mogą stanowić jedno z kryterium oceny, czy konkretne odsetki umowne mieściły się w dozwolonej stronom swobodzie kształtowania stosunku prawnego. Postanowienia umowy zastrzegające rażąco wygórowane odsetki jest nieważne w takiej części, w jakiej – w okolicznościach sprawy – zasady współżycia społecznego ograniczają zasadę swobody umów /art. 353 1 w zw. z art. 58 § 2 i 3/ /por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r. IV CSK 320/07/. Przesłanką powołanego jako podstawa powództwa art. 840 § 1 pkt 2 kpc jest okoliczność, iż po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może być egzekwowane. Na tej zatem płaszczyźnie można rozważyć niedopuszczalność egzekucji zobowiązania z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego przez pryzmat właśnie przepisu art. 359 §
Przy czym sam art. 5 kc nie stanowi samodzielnej podstawy roszczeń z uwagi na nadużycie prawa. Podstawę taką dają inne przepisy, których przesłanki zostały spełnione w związku z tym nadużyciem art. 840 § 1 pkt 2 kpc w zw. z art. 5 kc. W przedmiocie dopuszczalności co do zasady pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności przy uwzględnieniu art. 5 k.c. wypowiadał się Sąd Najwyższy /orz. SN z 19 kwietnia 1955 r., II CZ 54/54, OSNCK 1956, Nr 2, poz. 38 i z 7 maja 1955 r., IV CR 395/55, OSN 1956, Nr 2, poz. 39; uchw. SN z 6 lipca 1970 r., III CZP 46/70, OSNC 1971, Nr 2, poz. 23/, a także doktryna /por.: Autor: Marciniak Andrzej Rodzaj: Glosa częściowo krytyczna do wyroku SN z dnia 27 stycznia 1998 r., II CKN 151/98, autor: Justyński Tomasz Rodzaj: glosa aprobująca Glosa do wyroku SN z dnia 27 stycznia 1999 r., II CKN 151/98/. Możliwość powołania się na art. 5 kc staje się przy tym możliwa, gdy wierzyciel któremu prawo przysługuje czyni zeń użytek, a użytek ten jest sprzeczny w danych okolicznościach z zasadami współżycia społecznego. Przy czym z punktu widzenia sprzeczności z zasadami współżycia społecznego podlegają ocenie skutki, jakie wykonywanie prawa za sobą pociąga. Innymi słowy, to właśnie te skutki muszą być niemożliwe do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego rozumianych jako powszechnie akceptowane w społeczeństwie reguły uczciwego, rzetelnego, lojalnego postępowania, zasady słuszności, dobrych obyczajów, etycznego zachowania wobec drugiego człowieka. W ujęciu sytuacjonistycznym zasad współżycia społecznego przyjmowane jest założenie, że nie jest możliwe stworzenie katalogu zasad współżycia społecznego; nie mają one bowiem charakteru stałego i niezmiennego. Ocena, czy dana czynność prawna lub zachowanie określonej osoby naruszają zasady współżycia społecznego, wymaga przytoczenia oraz rozważenia wszystkich okoliczności każdego indywidualnie rozpatrywanego przypadku. /uzasadnienie wyroku SN z 28.01.2016 r. sygn. akt I CSK 16/15 i powołane tam orzecznictwo: wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 stycznia 2009 r., I PK 18/08,OSN 2010, nr 13-14, poz. 156, z dnia 16 czerwca 2009 r., I CSK 522/08, niepubl., z dnia 23 maja 2013 roku, IV CSK 660/12, niepubl., z dnia 8 maja 2014 roku, V CSK 322/13, niepubl.). W niniejszej sprawie, zdarzeniem po powstaniu tytułu wykonawczego o skutkach nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego jest egzekucja z majątku powodów kwoty obejmującej obok należności głównej, także kwotę znacznie ją przekraczających odsetek umownych, zastrzeżonych przez strony w umowie zawartej w odmiennych niż obecnie otoczeniu tak faktycznym jak i prawnym, a które naliczane były w przeważającej części za okres w którym ustawodawca ustanowił odsetki maksymalne, zauważywszy istniejący i narastający problem lichwy, a która to egzekucja i tak nie doprowadzi do zaspokojenia całej należności głównej wraz odsetkami umownymi. Kolejną kwestią jest, iż zastrzeżenie odsetek umownych w wysokości wyższej niż maksymalne powoduje z mocy prawa redukcję zastrzeżonych odsetek do wysokości maksymalnej /art. 359 § 2 2 kc/. W orzecznictwie pojawiły się głosy, iż wobec powyższego dopuszczalnym jest też redukcja ex lege odsetek również w prawomocnym orzeczeniu. Obniżenie wysokości odsetek do poziomu dopuszczalnych następuje z mocy prawa, bez konieczności dokonywania zmiany normy prawnej przez strony, czy składania oświadczenia przez jedną z nich, a zatem stanowi zdarzenie materialnoprawne, z którym łączy się ograniczenie obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym w zakresie zasądzonych odsetek do wysokości prawnie dopuszczalnej i od daty wejścia w życie regulacji prawnej w tym zakresie /wyrok SO w Gliwicach z dnia 13.08.2014 r. sygn. I C 36/14/. Rozważając wygórowanie odsetek , dla porównania należy wskazać, że obecnie wysokość odsetek maksymalnych wynosi 10 % w skali roku /art. 359 §
4 kc w zw. obwieszeniem z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych/. W 2003 r. wysokość odsetek ustawowych wynosiła 16 %, w dacie wydania nakazu zapłaty 13 %. W dacie wprowadzenia odsetek maksymalnych jako czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP wynosiły one 23 %, najwyższej osiągając 29 %, w roku 2015 spadając do 10 %. Nawet przy uwzględnieniu najwyższej historycznie wysokości odsetek maksymalnych, ponad którą to granicą ustawodawca przyjął lichwę, zawsze były one niższe niż odsetki umowne zastrzeżone w sprawie. Niewątpliwe odsetki w wysokości 36,5 % w skali roku są rażąco wygórowane. Przy takiej wysokości odsetek zadłużenie powiększające się każdego dnia narasta lawinowo, nie dając jak w niniejszej sprawie realnej możliwości ostatecznej spłaty. Jednocześnie ich wysokość nie jest adekwatna do funkcji jakie można im przypisać. Stanowią dodatkowy zarobek dla wierzyciela nie znajdujący uzasadnienia na tle funkcji jakie miałyby z założenia pełnić, jak też okoliczności sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, iż Sąd wezwał pozwanych celem przesłuchania ich i dając możliwość przedstawienia argumentów przemawiających za uzasadnieniem odsetek w tej wysokości, ci jednak nie stawili się nie usprawiedliwiając nieobecności, czemu Sąd nadał znaczenie w myśl art. 233 § 2 kpc. Pozwany M. L. prawidłowo wezwany nie stawił się, wcześniej oświadczając w piśmie procesowym , iż nie ma zamiaru odpowiadać na żadne pytania. W aktach sprawy znajduje się zapisek z którego wnika, iż pozwany R. M. kwestionował prawidłowe wezwanie go na rozprawę. Pozwany wezwany został na adres zamieszkania wskazany w pozwie i widniejący systemie PESEL jako miejsce pobytu stałego /k. 28/, a to ul. (...), (...)-(...) S.. Pod tym adresem pozwany odebrał pierwszą korespondencję sądową w sprawie /k. 39, 50/. O obowiązku i skutkach jego niedopełnienia powiadomienia sądu o nowym adresie zamieszkania pozwany został pouczony przy pierwszy doręczeniu dokonanym do rąk własnych (art.136 § 1 i 2 kpc). Sąd miał na uwadze, iż w odpowiedzi na pozew pozwany wymienił inny adres - ul. (...), (...)-(...) N., nie wskazując jednak że jest to adres na który należy dokonywać doręczeń /k. 64/. Sama zmiana adresu, bez dodatkowego zawiadomienia sądu nie upoważnia zaś do wysłania pism sądowych pod nowy adres, bowiem strona mogła sobie życzyć, z różnych przyczyn, pomimo zmiany adresu, doręczania wezwań pod adresem dotychczasowym. /Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2010 r. IV CSK 372/09 /. Nie ma oczywiście wymogów co do formy zawiadomienia, jedna należy to zrobić w sposób dostateczny, co w sprawie nie miało miejsca. Niemniej jednak Sąd podjął próbę doręczenia korespondencji na adres widniejący w piśmie procesowym, która nie powiodła się, jako że pod tym adresem pozwany korespondencji nie odebrał /k. 98/. Z uwagi na brak dostatecznego zawiadomienia o ewentualnej zmianie adresu do doręczeń, następnie nieodebranie korespondencji pod wymienionym w piśmie procesowym adresem, a co mogłoby potwierdzić wolę pozwanego co do wskazania go jako do doręczeń, wezwanie na rozprawę zostało ostatecznie przesłane na adres wskazany w pozwie, pod którym korespondencja została już raz przez pozwanego podjęta oraz widnieje nadal w ewidencji jako miejsce stałego pobytu tego pozwanego. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 kpc w zw. z art. 5 kc i art. 359 §
W przedmiocie kosztów postępowania na które po stronie powodów złożyły się opłata od pełnomocnictwa procesowego 17 zł. i koszt zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji 5400 zł i w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem II instancji 2700 zł. (§ 2 pkt 6 i §10 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ) - Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.