821 k.c. i art. 822 k.c. oraz regulujące odpowiedzialność cywilną posiadacza i kierowcy z tytułu czynów niedozwolonych – art. 436 § 1 w zw. z art. 435 § 2 k.c., a nadto ustawa z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 473). Podstawę żądania powodów zasądzenia zadośćuczynienia stanowi art. 446 § 4 k.c., zgodnie z którym, jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż do najbliższej rodziny zalicza się również rodzeństwo. Wbrew twierdzeniom pozwanego, osobą bliską w rozumieniu przepisu art. 446 § 4 k.c. nie jest bowiem jedynie osoba powiązana wspólnotą gospodarczą z osobą zmarłą i wspólnie z nią zamieszkująca. Zasadność przyznania zadośćuczynienia uzależniona jest natomiast od istnienia więzi uczuciowej, której zerwanie powoduje ból i inne cierpienia psychiczne dla osoby bliskiej. Przewidziane w art. 446 § 4 k.c. zadośćuczynienie służy bowiem kompensacie krzywdy po stracie osoby najbliżej, a zatem uszczerbku dotykającego subiektywnej sfery osobowości człowieka, w postaci cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia, powstałych utrudnień życiowych, konieczności odmiennego urządzenia sobie życia, ograniczenia sfery korzystania z przyjemności itp. W niniejszej sprawie powodowie wykazali, iż łączyły ich ze zmarłym I. M. więzi braterskie, których zerwanie spowodowało ból i cierpienie psychiczne, a zatem skutkowało powstaniem krzywdy. Skalę tych cierpień należało przy tym ocenić indywidualnie w stosunku do każdego z powodów. Odnosząc się do wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, należy wskazać, iż na rozmiar krzywdy, o której mowa w powołanym przepisie, mają wpływ przede wszystkim: wstrząs psychiczny, cierpienia psychiczne, spadek sił życiowych, przyspieszenie rozwoju choroby, uczucie smutku, tęsknoty, żalu, poczucie osamotnienia, utrata wsparcia, rady, towarzystwa, niemożność odnalezienia się w nowej sytuacji, zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu rodziny, pozbawienie osobistych starań rodziców o utrzymanie i wychowanie dziecka, poczucie sieroctwa, niższej wartości wobec rówieśników, zachwianie poczucia bezpieczeństwa, pogorszenie ogólnej sytuacji życiowej dziecka. Dla określenia właściwej w danym przypadku wysokości zadośćuczynienia nabierają doniosłości przede wszystkim takie okoliczności, jak stopień bliskości osoby uprawnionej względem zmarłego, wiek uprawnionego, intensywność więzi między nim a zmarłym, skala bólu i cierpień przeżywanych przez uprawnionego, stopień negatywnego wpływu śmierci osoby najbliższej na życie uprawnionego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt I ACa 95/13, LEX nr 1345553, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt III CSK 279/10, LEX 279/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 714/13, LEX nr 1292856, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 lutego 2018 r., I ACa 855/17, LEX nr 2500110). Wskazuje się również, iż użyte w art. 446 § 4 k.c. wyrażenie „odpowiednia suma” zawiera już w sobie pojęcie niemożności ścisłego ustalenia zadośćuczynienia ze względu na istotę krzywdy. Dlatego przy ustaleniu zadośćuczynienia nie stosuje się automatyzmu, a każda krzywda jest oceniana przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt V ACa 30/13, LEX nr 1313281). Ocena ta powinna przy tym opierać się na kryteriach obiektywnych, a nie na wyłącznie subiektywnych odczuciach pokrzywdzonego (uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I ACa 121/13, LEX nr 1311920). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r., I ACa 763/17, LEX nr 2478502 celem normy z art. 446 § 4 k.c. jest zapewnienie możliwości zaspokojenia szkody, obejmującej krzywdę osób bliskich bezpośrednim ofiarom deliktu, poprzez uzyskanie pieniężnego ekwiwalentu w wysokości rekompensującej ujemne doznania psychiczne i w części fizyczne. Złożoność problematyki zaspokajania szkody w sferze niemajątkowej, trudnej do ustalenia i oszacowania, spowodowała, że ustawodawca wprowadził szczególne rozwiązanie zapewniające sądom orzekającym pewien luz decyzyjny (tzw. prawo sędziowskie). Określenie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę (art. 446 § 4 k.c.) powinno być dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności. Zarówno okoliczności wpływające na wysokość zadośćuczynienia, jak i mierniki ich oceny muszą być rozważane indywidualnie w związku z konkretną osobą poszkodowanego. Rozmiar krzywdy nie zależy od statusu materialnego pokrzywdzonego. Przesłanka „przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa” może mieć tylko charakter uzupełniający i nie powinna pozbawiać zadośćuczynienia jego zasadniczej funkcji kompensacyjnej. Właśnie ze względu na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia, jego wysokość powinna być ekonomicznie odczuwalna (zob. również wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa 617/07, LEX nr 795203, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 września 2012 r., sygn. akt I ACa 640/12, LEX nr 1220559). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, iż dla każdego człowieka śmierć osoby najbliższej jest jednym z najbardziej traumatycznych doświadczeń. Udziałem powodów stały się cierpienia psychiczne będące wynikiem nagłego zerwania silnej więzi emocjonalnej łączącej ich z bratem. Powodowie wraz z bratem byli w zbliżonym wieku, razem spędzali czas przeznaczony na odpoczynek, jak również wspólnie celebrowali wszystkie święta, bardzo często odwiedzali się, pomimo iż od dwóch lat I. M. miał już własną rodzinę i nie mieszkał w braćmi w domu rodzinnym. O ich bliskiej więzi świadczy również fakt, iż V. M. był chrzestnym jedynej córki zmarłego. Wszystko to zatem dowodzi temu, iż powodowie wraz z bratem byli bardzo zżyci i wiązała ich głęboka więź emocjonalna. Śmierć brata wywołała u powodów liczne dolegliwości psychiczne. U R. M. trwały łącznie 3 lata i były to obniżenie nastroju, zaburzenia snu (kłopoty ze snem, koszmarne sny), lęk, zaprzeczanie śmierci brata, zaburzenia koncentracji uwagi, obniżenie progu odporności stresowej, silna nadpobudliwość nerwowa. Dolegliwości te świadczące o zaistnieniu u powoda silnych zaburzeń adaptacyjnych o obrazie depresyjno-lękowym utrzymywały się u R. M. przez okres około roku po śmierci brata. Po tym okresie u powoda nadal występował lęk przed przejeżdżaniem przez przejazdy kolejowe oraz nadmierna nerwowość, które utrzymywały się jeszcze przez 2 lata. Zaburzenia adaptacyjne w tym okresie miały charakter łagodny. V. M. doznał silnego szoku psychicznego, a stres wywołał u niego zaburzenia adaptacyjnych o obrazie depresyjnym średniego stopnia pod postacią obniżenia nastroju i płaczliwości, zaburzeń łaknienia. Dolegliwości te utrzymywał się przez około dwóch tygodni i stopniowo ustępowały. Pomimo stosunkowo krótkiego czasu utrzymywania się tego rodzaju zaburzeń u powoda doszło do zaistnienia mechanizmu wyparcia negatywnych emocji związanych ze śmiercią brata. Emocje te pojawiają się w chwilach wywoływania wspomnienia zmarłego brata. Nabierają one wówczas charakteru gwałtownego, silnego, trudnego do opanowania, co wyraźnie widać było na terminie rozprawy, gdy powód na pytania Sądu o brata wybuchnął rzewnym płaczem i nie mógł się uspokoić do zakończenia terminu rozprawy. Wszystko to świadczy o istnieniu wciąż żywych i nie przepracowanych emocjach przeżywanych w związku ze śmiercią brata. Przy czym, w przyszłości może to się negatywnie odbić na zdrowiu fizycznym powoda. Zarówno R. jak i V. M. aktywność zawodową mogli początkowo kontynuować wyłącznie dzięki przyjmowaniu leków uspokajających. Powodowie do chwili obecnej nie są w stanie pogodzić się ze śmiercią brata. Odczuwają tęsknotę, żal. Sąd uznał zatem za zasadne przyznanie na rzecz każdego z powodów kwot po 30.000 zł zadośćuczynienia, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu, kwota ta stanowi wymierną rekompensatę krzywd powodów, adekwatną do stopnia ich cierpień oraz skutków śmierci brata dla ich zdrowia psychicznego i samopoczucia, nie będąc przy tym kwotą wygórowaną. O obowiązku zapłaty odsetek Sąd orzekł na podstawie art. 481 §
w zw. z art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych , zasądzając odsetki zgodnie z żądaniem pozwu. Decyzją z dnia 22 lutego 2013 roku, na którą to pozwany powołuje się w korespondencji mailowej z pełnomocnikiem powodów, ubezpieczyciel zakończył postępowanie likwidacyjne, wobec czego od dnia następnego opóźniał się ze spełnieniem świadczenia. Pozwany zarzucał, iż odsetki mogą zostać przyznane dopiero od daty wyrokowania, jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wyrok zasądzający zadośćuczynienie, mimo pewnej swobody sądu przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny. Znaczenie wezwania wierzyciela z art. 455 k.c. polega na tym, że z jego chwilą na dłużniku zaczyna ciążyć obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia i że nie spełniając go, popada w opóźnienie, a to uprawnia wierzyciela, do żądania odsetek za czas opóźnienia (art. 481 § 1 k.c.) (wyrok Sądu Najwyższego 18 lutego 2010 r., sygn. akt II CSK 434/09, LEX 602683, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt I ACa 523/17, LEX nr 2445243, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. akt V ACa 807/16, LEX nr 2499254, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt I ACa 114/17, LEX nr 2372209, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt I ACa 896/16, LEX nr 2402425, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt I ACa 1034/16, LEX nr 2387063, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt VI ACa 344/16, LEX nr 2402417). Mając nadto na uwadze, iż wyrok w niniejszej sprawie został wydany w dacie obowiązywania znowelizowanych przepisów w zakresie odsetek określonych w Kodeksie Cywilnym, niezbędnym było uwzględnienie przedmiotowych zmian w treści wyroku. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 9 października 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015/1830) art. 481 k.c. otrzymał, począwszy od jego § 2, następujące brzmienie: Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Nadto, w dodanych § 2 1-2 4 powołanego przepisu, wskazano, iż: maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie) (§ 2 1); jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie (§ 2 2); postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy (§ 2 3); Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie (§ 2 4). W dotychczasowym brzmieniu powołanego art. 481 k.c., wskazywano jedynie, iż odsetki za opóźnienie, w przypadku, gdy ich wysokość nie była z góry oznaczona, równe są wysokości odsetek ustawowych. W przypadku natomiast, gdy wierzytelność była oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel mógł żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. W myśl art. 56 powołanej ustawy nowelizującej do odsetek należnych za okres kończący się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie natomiast z art. 57 tejże ustawy, z wyjątkiem art. 50, art. 51 i art. 54, wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 2016 roku. Powyższe rozróżnienie odsetek zasądzonych w wyroku jest tym bardziej uzasadnione, iż do 31 grudnia 2015 roku Kodeks cywilny posługiwał się jednakowym pojęciem odsetek ustawowych na oznaczenie odsetek kapitałowych (art. 359 § 2 k.c.) i odsetek za opóźnienie (art. 481 §
k.c.) oraz miały one jednakową wysokość, podczas gdy od 1 stycznia 2016 roku funkcjonują w tej ustawie dwa pojęcia, a mianowicie odsetek ustawowych i odsetek ustawowych za opóźnienie, a nadto drugie z nich są wyższe od pierwszych. Mając na uwadze powyższe, koniecznym było zasądzenie odsetek począwszy od wskazanej powyżej daty do dnia 31 grudnia 2015 roku (tj. dnia poprzedzającego wejście w życie przedmiotowej ustawy nowelizującej, w zakresie przepisów dotyczących odsetek określonych w kodeksie cywilnym) w wysokości odsetek ustawowych, określonych w art. 481 k.c. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2016 roku, które wynosiły do 22 grudnia 2014 roku 13 % rocznie, a do 31 grudnia 201 roku 8 % rocznie, a od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, odsetek ustawowych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 k.c. w aktualnym brzmieniu, które wynoszą obecnie 7 % w skali roku. Sąd orzekł o kosztach postępowania należnych od strony pozwanej na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu stosownie do art. 108 zd. 2 k.p.c. Przy czym wobec zwolnienia powodów od kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości brak było podstaw do obciążenia ich kosztami sądowymi od oddalonej części powództwa. Natomiast stosownie do art. 102 k.p.c. Sąd orzekł o nieobciążaniu powodów kosztami procesu od nieuwzględnionej części powództwa. Zgodnie z powołanym przepisem, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2012 r. (sygn. akt V CZ 26/12, LEX nr 1231638), przepis art. 102 k.p.c. wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, czy wręcz niesprawiedliwe. Art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach szczególnie uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo oceniane przez sąd orzekający na tle okoliczności konkretnej sprawy. Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony, powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt II CZ 95/12, LEX nr 1232771, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt I UZ 86/12, LEX nr 1228427). W postanowieniu z dnia 26 września 2012 r. (sygn. akt II CZ 100/12, LEX nr 1232760) Sąd Najwyższy wskazał, iż ocena, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony należy do swobodnej decyzji sądu ze względu na konieczność zapewnienia poczucia sprawiedliwości oraz realizacji zasady słuszności. W niniejszej sprawie, jeden z powodów w celach zarobkowych pracuje w Polsce, aby zapewnić byt rodzinie mieszkającej na Ukrainie, przy czym musi ponosić koszty tutejszego utrzymania się. Drugi powód pracuje na utrzymanie swej rodziny na Ukrainie i uzyskuje niewysokie dochody. Poza tym powodowie dochodzili w niniejszej sprawie zadośćuczynienia za śmierć brata, którego należną wysokość ustalił dopiero Sąd na podstawie dowodów zgromadzonych w jego toku, a wcześniejszego jego oszacowanie jest bardzo trudne. W tej sytuacji obciążenie powodów kosztami procesu godziłoby w poczucie sprawiedliwości i zasady słuszności.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.