Sygn. akt I ACa 826/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2018 roku Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Dariusz Rystał Sędziowie: SSA Krzy

zapisem § 5 umowy przedwstępnej termin zawarcia warunkowej umowy sprzedaży strony ustaliły na dzień 15 stycznia 2013 r., a termin zawarcia umowy przeniesienia na dzień 20 lutego 2013 r. W dniu 9 stycznia 2014 r. powód A. G. i pełnomocnik powódki W. G. stawili się w Kancelarii Notarialnej celem przystąpienia do zawarcia przyrzeczonej umowy warunkowej w umówionym wcześniej z pozwanym terminie. Pozwany w tym terminie nie stawił się. Jako podstawę żądania nakazania złożenia oświadczenia woli wskazano normę art. 390 § 2 k.c. w zw. z art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. Powodowie stwierdzili nadto, że pozwany nie jest w stanie należycie wykonać swojego zobowiązania

jego treścią, a zatem nie jest w stanie wykonać swojego zobowiązania z umowy przedwstępnej w sposób należyty. Zgodnie bowiem z treścią § 4 przedwstępnej umowy sprzedaży pozwany zobowiązał się sprzedać pozwanym udział do ½ części w nieruchomości

e stanem opisanym w § 1 aktu notarialnego, a aktualny stan przedmiotu sprzedaży nie jest zgodny ze stanem tam określonym. W § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży zawarty jest opis nieruchomości, gdzie pozwany oświadczył, że przedmiot sprzedaży jest wolny od jakichkolwiek obciążeń i praw na rzecz osób trzecich, poza wyraźnie wskazanymi w tym § 1 umowy przedwstępnej. Tymczasem w dziale III księgi wieczystej nieruchomości wpisane zostały ostrzeżenia o wszczętych postępowaniach egzekucyjnych z nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy. Poza postępowaniami egzekucyjnymi wszczętymi na wniosek Agencji Nieruchomości Rolnej zostały wszczęte także inne postępowania egzekucyjne. Roszczenia (poza roszczeniami Agencji Nieruchomości Rolnych), objęte postępowaniami egzekucyjnymi stanowią łączną kwotę 6.008.341 zł 15 gr, czyli jest to kwota ponad dwukrotnie przekraczająca cenę sprzedaży udziału do ½ części. Nadto w dziale IV księgi wieczystej wpisane są hipoteki przymusowe obciążające przedmiot umowy przyrzeczonej na łączną kwotę 1.750.000 USD oraz 1.683.124 zł 71 gr. Przedmiot umowy przyrzeczonej został więc obciążony ponad stan opisany w § 1 umowy przedwstępnej i to na kwotę ponad dwukrotnie przewyższającą cenę sprzedaży. Powodowie podkreślili, że rozpatrując umowę przedwstępną w oparciu o art. 65 k.c. należy uznać, iż celem i zamiarem stron umowy przedwstępnej było zobowiązanie się pozwanego do sprzedaży udziału do ½ części nieruchomości w jej stanie zgodnym z opisem zawartym i zapewnionym przez pozwanego w § 1 umowy przedwstępnej. Aktualnie obciążenia przedmiotu umowy przyrzeczonej sprawiają, że stan przedmiotu umowy jest niezgodny z intencjami i zamiarem stron wyrażonymi w umowie przedwstępnej. Powodowie w związku z tym zażądali, by Sąd powinien dokonał zmiany niektórych postanowień umowy przedwstępnej w oparciu o art. 65 k.c. (cel umowy oraz zamiar stron wyrażone przy zawieraniu umowy przedwstępnej) oraz w oparciu o art. 357 1 k.c. (nastąpiła nadzwyczajna zmiana stosunków z wyraźną szkodą dla powodów jako jednej ze stron umowy). Powodowie podnieśli nadto, że wpłacili zaliczkę na poczet ceny w łącznej kwocie 1.240.065 zł 97 gr, w tym: 1. 864.800 zł

§ 6przedwstępnej umowy sprzedaży, 2.

145.856 zł 93 gr jako zapłata ½ części z kwoty 291.713 zł 86 gr przypadająca na powodów wpłaconej na konto Agencji Nieruchomości Rolnych z tytułu oprocentowania

§ 6

przedwstępnej umowy sprzedaży – potwierdzenie wpłaty w piśmie Agencji Nieruchomości Rolnych w S. z dnia 13 sierpnia 2012 r., 3. 229.409 zł 4 gr jako zapłata ½ części z kwoty 458.818 zł 8 gr (459.235 zł 64 gr pomniejszonej o kwotę 417 zł 58 gr) tytułem wpłaty raty i oprocentowania

zapisem § 7 ust. 2 przedwstępnej umowy sprzedaży – potwierdzenie wpłaty w piśmie Agencji Nieruchomości Rolnych w S. z dnia 13 sierpnia 2012 r. Powodowie stwierdzili, że wpłacając kwotę 1.240.065 zł 97 gr ponieśli w tej wysokości szkodę na skutek nienależytego wykonania zobowiązania przez pozwanego. Przedmiot umowy przyrzeczonej został obciążony roszczeniami ponad stan jego opisany w § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży i to w kwocie ponad dwukrotnie przewyższającej cenę. Żądanie powodów o nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia woli o jego zobowiązaniu do zapłaty powodom kwoty 1.240.065 zł 97 gr jako odszkodowania z tytułu nienależycie wykonanego przez niego zobowiązania w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia Sądu jest zasadne, między innymi w oparciu o art. 471 k.c. Powodowie wnieśli ewentualnie o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kwoty 1.240.065 zł 97 gr wraz z odsetkami od dnia wniesienia powództwa w przypadku nieuwzględnienia żądania głównego, czyli w przypadku niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej. W tym przypadku roszczenie o zapłatę przez pozwanego na rzecz powodów kwoty 1.240.065 zł 97 gr jest niesporne jako zwrot przez pozwanego świadczenia nienależnego. Zapłata zaliczki została powyżej wykazana. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W ocenie pozwanego żądania pozwu są w świetle istniejącego stanu faktycznego niedopuszczalne. Zdaniem pozwanego w pozwie brak jest dokumentów wskazujących jednoznacznie na to, że roszczenie o nakazanie złożenia oświadczenia woli przez pozwanego istnieje w dacie składania pozwu. Powołując się na treść art. 389 k.c. pozwany wskazał, że nie ma podstaw do żądania zobowiązania go do zawarcia umowy przyrzeczonej. Z dokumentów załączonych do pozwu wynika wprost, że powodowie nie mieli zamiaru zawrzeć umowy przyrzeczonej w terminie do dnia 15 stycznia 2013 r. ze względu na istniejące w KW obciążenia. Do pozwu poza umową przedwstępną załączono protokół przyjęcia oświadczenia niestawiennictwa drugiej strony z dnia 9 stycznia 2014 r. W § 3 tego dokumentu pełnomocnik powodów E. L. oświadczył, że A. R.

art. 157 § 1 k.c. nie może być przeniesiona pod warunkiem. Żądanie pozwu co do punktu 1 jest zatem żądaniem sprzecznym z ustawą. Odnosząc się do żądania ewentualnego pozwany oświadczył, że dokonuje potrącenia swojej wierzytelności wobec wierzytelności powodów. Powodowie są dłużnikami pozwanego:

1. kwoty 234.000 zł z tytułu zawartej pomiędzy stronami w dniu 10 maja 2013 r. ugody pozasądowej, w której powodowie zobowiązali się zapłacić dłużnikowi oznaczoną wyżej kwotę, a którego to zobowiązania do dnia wniesienia odpowiedzi na pozew nie wykonali oraz
2. kwoty 1.036.659 zł 25 gr z tytułu potrącenia wierzytelności z dnia 4 kwietnia 2014 r. W wyniku dokonanego potrącenia wszelkie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, co oznacza, że powodom pozostaje do zapłaty na rzecz pozwanego kwota 30.593 zł 28 gr, co zdaniem pozwanego przemawia za oddaleniem powództwa. Pismem procesowym z dnia 24 stycznia 2017 r. powodowie zmienili żądanie pozwu w ten sposób, że wnieśli o:
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 1.240.065 zł 97 gr tytułem zwrotu zaliczki wpłaconej przez powodów na poczet ceny wynikającej z przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...), która to umowa została zawarta w dniu 11 czerwca 2010 r. przed notariuszem M. O. w S. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty,
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 1.509.934 zł 3 gr tytułem odszkodowania z powodu niewykonania przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy wskazanej w pkt. 1 powyżej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, W uzasadnieniu pisma procesowego powodowie podnieśli, że modyfikacja żądania wynika z okoliczności, iż składając pozew w dniu 13 stycznia 2014 r. powodowie dążyli przede wszystkim do wykonania przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu 11 czerwca 2010 r. przed notariuszem M. O. w S., co miało doprowadzić do zbycia nieruchomości. Okazało się jednak, że w stosunku do pozwanego wszczęte zostały postępowania egzekucyjne, a w ich toku Sąd wydał postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz S. K.. Niezależnie od powyższego powodowie utracili także interes prawny w przejęciu na własność przedmiotowej nieruchomości również tego względu, że kwota ciążących na niej wierzytelności objętych postępowaniami egzekucyjnymi przekroczyła jej rynkową wartość. Jak wynika bowiem z sumarycznego stanu spraw egzekucyjnych prowadzonych z nieruchomości przez komornika sądowego sporządzonego na dzień 22 czerwca 2016 r. łączna kwota zadłużenia wobec wierzycieli wynosi 16.112.841 zł 67 gr, a kwota niespłaconych kosztów egzekucyjnych to łącznie 1.086.683 zł 34 gr, co w sumie stanowi kwotę przewyższającą 17.000.000 zł, a kwota za jaką wylicytowano przedmiotową nieruchomość, to jest 15.500.000 zł. Mając na względzie powyższe kwestie, konieczne stało się zmodyfikowanie żądania pozwu. Jednocześnie powodowie wnieśli o nieobciążanie strony powodowej kosztami procesu związanymi z modyfikacją pozwu w powyższym zakresie, mając na względzie treść art. 102 k.p.c. W odniesieniu do aktualnego żądania powodowie wskazali, że obejmuje ono w pierwszej kolejności zwrot zaliczki wpłaconej na podstawie zawartej umowy przedwstępnej, która w związku z opisanymi powyżej okolicznościami nie może być już wykonana. Ponadto żądanie obejmuje odszkodowanie w kwocie 1.509.934 zł 3 gr tytułem części szkody poniesionej w związku z niedojściem do skutku umowy przyrzeczonej, stanowiącej różnicę pomiędzy przewidzianą w tej umowie ceną sprzedaży udziału do ½ części w przedmiotowej nieruchomości, to jest 2.750.000 zł, a kwotą wpłaconej zaliczki. Cenę sprzedaży udziału do ½ części w przedmiotowej nieruchomości strony ustaliły na kwotę 2.750.000 zł – tym samym wartość całej nieruchomości na dzień zawarcia umowy przyrzeczonej oznaczona została na kwotę 5.500.000 zł. Z postanowienia Sądu Rejonowego w Stargardzie z dnia 6 maja 2015 r. wynika, że udzielono przybicia na rzecz nabywcy przedmiotowej nieruchomości S. K., który nabył nieruchomość w drodze licytacji za cenę 15.500.000 zł. Cena ta odzwierciedla wartość całej nieruchomości. Oznacza to, że gdyby powodowie mieli możliwość wykonania umowy przedwstępnej, to mogliby partycypować w zysku ze sprzedaży nieruchomości, którego wysokość można oszacować na kwotę 10.000.000 zł. Ze względu jednak na pozbawienie ich tej możliwości zaktualizowało się ich roszczenie odszkodowawcze wobec pozwanego. Powodowie w tym zakresie powołali się na odpowiednie orzecznictwo Sądu Najwyższego. Powodowie podkreślili, że żądana przez nich kwota 1.509.934 zł 3 gr jako odszkodowanie z tytułu niewykonania przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy przedwstępnej nie wyczerpuje całości przysługujących im roszczeń odszkodowawczych tytułem szkody zaistniałej po ich stronie. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. – karta 531 – pełnomocnik powodów oświadczył, iż strona powodowa cofa powództwo określone w pkt. I litera a, b, c pozwu i w tym zakresie zrzeka się roszczenia. Pismem procesowym z dnia 7 lutego 2017 r. pozwany A. R.

§ 10ust.

1 umowy przedwstępnej nieruchomość została oddana powodom w dzierżawę do czasu zawarcia umowy przyrzeczonej. Na gruncie przywołanego zapisu doszło więc do zastosowania warunku rozwiązującego, to jest zdarzenia przyszłego niepewnego, którego ziszczenie się spowodowałoby ustanie skutków tejże umowy dzierżawy. Wbrew twierdzeniom pozwanego nie doszło do rozwiązania umowy dzierżawy w związku z nie zawarciem umowy przyrzeczonej, gdyż umowa przedwstępna przewidująca zapis o dzierżawie nie uzależniała bytu prawnego umowy dzierżawy od upływu terminu na zawarcie umowy przyrzeczonej. Z powyższego wywodzić należy funkcjonowanie w obrocie umowy dzierżawy spornej części nieruchomości – nie ziścił się bowiem warunek rozwiązujący przewidziany w w/w § 10 ust. 1 umowy przedwstępnej. W konsekwencji powyższego oczywistym jest, że powodom w całym okresie przysługiwał status posiadaczy zależnych w/w spornej części nieruchomości, korzystających z niej w sposób zgodny z prawem, jakie im do niej przysługiwało. Na powodach nie ciążą więc obowiązki posiadaczy samoistnych względem właściciela rzeczy przewidziane w art. 224 i następne k.c. Zastosowania nie znajdzie przewidziane w art. 230 k.c. odpowiednie stosowanie przepisów o roszczeniach uzupełniających i roszczeniach o zwrot nakładów na rzecz do stosunków pomiędzy właścicielem rzeczy, a jej bezprawnym posiadaczem zależnym. Niezależnie od tego, gdyby nawet uznać, iż pozwanemu przysługują uprawnienia przewidziane w art. 224 k.c. i następne, to zakres roszczeń przewidzianych we wspomnianych przepisach nie obejmuje roszczeń z tytułu utraconych korzyści (roszczenia takie nie wynikają z wyżej przytoczonych przepisów). Odnosząc się do pierwszej z kwot przedstawionych do potrącenia, to jest kwoty 234.000 zł, powodowie wskazali, że pozwany powołując się na ugodę pozasądową z dnia 10 maja 2013 r., gdzie występuje jako dłużnik, a powodowie jako wierzyciele, nie wskazuje jakiejkolwiek podstawy istnienia jego wierzytelności w w/w kwocie. Wręcz przeciwnie, w świetle postanowienia § 2 ust. 2 wspomnianej ugody, wierzytelność ta nie istnieje. Potwierdza to treść postanowienia § 3 ust. 6 ugody, nakazującego pozwanemu jako dłużnikowi zapłatę kwoty 1.180.000 zł w przypadku, gdy wierzyciel nie uzyska do dnia 15 listopada 2013 r. kwoty 946.000 zł. Stąd też zgłoszone obecnie potrącenie nie ma jakichkolwiek podstaw. Kwota 234.000 zł stanowi różnicę pomiędzy kwotą 1.180.000 zł a kwotą 946.000 zł, a brak wpłaty tej niższej kwoty w podanym w ugodzie terminie skutkował obowiązkiem zapłaty kwoty wyższej. Pozostałe należności objęte zostały roszczeniami odszkodowawczymi z tytułu utraconych korzyści, które pozwany uzyskałby w sytuacji, gdyby nie dzierżawił powodom nieruchomości w zamian za czynsz dzierżawny w wysokości 1 zł. Pozwany nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął w/w ramy chronologiczne w zakresie przedstawionych roszczeń odszkodowawczych. Roszczenia te, nawet gdyby istniały, w znacznej części miałyby charakter roszczeń przedawnionych. W związku z powyższym powodowie z najdalej idącej ostrożności podnoszą zarzut przedawnienia roszczeń. Według oceny powodów absurdalnym zabiegiem jest sumowanie kwot rzekomych należności pozwanego. Pozwany wywodzi możliwy do osiągnięcia dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości w latach 2008 – 2016, a z drugiej zaś przedstawia możliwe do uzyskania dopłaty za jednolitą płatność obszarową, płatność dodatkową oraz wartości zbiorów pszenżyta oraz kukurydzy w tym samym okresie. Oczywistym jest, że w sytuacji oddania w dzierżawę nieruchomości osobie trzeciej, niemożliwe byłoby uzyskanie przez pozwanego pozostałych należności. W przywołanym kontekście podkreślić należy, iż nie jest też realnym do osiągnięcia jednoczesne zebranie zbiorów pszenżyta oraz kukurydzy z tych samych obszarów jednocześnie. Formując roszczenia odszkodowawcze z tytułu utraconych korzyści w zakresie możliwych dochodów z czynszu dzierżawy w latach 2008 – 2016 pozwany posłużył się średnimi cenami dzierżawy gruntów rolnych właściwymi dla tego okresu czasu. Przedmiotowe wartości w ocenie powodów nie mogą zostać uznane za miarodajne dla kreowania roszczeń z przywołanych wyżej tytułów, jako że nie uwzględniają specyfiki regionalnego rynku nieruchomości właściwego dla nieruchomości, a także klasy gruntów rolnych objętych nieruchomością. W kontekście jednolitych dopłat obszarowych oraz dopłat dodatkowych powodowie wskazali, że nie są to pożytki cywilne z nieruchomości. Dopłaty nie mogą być traktowane jako pożytki cywilne z tego względu, iż nie są one pochodną prawa własności nieruchomości rolnej, lecz są powiązane z osobą producenta rolnego, z prowadzeniem produkcji rolnej, do której nie wymaga się legitymowania własnością gospodarstwa rolnego. W tym stanie rzeczy pozwany nie jest uprawniony do wystąpienia wobec powodów z roszczeniami o zwrot utraconych korzyści w zakresie jednolitej płatności obszarowej oraz płatności dodatkowej za lata 2008 – 2016. Powodowie podnieśli, że pozwany nie wykazał jakoby rzeczywiście spełnił przesłanki uprawniające go do otrzymania w/w dopłat w tymże okresie. Uzyskanie tychże dopłat jest obwarowane spełnieniem szeregu wymogów przewidzianych w ustawie o systemie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego z dnia 5 lutego 2015 r., co pozwany zdaje się całkowicie pomijać w swoim wywodzie. W przedmiocie twierdzeń pozwanego w zakresie potencjalnego uzyskania wartości zbioru kukurydzy oraz pszenżyta odnotowania wymaga fakt, iż pozwany nie uwzględnił kosztów uzyskania tychże zbiorów. Nie jest bowiem możliwe uzyskanie tychże zbiorów bez uprzedniego poniesienia kosztów zakupów ziarna, ubezpieczenia plonów, nawozów, pracy maszyn rolniczych oraz zatrudnienia odpowiedniej siły roboczej w tym zakresie. Ponadto zupełnie pominięte zostały takie okoliczności jak niekorzystne warunki atmosferyczne, czy też klasy gleb objętych nieruchomością, które to mogły wpływać w tym okresie na wysokość zbiorów. Pozwany ponadto nie wykazał, by grunty rolne wchodzące w zakres nieruchomości mogły zostać przeznaczone w całości jako użytki rolne, bez oddania jakiejkolwiek części w ugór. Wątpliwości budzą także wartości zbiorów pszenżyta i kukurydzy z roku 2016, gdyż pozwany nie przedstawił średniej wielkości tychże zbiorów w tym roku. Na rozprawie w dniu 26 maja 2017 r. pełnomocnik pozwanego nadto podniósł, że umowa dzierżawy, o której mowa w § 10 umowy przedwstępnej, była umową pozorną. Wyrokiem z dnia 27 lipca 2017 roku Sąd Okręgowy umorzył postępowanie odnośnie żądania zobowiązania do złożenia oświadczenia woli, zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 1.240.065 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 października 2014, oddalił powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach procesu. Wyrok został oparty o następujące (uznane za udowodnione lub bezsporne) okoliczności faktyczne: W dniu 26 września 2007 r. pomiędzy Skarbem Państwa – Agencją Nieruchomości Rolnych w W. jako sprzedającym a pozwanym A. R.

§ 8umowy sprzedaży pozostałą część ceny w wysokości 4.398.800 zł pozwany A. R.

§ 1

i 2 umowy dzierżawy były działki gruntu numer (...) o powierzchni 180,29 ha i numer (...) o powierzchni 13,62 ha, wchodzące w skład nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., Gmina D., dla której prowadzona jest księga wieczysta numer (...).

§ 2

umowy dzierżawy pozwany oddał powodom w/w działki do używania i pobierania pożytków z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolniczej. Stosownie do § 3 umowy dzierżawy umowa została zawarta na czas nieokreślony.

§ 6

umowy dzierżawcy wolno było oddawać nieruchomość w poddzierżawę lub do bezpłatnego używania bez zgody wydzierżawiającego. W § 10 umowy dzierżawy postanowiono, że pożytki przysługujące z płatności obszarowych i rolno – środowiskowych oraz inne związane z uprawą dzierżawionych gruntów pobierać miał dzierżawca. W dniu 11 czerwca 2010 r. pomiędzy powodami W. G. i A. G. a pozwanym A. R.

§ 1

przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości nieruchomość rolna stanowiła działki numer (...) o łącznej powierzchni 436,6911 ha, z obrębu K., położonej na terenie Gminy D., powiat (...), województwo (...), dla której Sąd Rejonowy w Stargardzie Wydział Ksiąg prowadzi księgę wieczystą KW (...).

opisem nieruchomości, a zawartym w § 1 umowy, w dziale III księgi wieczystej nieruchomości wpisane było: - ograniczone prawo rzeczowe związane z inną nieruchomością – służebność drogi koniecznej polegająca na prawie przejazdu i przechodu przez działkę gruntu numer (...) w granicach istniejących na jej ciągów komunikacyjnych celem usuwania awarii, dokonywania kontroli, przeglądu konserwacji i modernizacji trafostacji znajdującej się na działce numer (...); - ograniczenie w rozporządzaniu - ustawowe prawo odkupu w okresie 5 lat licząc od dnia nabycia nieruchomości od Agencji; - ograniczenie w rozporządzaniu nieruchomością - prawo pierwokupu przy odsprzedaży nieruchomości w okresie 5 lat licząc od dnia nabycia nieruchomości od Agencji. W dziale IV księgi wieczystej nieruchomości wpisane były: - hipoteka umowna łączna zwykła w kwocie 4.398.800 zł na zabezpieczenie zapłaty reszty ceny sprzedaży; - hipoteka umowna łączna kaucyjna w kwocie 1.319.640 zł na zabezpieczenie zapłaty oprocentowania, odsetek za zwłokę i pozostałych kosztów postępowania dotyczących zapłaty reszty ceny. W § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży pozwany A. R.

warunkami określonymi w akcie notarialnym umowy sprzedaży i oświadczeniu o ustanowieniu hipotek, sporządzonej w dniu 26 września 2007 r. W § 7 umowy strony postanowiły, że pozostała część ceny stanowi ½ część równowartości zobowiązań sprzedającego na rzecz Skarbu państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych i będzie płacona przez kupujących sprzedającemu

terminami i warunkami określonymi w akcie notarialnym umowy sprzedaży i oświadczeniu o ustanowieniu hipotek, sporządzonej w dniu 26 września 2007 r. w S., w sposób szczegółowo określony. Strony umowy ponadto postanowiły, że do czasu zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży, kupujący będą zobowiązani do solidarnej spłaty reszty ceny należnej ze strony sprzedającego na rzecz Skarbu państwa – Agencji Nieruchomości Rolnych, w związku z postanowieniami § 7, z tym, że wpłacone przez kupujących w ten sposób kwoty będą stanowiły zaliczkę na poczet ceny umówionej pomiędzy kupującymi a sprzedającym. Stosownie do § 10 przedwstępnej umowy sprzedaży strony zawarły umowę dzierżawy udziału do ½ części w przedmiotowej nieruchomości do chwili zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży za kwotę 1 zł za cały okres trwania dzierżawy. Powodowie jako dzierżawcy mieli być wyłącznie uprawnieni do pobierania oraz otrzymywania wszelkich pożytków, dopłat czy też jakichkolwiek innych świadczeń jakie ten udział w nieruchomości miał przynosić. W § 11 umowy strony oświadczyły, że wydanie udziału w nieruchomości w posiadanie powodów w stanie wolnym od osób trzecich i rzeczy już nastąpiło. Na datę zawarcia przez strony umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości rolnej stan posiadania przez powodów części nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej odpowiadał stanowi jak istniał od dnia 1 października 2008 r., kiedy strony zawarły umowę dzierżawy działki gruntu numer (...) o powierzchni 180,29 ha i numer (...) o powierzchni 13,62 ha, wchodzących w skład nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., Gmina D., dla której prowadzona jest księga wieczysta numer (...). Na dzień zawarcia przez powodów i pozwanego w/w umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości, to jest na dzień 11 czerwca 2010 r., w księdze wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej KW numer (...) istniały wpisane w dziale III prawa i ograniczenia oraz w dziale IV hipoteki – tożsame do tych, które zostały wskazane w § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej z dnia 11 czerwca 2010 r. Zatem na datę zawarcia przez strony przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej stan prawny nieruchomości wskazany w § 1 umowy odpowiadał stanowi prawnemu nieruchomości ujawnionemu odpowiednio w dziale III i IV księgi wieczystej KW (...). Powodowie wpłacili zaliczkę na poczet ceny sprzedaży udziału do ½ części w nieruchomości w łącznej kwocie 1.240.065,97 zł, w tym: - kwotę 864.800 zł

§ 6

przedwstępnej umowy sprzedaży; - kwotę 145.856 zł 93 gr jako zapłata 1/2 części z kwoty 291.713 zł 86 gr przypadająca na powodów wpłaconej na konto Agencji Nieruchomości Rolnych z tytułu oprocentowania

§ 6

przedwstępnej umowy sprzedaży; - 229.409 zł 4 gr jako zapłata 1/2 części z kwoty 458.818 zł 8 gr (459.235,64 zł pomniejszonej o kwotę 417,58 zł) tytułem wpłaty raty i oprocentowania

zapisem § 7 ust. 2 przedwstępnej umowy sprzedaży. W dniu 24 czerwca 2010 r. pozwany i powodowie sporządzili i podpisali dokument „Oświadczenie stron umowy dzierżawy” potwierdzający warunki umowy dzierżawy wskazane w § 10 przedwstępnej umowy dzierżawy, nadto pozwany A. R.

§ 3

umowy dzierżawy wydanie przedmiotu umowy na rzecz dzierżawcy już nastąpiło.

§ 9

umowy dzierżawy umowa została zawarta na czas określony 5 lat do dnia 22 października 2015 r. W dniu 12 marca 2013 r. strony zawarły aneks numer (...) do w/w umowy dzierżawy. Pismem z dnia 22 lutego 2012 r. Agencja Nieruchomości Rolnych w W. Oddział Terenowy w S. wezwała powoda A. G. do zapłaty kwoty 3.958.313 zł 12 gr z tytułu odpowiedzialności rzeczowej powoda A. G. (ustanowiona hipoteka) za zapłatę ceny sprzedaży nieruchomości objętej umową przedwstępną. W dniu 7 stycznia 2013 r. powodowie oświadczyli, iż są gotowi przystąpić do zawarcia umowy przyrzeczonej w wykonaniu warunków przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 11 czerwca 2010 r., wskazując jako termin zawarcia umowy 15 stycznia 2013 r. Nadto podali, iż koniecznym warunkiem ich przystąpienia do umowy przyrzeczonej jest uprzednie wykreślenie przez pozwanego z księgi wieczystej (...) wszelkich wpisów obciążających nieruchomość celem przywrócenia jej do stanu prawnego zgodnego z opisem i zapewnieniem pozwanego. Pozwany stawił się w dniu 15 stycznia 2013 r. w Kancelarii Notarialnej przy ul. (...) w S. celem przystąpienia do zawarcia przyrzeczonej umowy warunkowej. Powodowie nie zgodzili się zawrzeć umowy przyrzecznej z uwagi na to, iż stan przedmiotu umowy jest niezgodny z opisem i zapewnieniami złożonymi przez pozwanego w umowie przedwstępnej – vide § 1 umowy przedwstępnej. Na dzień 15 stycznia 2013 r. i na dzień 20 lutego 2013 r. w księdze wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej KW numer (...) istniały wpisane w dziale III prawa i ograniczenia oraz w dziale IV hipoteki – ponad te, które zostały wskazane w § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej z dnia 11 czerwca 2010 r., to znaczy: - w dziale III: 1) roszczenie powodów o zawarcie umowy przyrzeczonej, wpisane w dniu 23 sierpnia 2010 r., 2) prawo dzierżawy na podstawie § 10 w/w przedwstępnej umowy sprzedaży, przysługujące powodom, wpisane w dniu 7 kwietnia 2011 r., 3) wszczęcie egzekucji, wpisane w dniu 23 lutego 2012 r., 4) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 21 maja 2012 r., 5) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 5 lipca 2012 r., 6) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 9 listopada 2012 r., 7) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 12 listopada 2012 r. - w dziale IV: 1) hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 1.750.000 USD na rzecz wierzyciela H. G., wpisana w dniu 17 czerwca 2010 r., 2) hipoteka przymusowa w kwocie 150.000 zł na rzecz wierzyciela A. G., wpisana w dniu 24 lutego 2012 r., 3) hipoteka przymusowa w kwocie 700.000 zł na rzecz wierzyciela W. G., wpisana w dniu 27 września 2012 r., 4) hipoteka przymusowa w kwocie 90.551 zł na rzecz wierzyciela Gminy D., wpisana w dniu 25 października 2012 r. W dniu 13 marca 2013 r. (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. jako oddający w poddzierżawę zawarło z (...) Sp. z o. o. w S. jako poddzierżawcą umowę poddzierżawy części nieruchomości o powierzchni 300 ha stanowiącej grunty rolne położone w K., w Gminie D., powiat S., którą (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. dzierżawi od pozwanego na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu 22 października 2010 r.

treścią umowy poddzierżawy wydanie przedmiotu umowy na rzecz poddzierżawcy już nastąpiło. Umowa poddzierżawy została zawarta do dnia 22 października 2015 r. z możliwością jej przedłużenia. W dniu 13 marca 2013 r. dzierżawca (...) Sp. z o. o. w S. uiściła na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 400.000 zł tytułem czynszu dzierżawnego. W dniu 16 lipca 2013 r. (...) Sp. z o. o. w S. uiściła na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 21.419 zł tytułem podatku rolnego za 2013 r. W dniu 25 listopada 2013 r. (...) Sp. z o. o. w S. uiściła na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 21.416 zł tytułem podatku rolnego za 2013 r. W dniu 4 lutego 2014 r. (...) Sp. z o. o. w S. uiściła na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 10.761 zł tytułem podatku rolnego za 2014 r. W dniu 9 lutego 2015 r. (...) Sp. z o. o. w S. uiściła na rzecz (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. kwotę 10.761 zł i 10.758 zł tytułem podatku rolnego za 2015 r. W dniu 24 czerwca 2015 r. pomiędzy (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. a (...) Sp. z o. o. w S. zostało zawarte porozumienie w przedmiocie rozwiązania z dniem 1 sierpnia 2015 r. umowy poddzierżawy z dnia 13 marca 2013 r. W dniu 1 maja 2013 r. powodowie W. G. i A. G. zawarli z (...) spółką z o.o. w S. umowę poddzierżawy, na mocy której powodowie wydzierżawili spółce działki gruntu numer (...) o powierzchni 180,29 ha oraz numer (...) o powierzchni 13,62 ha, wchodzące w skład nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej zawartej pomiędzy powodami a pozwanym.

§ 3

umowy umowa została zawarta na okres czasu do chwili wygaśnięcia roszczenia powodów o zawarcie przez nich z pozwanym przyrzeczonej warunkowej umowy sprzedaży. Stosownie do § 8 umowy strony ustaliły czynsz dzierżawny w kwocie 100.000 zł za cały okres trwania umowy. Powodowie otrzymali w/w czynsz dzierżawy. W dniu 20 listopada 2014 r. pomiędzy powodami A. G. i W. G. a (...) spółką z o.o. w S., (...) spółką z o.o. w L. i (...) spółką z o.o. w P. zostało zawarte porozumienie w sprawie zapłaty czynszu dzierżawnego w wysokości 95.000 zł na rzecz powodów za okres od dnia 15 kwietnia 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r. Powodowie otrzymali czynsz dzierżawny w kwocie 35.000 zł. W dniu 11 sierpnia 2015 r. pomiędzy powodami A. G. i W. G. a (...) spółką z o.o. w S., (...) spółką z o.o. w L. i (...) spółką z o.o. w P. zostało zawarte porozumienie w sprawie zapłaty czynszu dzierżawnego w wysokości 30.000 zł na rzecz powodów za okres od dnia 1 kwietnia 2015 r. do dnia 31 lipca 2015 r. Powodowie otrzymali czynsz dzierżawny w kwocie 35.000 zł. Z dniem 31 lipca 2015 r. nieruchomość została powodom wydana. Powodowie otrzymali czynsz dzierżawny w kwocie 10.000 zł. W dniu 10 maja 2013 r. powodowie i pozwany zawarli ugodę pozasądową celem umorzenia postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie prawomocnych nakazów zapłaty wydanych w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawach I Nc 219/10, I Nc 63/11 i I Nc 198/11 i wygaśnięcia powstałych z tych tytułów wierzytelności oraz przejęcia praw i obowiązków dzierżawcy gospodarstwa rolnego przysługujących pozwanemu przez powoda. Strony oświadczyły ze z tytułu powyższych nakazów zapłaty powodowi przysługuje wierzytelność wobec pozwanego o zapłatę kwoty 1.180.000,00 zł jako należność główna wraz z odsetkami i kosztami zastępstw procesowych i kosztami postępowań. Stosownie do § 2 ugody pozwany przeniósł na powoda wszelkie przysługujące mu uprawnienia wynikające z umowy dzierżawy z dnia 12 maja 2005 r. zawartej pomiędzy (...) Sp. z o. o. z siedzibą w S. jako cedentem, a powodem i pozwanym jako cesjonariuszami przy udziale Agencji Nieruchomości Rolnych Odział Terenowy w S. dotyczącej dzierżawy gospodarstwa w M. gmina M. i z powiązanej z nią umowy dzierżawy nr (...) zawartej z Agencją Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w S. wraz z późniejszymi aneksami oraz zobowiązał się do sporządzenia pisemnego oświadczenia i złożenia go Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w S., w którym pozwany wyrazi zgodę na przejęcie wszelkich praw i obowiązków wynikających z ww. umów przez powoda, a także dokona wszelkich innych czynności niezbędnych dla skutecznej cesji jego praw na rzecz powoda. Strony ustaliły (§ 2 ust. 2 ugody), iż cesja ww. praw odbywa się za wynagrodzeniem tj. powodowie zobowiązali się zapłacić pozwanemu kwotę 234.000,00 zł, w ten sposób, że wierzytelność z chwilą podpisania niniejszej ugody ulega potrąceniu z wierzytelnością z tytułu cesji. Strony oświadczyły, iż w z związku z dokonaniem cesji wzajemnych wierzytelności pozwany pozostaje dłużnikiem powoda do kwoty 946.000 zł. Strony ustaliły, iż w przypadku nie przedłużenia wierzycielowi przez Agencję Nieruchomości Rolnych umowy dzierżawy nr (...) na okres czasu do dnia 30 września 2016 r. na mocy ugody powód będzie uprawniony do prowadzenia wobec pozwanego egzekucji co do całej ww. nieruchomości. W związku z zawarciem ugody powodowie zobowiązali się do zawieszenia wszystkich prowadzonych przez siebie postępowań egzekucyjnych wobec pozwanego aż do czasu uzyskania zapłaty przedmiotowej wierzytelności albo bezskutecznego upływu ww. terminu. Powodowie zobowiązali się do cofnięcia złożonych przez siebie wniosków o prowadzenie egzekucji z nieruchomości gruntowej, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr (...) Sądu Rejonowego w Stargardzie Wydział V Ksiąg Wieczystych, położonej w miejscowości K. w Gminie D.. Powodowie zobowiązali się do powstrzymania od wytaczania jakichkolwiek nowych postępowań sądowych czy egzekucyjnych dotyczących należności objętych ugodą przeciwko pozwanemu aż do uzyskania pełnej zapłaty należności albo bezskutecznego upływu ww. terminu. Powodowie oświadczyli, iż pod warunkiem wykonania przez dłużnika ugody zrzekają się roszczeń wynikających z ww. tytułów wykonawczych oraz kosztów powoda powstałych w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie ww. tytułów wykonawczych w stosunku do pozwanego i roszczeń wynikających ze spornych dopłat za lata 2011 – 2013 oraz oświadczyli, że inne poza określonymi w ugodzie oraz umowie przedwstępnej sprzedaży gospodarstwa w K. zobowiązania pozwanego wobec powoda nie istnieją. W dniu 30 września 2013 r. w księdze wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej KW numer (...)zostało wpisane w dziale III ostrzeżenie w przedmiocie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, przy czym wpis nastąpiła na podstawie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego w sprawie VI DS. 30/12/S z dnia 10 września 2013 r. Prokuratury Okręgowej w Szczecinie. Pismem z dnia 11 grudnia 2013 r. powodowie wezwali pozwanego do zawarcia przyrzeczonej warunkowej umowy sprzedaży w wykonaniu warunków przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 11 czerwca 2010 r. Jako termin zawarcia umowy wskazali 20 grudnia 2013 r. W dniu 20 grudnia 2013 r. strony jako nowy termin zawarcia ww. umowy wskazały 27 grudnia 2013 r. W dniu 27 grudnia 2013 r. wskazano kolejny termin spotkania. Na dzień 3 stycznia 2014 r. przeciwko pozwanemu A. R.

umową przedwstępną. Przykładami uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej będą, m.in.: 1) nieusprawiedliwiona bierność dłużnika; 2) nieusprawiedliwione niedysponowanie odpowiednim umocowaniem z uwagi na niedochowanie formy pełnomocnictwa; 3) niezorganizowanie dokumentów wymaganych dla zawarcia umowy przyrzeczonej; 4) niedoprowadzenie do zwolnienia przedmiotu świadczenia z istniejących na nim obciążeń (wyr. SN z 16.11.2012 r., III CSK 73/12, Legalis); 5) niedysponowanie tytułem prawnym do przedmiotu świadczenia z umowy przyrzeczonej, zwłaszcza gdy umowa przyrzeczona miałaby wywołać podwójny skutek; a także 6) brak współdziałania wymaganego dla zawarcia umowy. Sąd Okręgowy rozważając kwestię uchylania się pozwanego od zawarcia umowy przyrzeczonej miał na względzie ustanowiony w dniu 30 września 2013 r. zakaz zbywania i obciążania nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej. Jednakże fakt ten zdaniem Sądu nie miał w konsekwencji znaczenia dla ustalenia, która ze stron uchylała się od zawarcia umowy przyrzeczonej, albowiem

treścią umowy przedwstępnej strony określiły terminy zawarcia umowy przyrzeczonej – warunkowej i przenoszącej własność, odpowiednio na dzień 15 stycznia 2013 r. i 20 lutego 2013 r., a wpis ostrzeżenia dotyczącego zakazu zbywania i obciążania nieruchomości nastąpił później, to jest w dniu 30 września 2013 r. W kontekście oceny pojęcia uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej w rozumieniu art. 390 k.c. należało dokonać rozważań prawnych na przewidziane daty zawarcia umowy przyrzeczonej – warunkowej i przenoszącej własność, odpowiednio na dzień 15 stycznia 2013 r. i 20 lutego 2013 r., skoro powodowie i pozwany stawili się w dniu 15 stycznia 2013 r. w kancelarii notarialnej w celu zawarcia umowy przyrzeczonej – vide odpowiednie protokoły stawiennictwa stron ze wskazaniem przyczyn niezawarcia umowy przyrzeczonej. Gdyby przedmiot umowy sprzedaży odpowiadał oznaczeniu z § 1 umowy przedwstępnej w dacie 15 stycznia 2013 r. (ostatnim dniu przewidzianym do zawarcia umowy warunkowej, a to z uwagi na zastrzeżone prawo pierwokupu), kiedy strony stawiły się u notariusza, nic nie stało na przeszkodzie, aby umowa mogła zostać pomiędzy stronami zawarta (przesłuchanie powoda, który jako jedyną przyczynę niezawarcia umowy przyrzeczonej wskazywał fakt obciążenia nieruchomości ponad stan opisany w § 1 umowy przedwstępnej). Wówczas zakaz zbywania i obciążania nie był ujawniony w księdze wieczystej, zatem co do zasady do zbycia nieruchomości mogło dojść. Za uchylanie się pozwanego od zawarcia umowy przedwstępnej Sąd uznał w konsekwencji niezaoferowanie świadczenia – przedmiotu sprzedaży – w takim stanie jaki został opisany w § 1 umowy przedwstępnej, to znaczy z ograniczeniami i obciążeniami wynikającymi tylko z § 1 umowy przedwstępnej. Sąd odwołał się do przykładów w orzecznictwie i doktrynie gdzie wskazuje się jako wypadek uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej niedoprowadzenie do zwolnienia przedmiotu świadczenia z istniejących na nim obciążeń (wyr. SN z 16.11.2012 r., III CSK 73/12, Legalis). Taka sytuacja nastąpiła w niniejszej sprawie. Pojęcie uchylania się od zawarcia umowy przyrzeczonej zdaniem Sądu dotyczy wszelkich sytuacji, w których dłużnik, wskutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność, nie wykonuje lub nienależycie wykonuje zobowiązanie do zawarcia umowy przyrzeczonej. W niniejszej sprawie, co wynika z treści umowy przedwstępnej sprzedaży udziału w nieruchomości (§ 1 ), przesłuchania powoda w związku z treścią art. 65 k.c., przedmiotem zbycia na rzecz powodów miał być udział w ½ części nieruchomości opisanej w § 1 umowy przedwstępnej, to jest tylko z ograniczeniami i obciążeniami wskazanymi w § 1 umowy przedwstępnej. Takie były uzgodnienia stron i odpowiada to zasadom logiki i doświadczenia życiowego, że powodowie liczyli na nabycie przedmiotu opisanego w § 1 umowy przedwstępnej, a nie przedmiotu obciążonego ograniczeniami, roszczeniami i hipotekami w stanie większym niż ten opisany w § 1 umowy przedwstępnej. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy, w oparciu o wydruk z księgi wieczystej nieruchomości, wynika, że na dzień zawarcia przez powodów i pozwanego w/w umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości, to jest na dzień 11 czerwca 2010 r., w księdze wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej KW numer (...) istniały wpisane w dziale III prawa i ograniczenia oraz w dziale IV hipoteki – tożsame do tych, które zostały wskazane w § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej z dnia 11 czerwca 2010 r. Zatem na datę zawarcia przez strony przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej stan prawny nieruchomości wskazany w § 1 umowy odpowiadał stanowi prawnemu nieruchomości ujawnionemu odpowiednio w dziale III i IV księgi wieczystej KW (...). Z kolei już na dzień 15 stycznia 2013 r. (data, do której miała być zawarta umowa warunkowa z uwagi na zastrzeżone prawo pierwokupu) i na dzień 20 lutego 2013 r. (data, do której miała być zawarta umowa przeniesienia własności nieruchomości) w księdze wieczystej nieruchomości będącej przedmiotem umowy przedwstępnej KW numer (...) istniały wpisane w dziale III prawa i ograniczenia oraz w dziale IV hipoteki – ponad te, które zostały wskazane w § 1 przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej z dnia 11 czerwca 2010 r., to znaczy: - w dziale III: 1) roszczenie powodów o zawarcie umowy przyrzeczonej, wpisane w dniu 23 sierpnia 2010 r., ten wpis akurat nie ma znaczenia, albowiem służył realizacji uprawnień powodów z umowy przedwstępnej, 2) prawo dzierżawy na podstawie § 10 w/w przedwstępnej umowy sprzedaży, przysługujące powodom, wpisane w dniu 7 kwietnia 2011 r., ten wpis akurat nie ma znaczenia, albowiem służył realizacji uprawnień powodów z umowy dzierżawy zawartej wraz z umową przedwstępną 3) wszczęcie egzekucji, wpisane w dniu 23 lutego 2012 r., 4) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 21 maja 2012 r., 5) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 5 lipca 2012 r., 6) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 9 listopada 2012 r., 7) przyłączenie się do egzekucji przez innego wierzyciela, wpisane w dniu 12 listopada 2012 r. - w dziale IV: 1) hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 1.750.000 USD na rzecz wierzyciela H. G., wpisana w dniu 17 czerwca 2010 r., 2) hipoteka przymusowa w kwocie 150.000 zł na rzecz wierzyciela A. G., wpisana w dniu 24 lutego 2012 r., 3) hipoteka przymusowa w kwocie 700.000 zł na rzecz wierzyciela W. G., wpisana w dniu 27 września 2012 r., 4) hipoteka przymusowa w kwocie 90.551 zł na rzecz wierzyciela Gminy D., wpisana w dniu 25 października 2012 r. Z powyższych ustaleń zdaniem Sądu jednoznacznie wynika, że pozwany nie zaoferował przedmiotu sprzedaży w dniu 15 stycznia 2013 r. (ostatni dzień przewidziany w umowie przedwstępnej na zawarcie warunkowej umowy z uwagi na przewidziane prawo pierwokupu), kiedy strony stawiły się u notariusza celem zawarcia umowy przyrzeczonej, w stanie odpowiadającym opisowi z § 1 umowy przedwstępnej. Nieruchomość była obciążona dodatkowymi hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia znacznych wierzytelności, a nadto z nieruchomości przeciwko pozwanemu została wszczęta egzekucja. Taki stan nieruchomości istniał również na datę 20 lutego 2013 r., a więc termin, do którego strony przewidziały zawarcie umowy przeniesienia własności nieruchomości (umowy rozporządzającej). Późniejsze zdarzenia, w tym wpisanie dodatkowych hipotek, ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości nie miały już znaczenia z punktu widzenia, którą ze stron należało uznać za uchylającą się od zawarcia umowy przyrzeczonej, skoro takiej oceny prawnej należało dokonać na daty, do których miała zostać zawarta umowa warunkowa, a następnie umowa rozporządzająca (z uwagi na odpowiednie zastrzeżenie prawa pierwokupu). Przesłuchanie powoda i zeznania świadka E. L. są wiarygodne co do tego, że powodowie nie przystąpili w dniu 15 stycznia 2013 r. do zawarcia umowy z uwagi na istniejące obciążenia ponad stan wynikający z opisu zawartego w § 1 umowy przedwstępnej. Powodowie nie mieli żadnego ekonomicznie uzasadnionego celu nabywania nieruchomości, z której toczy się egzekucja i obciążonej hipotekami w wysokości ponad wartość wskazaną w umowie przedwstępnej jako cena sprzedaży udziału, czy też ponad wartość samej nieruchomości. Z przesłuchania powoda i świadka E. L. wynika, że gdyby nie wskazane ograniczenia i obciążenia ponad stan wskazany w § 1 umowy przedwstępnej, nic nie stało na przeszkodzie zawarciu umowy przyrzeczonej i powodowie taką wolę wyrażali, jednakże ostatecznie warunkując ją wykreśleniem obciążeń i ograniczeń ponad stan wynikający z § 1 umowy przedwstępnej. Skoro w treści księgi wieczystej na w/w daty istniały ograniczenia i obciążenia ponad stan opisany w §1 umowy przedwstępnej sprzedaży, to pozwany ponosi za to odpowiedzialność, nie oferując przedmiotu sprzedaży

uzgodnieniami stron. W powołaniu powyższej argumentacji pozwanego uznano za stronę uchylającą się od zawarcia umowy przyrzeczonej w rozumieniu art. 390 k.c. Późniejsze zachowania stron, w szczególności po dacie wpisania ostrzeżenia o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości (30 września 2013 r.) nie miały już znaczenia z punktu widzenia oceny z art. 390 k.c., skoro do zawarcia umowy i tak nie doszłoby z uwagi na ujawniony zakaz zbywania i obciążania nieruchomości. W powołaniu powyższej argumentacji w punkcie II wyroku zasądzono od pozwanego A. R.

art. 455 k.c. dłużnik powinien spełnić świadczenie „niezwłocznie”. Termin „niezwłocznie” oznacza termin realny, mający na względzie okoliczności miejsca i czasu. Nie można go utożsamiać z terminem natychmiastowym. W ocenie Sądu orzekającego, mając na względzie wysokość kwoty zwrotu zaliczki (znaczną), realnym i odpowiednim terminem w okolicznościach niniejszej sprawy do zwrotu kwoty zaliczki był termin 7 dni od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu w niniejszej sprawie. Zatem pozwany powinien był spełnić świadczenie do dnia 10 października 2014 r. Skoro go nie spełnił, to od dnia 11 października 2014 r. pozostawał w opóźnieniu, co uzasadniało na podstawie art. 481 k.c. zasądzenie odsetek ustawowych od tej daty. Odnośnie do żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów kwoty 1.509.934 zł 3 gr tytułem odszkodowania z powodu niewykonania przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy przedwstępnej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, Sąd przypomniał, że swoje roszczenie uzasadniali powodowie tym, że gdyby mieli możliwość wykonania umowy przedwstępnej, to mogliby partycypować w zysku ze sprzedaży nieruchomości, którego wysokość można oszacować na kwotę 10.000.000 zł. Ze względu jednak na pozbawienie ich tej możliwości zaktualizowało się ich roszczenie odszkodowawcze wobec pozwanego. Powodowie w tym zakresie powołali się na odpowiednie orzecznictwo Sądu Najwyższego. Powodowie podkreślili, że żądana przez nich kwota 1.509.934 zł 3 gr jako odszkodowanie z tytułu niewykonania przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy przedwstępnej nie wyczerpuje całości przysługujących im roszczeń odszkodowawczych tytułem szkody zaistniałej po ich stronie. Tak określone roszczenie odszkodowawcze Sąd uznał za nieuzasadnione zarówno co do zasady jak i wysokości, w konsekwencji jako niestanowiące szkody spowodowanej niedojściem do skutku umowy przyrzeczonej, również z powodu braku wykazania związku przyczynowego pomiędzy niewykonaniem zobowiązania z umowy przedwstępnej – zawarcia umowy przyrzeczone – a tak określoną szkodą przez powodów. Powodowie sprowadzili w tym przypadku swoją szkodę do różnicy pomiędzy ceną sprzedaży udziału określoną w umowie przedwstępnej a kwotą wpłaconej zaliczki, wskazując, że gdyby mieli możliwość wykonania umowy przedwstępnej, to mogliby partycypować w zysku ze sprzedaży nieruchomości, którego wysokość można oszacować na kwotę 10.000.000 zł. W konsekwencji szkoda powodów miała stanowić następstwo niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej. Tak rozumiana szkoda po stronie powodów w ocenie Sądu Okręgowego nie powstała. Sąd wskazał, że zakres odpowiedzialności odszkodowawczej strony uchylającej się od zawarcia umowy przyrzeczonej został określony co do zasady w treści art. 390 § 1 k.c. Roszczenie przewidziane w art. 390 § 1 k.c. jest roszczeniem odszkodowawczym w ramach odpowiedzialności kontraktowej (wyr. SN z 14.12.1999 r., II CKN 624/98, OSNC 2000, Nr 6, poz. 120; wyr. SN z 22.12.2000 r., II CKN 353/00, OSNC 2001, Nr 9, poz. 128; wyr. SA w Katowicach z 17.1.2001 r., I ACA 1094/00, Wok. 2002, Nr 2, s. 33; wyr. SN z 15.4.2003 r., V CKN 74/01, Legalis; wyr. SN z 22.12.2005 r., V CSK 19/05, Legalis). W zakresie nieuregulowanym w art. 390 k.c. obowiązują ogólne reguły dotyczące niewykonania oraz nienależytego wykonania zobowiązań określone w art. 471 i n. k.c. Przesłanki realizacji roszczeń odszkodowawczych z umowy przedwstępnej po części pokrywają się z przesłankami realizacji roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej. Dotyczy to w szczególności 1) nadejścia terminu zawarcia umowy przyrzeczonej oraz 2) uchylania się przez dłużnika od zawarcia umowy przyrzeczonej. Dla realizacji roszczenia, o którym mowa w art. 390 § 1 KC, jak w przypadku każdej odpowiedzialności odszkodowawczej, konieczne jest spełnienie trzech przesłanek: 1) zaistnienie zdarzenia wywołującego szkodę, z którym system prawny łączy obowiązek jej naprawienia; 2) wystąpienie szkody oraz 3) istnienie związku przyczynowego pomiędzy tym zdarzeniem a wyrządzoną szkodą. Na podstawie art. 390 § 1 k.c. dłużnik odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej. Zdarzeniem wywołującym szkodę jest uchylanie się przez dłużnika od zawarcia umowy przyrzeczonej rozumiane jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej. Zakres odszkodowania w ustawowym modelu odpowiedzialności z umowy przedwstępnej ogranicza się do naprawienia szkody w granicach ujemnego interesu umownego. Precyzyjne ustalenie tego zakresu wywołuje wiele wątpliwości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Na ogół przyjmuje się jednak, że obejmuje ono straty wynikłe z niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej, na które składają się koszty zawarcia umowy przedwstępnej oraz niezbędne nakłady oraz wydatki poczynione w związku z własnym świadczeniem z umowy przedwstępnej. Naprawienie szkody z tytułu niewykonania umowy przedwstępnej powinno zatem uwzględniać zarówno straty poniesione przez poszkodowanego ( damnum emergens), jak i utracone korzyści ( lucrum cessans). Jest to stanowisko większości doktryny, podzielane także w orzecznictwie. Ustalenie zakresu odszkodowania dokonywane jest metodą dyferencjacyjną (dyferencyjną) opartą na tzw. teorii różnicy. Wymaga ona porównania stanu majątkowego uprawnionego, jaki by istniał w przypadku, gdyby nie podjął on określonych działań lub zaniechań podyktowanych liczeniem na zawarcie umowy przyrzeczonej, ze stanem powstałym wskutek zawarcia umowy przedwstępnej oraz podjęcia przez uprawnionego określonych działań lub zaniechań w oczekiwaniu jej wykonania, a więc zawarcia umowy przyrzeczonej. Szkoda określona przez powodów, a dochodzona w niniejszym postępowaniu, jako skutek niezawarcia przez pozwanego umowy przyrzeczonej i pozbawienie powodów możliwości jak to określili partycypowania w zysku ze sprzedaży nieruchomości, nie mieści się w modelowym ujęciu odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 390 § 1 k.c., a więc w granicach ujemnego interesu umownego, co wykluczało uwzględnienie powództwa w tym zakresie na podstawie art. 390 § 1 k.c. Udział (partycypowanie) w zysku ze sprzedaży nieruchomości, którą powodowie dopiero mieli nabyć w odpowiednim udziale w wykonaniu umowy przyrzeczonej, nie stanowi w rozumieniu art. 390 § 1 k.c. szkody, którą ponieśli powodowie na skutek niedojścia do zawarcia umowy przyrzeczonej. Modelowa odpowiedzialność odszkodowawcza z art. 390 § 1 k.c. obejmuje straty, ewentualnie utracone korzyści, wynikłe z niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej, na które składają się koszty zawarcia umowy przedwstępnej oraz niezbędne nakłady oraz wydatki poczynione w związku z własnym świadczeniem z umowy przedwstępnej, utracony zarobek z powodu zaangażowania się w proces kontraktowania. Szkoda ta nie obejmuje na pewno szkody w takim zakresie w jakim dochodzili powodowie w niniejszym postępowaniu. Sąd przypomniał, że co do zasady poza zakresem odszkodowania z umowy przedwstępnej znajdują się natomiast korzyści, które uprawniony z umowy przedwstępnej uzyskałby w razie zawarcia i wykonania umowy przyrzeczonej i przytoczył da uzasadnienia tej tezy szereg wypowiedzi judykatury i doktryny. Sąd wskazał że w doktrynie oraz w orzecznictwie wyrażono pogląd dopuszczający, w przypadku umowy przedwstępnej o skutku silniejszym, możliwość domagania się przez wierzyciela odszkodowania przewyższającego ujemny interes umowy, w sytuacji gdy spełnienie świadczenia stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które zobowiązany ponosi odpowiedzialność. Dotyczy to m.in. przypadków, gdy dłużnik uchyla się od wykonania umowy przedwstępnej z uwagi na zbycie przedmiotu świadczenia z umowy przyrzeczonej. Powyższe stanowisko jest jednak dyskusyjne. Sad orzekający co do zasady podziela poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach Sądu Najwyższego przywołanych przez powodów dla uzasadnienia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, ale orzeczenia te zapadły w innych stanach faktycznych, nie przystających do niniejszej sprawy. W niniejszej sprawie to nie pozwany zbył nieruchomość, ale została mu ona odjęta w wyniku toczącego się przeciwko pozwanemu postępowania egzekucyjnego. Podzielając ewentualnie wyrażony w doktrynie i orzecznictwie pogląd dopuszczający, w przypadku umowy przedwstępnej o skutku silniejszym, możliwość domagania się przez wierzyciela odszkodowania przewyższającego ujemny interes umowy, w sytuacji gdy spełnienie świadczenia stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które zobowiązany ponosi odpowiedzialność, należałoby stosować do zasady odpowiedzialności dłużnika art. 471 k.c. W niniejszej sprawie brak było podstaw, przy podzieleniu powyższego poglądu, do uwzględnienia powództwa powodów o zapłatę odszkodowania. Powodowie nie wykazali (art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c.), że osiągnęliby (partycypowaliby) w zysku ze sprzedaży nieruchomości. Nieruchomość została sprzedana w postępowaniu egzekucyjnym, a cena z jej sprzedaży zostanie przeznaczona na zaspokojenie wierzycieli, i to nie w pełni, biorąc pod uwagę ustaloną cenę sprzedaży i stan zobowiązań pozwanego. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw faktycznych lub prawnych, aby powodowie z jakiś względów mieli uczestniczyć w zysku ze sprzedaży nieruchomości. Również z ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że celem powodów nie było nabycie udziału w nieruchomości, a następnie jej odsprzedanie, z czego powodowie mieliby uzyskać jakąś korzyść, a konsekwencji z powodu niedojścia do skutku umowy przyrzeczonej stratę. Również pod znakiem zapytania stoi odpowiedzialność pozwanego w powyższym zakresie z uwagi na powstałą później przyczynę niemożliwości zawarcia umowy przyrzeczonej w postaci ustanowionego zakazu zbywania i obciążania nieruchomości jako zabezpieczenia majątkowego w toczącym się postępowaniu karnym. Nie ustalono czy za ten stan rzeczy odpowiedzialność ponosi pozwany czy też nie. W ocenie Sądu powodowie nie wykazali również związku przyczynowego pomiędzy niedojściem do skutku umowy przyrzeczonej a poniesioną wedle ich twierdzeń szkodą wyrażającą się w kwocie żądania z tego tytułu. W rezultacie Sąd stwierdził, iż brak było podstaw do uwzględnienia roszczenia odszkodowawczego powodów czy to na podstawie art. 390 § 1 k.c., czy to na podstawie art. 471 k.c., co uzasadniało oddalenie powództwa o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 1.509.934 zł 3 gr tytułem odszkodowania z powodu niewykonania przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy przedwstępnej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. Odnośnie zarzutów pozwanego co do potrącenia wierzytelności, Sąd stwierdził, że wszystkie podniesione zarzuty potrącenia wierzytelności okazały się nieuzasadnione. Sąd powołał art. 498 i 499 k.c. jako podstawę oceny prawnej tych zarzutów i wyjaśnił, że pozwany A. R.

§ 1

i 2 umowy dzierżawy były działki gruntu numer (...) o powierzchni 180,29 ha i numer (...) o powierzchni 13,62 ha, wchodzące w skład nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., Gmina D., dla której prowadzona jest księga wieczysta numer (...).

§ 2

umowy dzierżawy pozwany oddał powodom w/w działki do używania i pobierania pożytków z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolniczej.

§ 6

umowy dzierżawcy wolno było oddawać nieruchomość w poddzierżawę lub do bezpłatnego używania bez zgody wydzierżawiającego. W § 10 umowy dzierżawy postanowiono, że pożytki przysługujące z płatności obszarowych i rolno – środowiskowych oraz inne związane z uprawą dzierżawionych gruntów pobierać miał dzierżawca. W dniu 11 czerwca 2010 r. pomiędzy powodami W. G. i A. G. a pozwanym A. R.

§ 1

przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości nieruchomość rolna stanowiła działki numer (...) o łącznej powierzchni 436,6911 ha, z obrębu K., położonej na terenie Gminy D., powiat (...), województwo (...), dla której Sąd Rejonowy w S. Wydział Ksiąg prowadzi księgę wieczystą KW (...). Stosownie do § 10 przedwstępnej umowy sprzedaży strony zawarły umowę dzierżawy udziału do ½ części w przedmiotowej nieruchomości do chwili zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży za kwotę 1 zł za cały okres trwania dzierżawy. Powodowie jako dzierżawcy mieli być wyłącznie uprawnieni do pobierania oraz otrzymywania wszelkich pożytków, dopłat czy też jakichkolwiek innych świadczeń jakie ten udział w nieruchomości miał przynosić. Zdaniem Sąd powyższe rozważania wykluczają uznanie powodów za posiadaczy nieruchomości, samoistnych czy zależnych, bez tytułu prawnego, którzy na podstawie art. 224 k.c. i następne w zw. z art. 230 k.c. byliby zobowiązani do zapłaty pozwanemu wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy, czy też zwrotu pożytków, czy też tzw. dopłat unijnych. Powodowie na podstawie w/w umów dzierżawy zdaniem Sądu byli posiadaczami zależnymi nieruchomości, ale w ramach wykonywania przysługujących im uprawnień z umów dzierżawy, uprawnionymi zarówno do pobierania pożytków z rzeczy, jak i tzw. dopłat unijnych – vide § 10 umowy dzierżawy z dnia 1 października 2008 r. i § 10 umowy przedwstępnej z dnia 11 czerwca 2010 r. Wskazać ponadto należy, że nawet przy przyjęciu odpowiedzialności powodów na podstawie art. 230 k.c. w zw. z art. 224 k.c. i następne, co Sąd ze względów wskazanych powyżej wyklucza, to i tak tzw. dopłaty unijne nie stanowią pożytków z rzeczy, o których mowa w art. 224 k.c. i następne w zw. z art. 230 k.c. w zw. z art. 53 k.c. W tym zakresie Sąd orzekający podziela stanowisko powodów z powołaniem się na odpowiednie orzecznictwo Sądów. Nadto należy wskazać, że Sąd Najwyższy wykluczył co do zasady uznanie tzw. dopłat unijnych za pożytki z rzeczy. Sąd stwierdził dalej, że ewentualne ujawnienie w księdze wieczystej nieruchomości ostrzeżenia o zakazanie zbywania i obciążania nieruchomości w dniu 30 września 2013 r. można by uznać w związku z zasadą jawności ksiąg wieczystych za powstanie okoliczności, która w ogóle uniemożliwiała wykonanie umowy przedwstępnej i zawarcie umowy przyrzeczonej. Z tą chwilą, to jest 30 września 2013 r., wobec niemożliwości świadczenia ze strony pozwanego w wykonaniu umowy przedwstępnej, odpadł cel zawarcia umowy dzierżawy w § 10 umowy przedwstępnej. Jednakże niewykluczony jest wniosek przeciwny, że zamiarem stron było dalsze trwanie umowy dzierżawy, skoro pozwany nie wzywał powodów do zwrotu nieruchomości, a strony po dniu 30 września 2013 r. podejmowały jeszcze negocjacje co do zawarcia umowy przyrzeczonej, a pozwany nie kwestionował tytułu prawnego powodów do władania nieruchomością. Nawet jednakże w sytuacji uznania, że z dniem 30 września 2013 r. zmienił się status powodów jako władających nieruchomością, już nie na podstawie umowy dzierżawy, ale jako posiadaczy zależnych nieruchomości bez tytułu prawnego, to i tak wykluczone jest zasądzenie od powodów jakichkolwiek należności na podstawie art. 230 k.c. w zw. z art. 224 k.c. i następne, a to z uwagi na ich niewykazanie co do wysokości, czy też uznanie, że tzw. dopłaty unijne nie stanowią pożytków z rzeczy w rozumieniu art. 230 k.c. w zw. z art. 224 k.c. i następne w zw. z art. 53 k.c. Niezależnie od tego Sad wskazał, że pozwany nie wykazał przesłanek odpowiedzialności powodów za wierzytelności przedstawione do potrącenia, czy to na podstawie odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c., a to w związku z treściami umów dzierżawy), czy też na podstawie odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.). Sąd orzekający nie podzielił zarzutu pozwanego, aby dochodzenie przez powodów zwrotu zaliczki było nadużyciem z ich strony prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. W okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu orzekającego nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności wskazujące, że powodowie dochodząc zwrotu zaliczki czynią to w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Kwota zaliczki uiszczona przez powodów jest znaczna i brak jest jakichkolwiek racjonalnych podstaw, aby odmówić powodom w tym zakresie ochrony prawnej. Sąd wyjaśnił, że stan faktyczny niniejszej sprawy ustalono na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony, zeznań świadków E. L. i M. O., przesłuchania powodowa i częściowo przesłuchania pozwanego (w zakresie w jakim znalazło to odzwierciedlenie w powyższym stanie faktycznym). Nie czyniono ustaleń faktycznych na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach I C 527/14, uznając, że nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., rozstrzygając jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu. Powodowie wygrali proces częściowo, co uzasadniało zastosowanie zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu z art. 100 k.p.c. Powodowie określili w pozwie wartość przedmiotu sporu na kwotę 2.750.000 zł (cena sprzedaży udziału do ½ części nieruchomości z aktu notarialnego przedwstępnej umowy sprzedaży). Następnie powodowie rozszerzyli żądanie o żądanie zapłaty kwoty 1.509.934 zł 3 gr. W tym stanie rzeczy dla potrzeb określenia stosunku w jakim powodowie wygrali proces należało przyjąć do wyliczenia odpowiedniej proporcji kwotę łączną 4.259.934 zł 3 gr (2.750.000 zł + 1.509.934 zł 3 gr). Skoro powodowie wygrali proces co do kwoty 1.240.065 zł 97 gr, to odpowiednio wygrali proces w 29% (1.240.065 zł 97 gr/4.259.934 zł 3 gr x 100 % = 29 %). W tym stanie rzeczy pozwany wygrał proces w 71 %. Sąd nie znalazł podstaw prawnych i faktycznych do ewentualnego przyjęcia, o co wnosili powodowie, aby w stosunku do nich zastosować regułę z art. 102 k.p.c., czy też uznać ich za stronę wygrywającą proces dla potrzeb rozliczenia kosztów procesu w zakresie częściowego cofnięcia powództwa, to jest co do żądania zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli. W sprawie nie wystąpił „wypadek szczególnie uzasadniony” w rozumieniu art. 10