Sygn. akt I ACa 1282/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2017 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Dariusz Kłodnicki (spr.) Sędziowi

§2k.c.

do żądania zapłaty części wynagrodzenia odpowiadającego jej dotychczasowym czynnościom. Podzielając stanowisko pozwanej spółki, że złożone przez jej reprezentanta oświadczenie w treści maila z dnia 5.04.2017 r., nie stanowiło zgody na przystąpienie do II etapu inwestycji, gdyż nie spełniało wymogu formy pisemnej określonej w umowie uznał zarazem, że była to okoliczność mająca drugorzędne znaczenie dla oceny zasadności roszczeń objętych żądaniem pozwu, mając na uwadze, że faktycznie strona powodowa przystąpiła do realizacji tego etapu, w dniu 14.06.2016 r. uzyskała na to formalną zgodę i w części go wykonała. W szczególności uznając za wykazane w toku procesu, że strona powodowa wykonała czynności przedmiotowego etapu określone w harmonogramie inwestycji obejmujące przygotowanie SIWZ oraz dokumentacji pod ogłoszenie przetargu, Sąd Okręgowy ocenił, że odpowiadało to 25 % pozostałego do zapłaty wynagrodzenia, obejmującego kwotę 209.788,80 zł (362.259,60 - 73.800 zł – 3 x 26.223,60 zł), czyli kwocie 52.447,20 zł. Za bezzasadne uznał zarazem zarzuty strony pozwanej, co do nienależytego wykonania umowy przez stronę powodowa. Wskazał również, że nie wykazała podstaw do skutecznego wypowiedzenia przez nią umowy łączącej strony. Reasumując Sąd Okręgowy uznał, że strona powodowa, mimo odmowy przez stronę pozwaną akceptacji raportów miesięcznych, które były bazą do zapłaty wynagrodzenia, wykazała zasadność prawa domagania się wynagrodzenia za II etap umowy wynikający z harmonogramu, a jedynie częściowo w zakresie wysokości dochodzonego żądania. Zdaniem Sądu nie było podstaw do wypłaty wynagrodzenia za okres od dnia 1.04.2016 r. do 14.06.2016 r., ponieważ powódka nie uzyskała zgody na podjęcie w tym czasie prac związanych z II etapem. Natomiast za ten okres oraz za okres od dnia 15.06.2016 r. do końca 08.2016 r., na podstawie art. 746 §

§2k.c., należne jej było wynagrodzenie w wysokości adekwatnej do wykonanej pracy.

Za termin wymagalności zasądzonej należności głównej uznał upływ terminu 7 dni, licząc go od dnia wezwania skierowanego przez stronę powodową do zapłaty, wystosowanego wraz z wypowiedzeniem umowy z dnia 12.08.2016 r., a doręczonego stronie pozwanej w dniu 18.08.2016 r. O kosztach procesu rozstrzygnął stosownie do jego wyniku, w oparciu o art. 100 k.p.c. Apelacje od tego wyroku wniosły obie strony. Powodowa spółka zaskarżając go w części obejmującej oddalenie powództwa i rozstrzygnięcie o kosztach procesu, zarzuciła Sądowi Okręgowemu, że przy jego wydaniu w tym zakresie dopuścił się: I. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 746 §

§2k.c.

w zw. z art. 750 kc poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że należy się jej wynagrodzenie za II etap prac w wysokości odnoszącej się do wykonanej pracy ustalonej przez sąd dowolnie na poziomie 25% wynagrodzenia ryczałtowego określonego w obowiązującej pomiędzy stronami umowie z dnia 2.11.2015 r., pomimo odmiennego ustalenia przez strony w tej umowie ryczałtowego miesięcznego wynagrodzenia za wykonywanie zlecenia w poszczególnych miesiącach; II. naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. 1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 §2 kc poprzez błędną ocenę wiarygodności i mocy dowodowej przeprowadzonych dowodów bez ich wszechstronnego rozważenia i wyciągnięcia błędnych wniosków polegających na: - ustaleniu przez sąd na zasadzie miarkowania wykonania przez powoda w II etapie 25% prac objętych umową i zasądzenia kwoty odpowiadającej temu procentowemu udziałowi, pomimo wskazania w umowie z dnia 02.11.2015 r. oraz aneksie do w/w umowy zasad wynagradzania odpowiadającej kwocie ryczałtowej miesięcznej w wysokości 26.233,60 zł za każdy miesiąc realizacji umowy; - ustaleniu przez sąd skuteczności wypowiedzenia umowy z dnia 02.11.2015 r. przez powoda na skutek braku zapłaty przez pozwanego kwoty z 3 faktur dochodzonych pozwem, pomimo braku uznania w dalszej konsekwencji tych kwot należnych powodowi; - ustaleniu przez sąd prawidłowości wykazania zasadności roszczenia powoda dochodzonego pozwem i uznania niezasadności zarzutów pozwanej, co do dochodzonego roszczenia, pomimo zasądzenia w konsekwencji jedynie części tego roszczenia; III. błędu w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu przez sąd braku zgody na piśmie przez pozwanego na realizację II etapu prac i możliwości wypłaty przez pozwanego wynagrodzenia za okres świadczenia usług przez powoda w okresie kwiecień - lipiec 2016 r. w wysokości wskazanej w umowie z dnia 02.11.2015 r. pomimo zapisu par. 11 umowy zmienionego par. 3 aneksu, mówiącego jedynie o decyzji pozwanego o przystąpieniu do realizacji II etapu i ustalenia miesięcznego ryczałtu za wykonywanie zadań w tym okresie; W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz dalszej kwoty 52.447,20 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 26.223,60 zł od dnia 2.08.2016 r. i od kwoty 26.223,60 zł od dnia 17.08.2016 r., odsetek ustawowych liczonych za opóźnienie od kwoty 26.223,60 zł od dnia 24.05.2016 r. oraz od kwoty 26,223,60 zł od dnia 30.06.2016 r. Wniosła ponadto o obciążenie pozwanej wszystkimi kosztami procesowymi w sprawie za obie instancje. Z kolei strona pozwana, zaskarżając wyrok w zakresie obejmującym uwzględnienie powództwa oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu, zarzuciła Sądowi Okręgowemu:

1. naruszenie przepisów postępowania cywilnego, a to przepisu art. 321 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady ne eat iudex ultra petita partium polegającej na dokonaniu własnych ustaleń podstawy roszczeń powoda w sposób inny niż określony w pozwie, z naruszeniem zasad określonych przez strony w umowie z dn. 02.11.2015 r. w szczególności w § 12 ust. 1 pkt. b tj. uzależnienia przyjęcia faktur powoda przez pozwaną od akceptacji miesięcznych raportów świadczących o stanie zaawansowania realizacji inwestycji;
2. naruszenia prawa materialnego, a w szczególności przepisu art. 6 k.c. polegającego na niewykazaniu przez powoda podstaw do wystawienia dalszych faktur poza już rozliczonymi przez strony, po zakwestionowaniu przez pozwaną raportów z postępów w realizacji zlecenia przez powoda, stanowiących zgodnie z umową stron podstawę wystawienia faktury;
3. błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na ustaleniu jakoby powód przystąpił do realizacji II etapu umowy, a następnie w dniu 18.07.2016 r. przekazał pozwanej kompletną dokumentację przetargową uwzględniającą wszystkie zmiany i oczekiwania zamawiającego, co zdaniem Sądu I instancyjnego uzasadniało częściowe uznanie roszczenia powoda i zasądzenie na jego rzecz kwoty 52.447,20 zł mimo, że z prawidłowo ocenionego materiału dowodowego wynika, iż powód nie wykonał żadnych dalszych czynności wynikających z umowy, poza rozliczonymi już przez strony, co winno skutkować oddaleniem powództwa w całości. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów procesu za I i II instancję. W odpowiedzi na apelacje swych przeciwników procesowych, obie strony wniosły o ich oddalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja strony powodowej zasługiwała na częściowe uwzględnienie, natomiast apelacja strony pozwanej, mimo trafności szeregu podniesionych w jej ramach zarzutów, podlegała oddaleniu. Na wstępie należy wskazać, że jak trafnie zarzuciły to obie apelujące strony, Sąd Okręgowy przy wydaniu zaskarżonego wyroku wyszedł poza ramy objęte żądaniem pozwu, które wyznaczały zarówno wysokość dochodzonego roszczenia jak i jego podstawa faktyczna. Jak wynika z uzasadnieniu pozwu, strona powodowa domagała się zapłaty wynagrodzenia za świadczone przez nią na rzecz strony pozwanej usługi zastępstwa inwestycyjnego, w okresie od kwietnia do końca lipca 2016 r., w wysokości uzgodnionej w umowie na kwoty po 21.320 zł netto + VAT miesięcznie, twierdząc, że w dniu 5.04.2016 r. strona pozwana wyraziła zgodę na przystąpienie do II etapu umowy i w oparciu o tą zgodę, realizując harmonogram prac przewidzianych w jego ramach, przez okres objęty sporem wykonywała ciążące na niej obowiązki umowne. Sąd Okręgowy rozstrzygając o żądaniu pozwu, mając na uwadze, że nie uległo ono zmianie w toku niniejszego postępowania, winien był zatem ocenić zasadność tych roszczeń na tle zarzutów podniesionych przez pozwaną, w tym w szczególności dotyczących terminu, w jakim wyraziła ona zgodę na przystąpienie do II etapu umowy oraz braku podjęcia przez stronę powodową powierzonych jej w tym zakresie obowiązków, do czasu wypowiedzenia przez nią łączącej strony umowy, co miało mieć miejsce w 08.2016 r. Skoro zatem nie budziło wątpliwości, że podstawą roszczeń strony powodowej nie było żądanie przenoszące wynagrodzenie umowne, które w jej ocenie było jej należne i stało się wymagalne w okresie, w jakim strony związane były umową, brak było podstaw do orzekania przez Sąd I Instancji o należnym jej wynagrodzeniu w związku z wypowiedzeniem tej umowy, w oparciu o regulację wynikającą z art. 746 § 1 k.c. W świetle powyższego podnoszone przez strony dalsze zarzuty, co do dowolności szacunków dokonanych przez Sąd Okręgowy, odnośnie stopnia zaawansowania prac wykonanych przez stronę powodową w ramach II etapu umowy oraz odpowiadającej im części wynagrodzenia umownego, którego górną granicę strony ustaliły na poziomie 362.259,60 zł brutto, nie wymagają omówienia, gdyż nie ma to jakiegokolwiek wpływu na wynik niniejszego procesu. Przechodząc do omówienia pozostałych zarzutów podniesionych w ramach apelacji stron należy wskazać, że podstawą ich rozpoznania był stan faktyczny ustalony przez Sąd Okręgowy, bowiem w ocenie Sądu Apelacyjnego znajdował on pełne oparcie w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym. W szczególności wbrew zarzutom strony powodowej, brak było podstaw do zakwestionowania ustaleń poczynionych przez Sąd I Instancji odnośnie, terminu w jakim strona pozwana wyraziła zgodę na realizację II etapu umowy określonego w harmonogramie stanowiącym jej załącznik. Jak wynika to z literalnego brzmienia jej §1 ust. 2 b przystąpienie przez stronę powodową do czynności obejmujących ten etap uwarunkowane zostało uprzednim uzyskaniem przez nią pisemnej decyzji strony pozwanej w tym przedmiocie. Ponadto wskazano w nim, że uzależnione jest to od pozyskania przez pozwaną spółkę źródeł i środków niezbędnych do przystąpienia do realizacji inwestycji (k:32v). Zapisom tym odpowiadały uzgodnienia stron zawarte w §3 ust. 4 c umowy, że dalsze płatności na rzecz strony powodowej (czyli te, które nie podlegały rozliczeniu w ramach realizacji jej I etapu), w wysokości 21.320 zł netto + VAT, uzależnione będą od decyzji strony pozwanej o przystąpieniu do realizacji II etapu umowy określonego w harmonogramie inwestycji. Jak trafnie ocenił Sąd Okręgowy, udzielenie przez reprezentanta pozwanej spółki odpowiedzi na zapytanie strony powodowej o decyzję w przedmiocie przystąpienia do tego etapu umowy, w formie wiadomości mailowej z dnia 5.04.2016 r. (k:48), nie stanowiło spełnienia warunku, od którego uzależnione było przystąpienie przez nią do wykonywania czynności mieszczących się w jego ramach, a w konsekwencji do domaganie się wynagrodzenia za okres, który poprzedzał uzyskanie przez nią zgody w tym przedmiocie w wymaganej formie pisemnej, co miało miejsce dopiero w dniu 15.06.2016 r. (k: 206). Strona powodowa będąc profesjonalistą zajmującym się m.in. świadczeniem usług związanych z zawieraniem umów wiedząc o tym, że rozpoczęcie II etapu umowy uzależnione zostało od spełnienia w/w warunków, mając przy tym na uwadze bezsporną okoliczność, że strony w trakcie jej obowiązania nie dokonały w niej zmian w tym zakresie, które dla swojej ważności również wymagały formy pisemnej, przystąpiła do wykonywania tych czynności na własne ryzyko. Fakt późniejszego uzyskania tej zgody, nie mógł stanowić podstawy do domagania się zapłaty faktur, które zostały przez nią wystawione nim to nastąpiło, gdyż pozostawało to w sprzeczności z § 1 ust. 2 b i §3 ust. 4 c umowy. Niezależnie od kwestii dotyczącej wymaganej formy oświadczenia, jakie w tym przedmiocie miała złożyć strona pozwana, należy wskazać, że w treści maila poza ogólnie sformułowana wolą kontynuowania umowy zgodnie z jej harmonogramem, P. R.