do merytorycznego rozpoznania sprawy i wydania wyroku (art. 355 k.p.c.). Uchylenie punktu pierwszego zaskarżonego wyroku, a więc orzeczenia rozstrzygającego merytorycznie żądanie pozwu i umorzenie postępowania w sprawie generowało konieczność uchylenia rozstrzygnięcia zarządzającego publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowymi i Gospodarczym. O kosztach procesu Sąd Apelacyjny postanowił na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. Mimo ostatecznego wyniku sporu – umorzenia postępowania w sprawie – za stronę przegrywającą sprawę przed Sądem Okręgowym należy uznać stronę pozwaną. W chwili wytaczania powództwa kwestionowane przez powoda postanowienie umowne nie było wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a wytoczenie powództwa w chwili złożenia pozwu było zasadne, o czym świadczą późniejsze wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które doprowadziły do ww. wpisów w przedmiotowym rejestrze. Dlatego też postanowienie dotyczące kosztów procesu powinno ulec zmianie przez zasądzenie na rzecz powoda wydatków związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika będącego radcą prawnym, którego wysokość została ustalona na podstawie § 14 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, według stawki obowiązującej w chwili wytoczenia powództwa oraz kwoty 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Jednakże z uwagi na to, iż strona powodowa złożyła apelację, domagając się do chwili wydania niniejszego postanowienia, uznania za niedozwolone postanowienia umownego wskazanego w pozwie, podczas gdy do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK postanowienia o tożsamym sensie, celu i skutku zostały wpisane, za stronę wygrywającą sprawę przed Sądem Apelacyjnym należało uznać stronę pozwaną. Koszty postępowania apelacyjnego w niniejszej sprawie obejmują koszty związane z zastępstwem procesowym pozwanego w postępowaniu przed Sądem II instancji – 120 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 3 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu według stawki obowiązującej w chwili wniesienia apelacji. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 3 k.p.c. w związku z art. 355 § 1 k.p.c. postanowił jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.