XV Ca 597/17

Sygn. akt XV Ca 597/17 POSTANOWIENIE Dnia 13 października 2017 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Brygida Łagodzińska Sędziowie: SSO Joanna Andrzejak-Kruk SSO Jarosław Grobelny (spr.) Protokolant: protokolant sądowy Magdalena Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2017 roku w Poznaniu sprawy z wniosku T. B. przy udziale K. W. i P. K. o stwierdzenie nabycia spadku po A. W. na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika postępowania K. W. od postanowienia Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt I Ns 558/16 p o s t a n a w i a : I. oddalić apelację, II. oddalić wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kosztami postępowania obciążyć wnioskodawczynię i uczestników postępowania w zakresie przez nich poniesionym. Joanna Andrzejak – Kruk Brygida Łagodzińska Jarosław Grobelny UZASADNIENIE Wnioskiem złożonym w dniu 3 sierpnia 2016 r. T. B. domagała się stwierdzenia nabycia spadku po A. W. zmarłym dnia(...)r., ostatnio stale zamieszkałym w S.. Uzasadniając swój interes prawny wnioskodawczyni wskazała, że jest wierzycielem spadkodawcy, a jej wierzytelność stwierdzona jest tytułem wykonawczym. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016 r. (k. 40) Sąd Rejonowy w G. stwierdził, że spadek po A. W., zmarłym dnia 28 czerwca 2014 r. w S. ostatnio stale zamieszkałym w S., na podstawie ustawy nabyły wprost jego dzieci: - syn K. W., s. A. i M. oraz - córka P. K., c. A. i M., po 1/2 części każde z nich, oddalił wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie od uczestników zwrotu kosztów postępowania i kosztami postępowania obciążył wnioskodawczynię i uczestników postępowania w zakresie kosztów faktycznie przez nich poniesionych (w punkcie II) oraz nakazał pobrać od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w G.kwotę 5 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych - opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy wskazał, że A. W. zmarł dnia (...) w S., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał. W chwili śmierci nie pozostawał w związku małżeńskim. Był jeden raz żonaty z M. G., małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód. Z tego małżeństwa urodziło się dwoje dzieci: K. W. i P. K.. Sąd Rejonowy ustalił również, iż zmarły miał dziecko pozamałżeńskie z B. R. - syna K. R. urodzonego (...) W dniu (...) B. R. zawarła związek małżeński z T. O.. Postanowieniem z dnia 7 maja 1987 r. Sąd Rejonowy w I.orzekł przysposobienie pełne K. R. przez męża matki T. O.. Przysposobiony nosi odtąd nazwisko O.. Zmarły nie zostawił testamentu. Uczestnicy nie składali oświadczeń co do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza bądź odrzucenia spadku. Nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po spadkodawcy. Sąd I instancji wskazał, iż T. B. posiada wierzytelność w stosunku do A. W. stwierdzoną prawomocnym orzeczeniem. Uznając legitymację czynną wnioskodawcy, Sąd Rejonowy stwierdził nabycie spadku na podstawie ustawy, ponieważ spadkodawca nie zostawił testamentu (art. 926 § k.c.). Wobec powyższego, Sąd I instancji ustalił, iż do dziedziczenia z ustawy doszły wyłącznie osoby, dla których spadkodawca był ojcem. Spadkodawca był ojcem trojga dzieci: miał syna K. W. i córkę P. K. ze związku małżeńskiego z M. G. oraz dziecko pozamałżeńskie - syna K. z B. R.. Sąd I instancji wskazał przy tym, iż K. R. został przysposobiony przez męża swojej matki- T. O. oraz orzeczono przysposobienie pełne. Przywołując przepis art. 936 k.c., Sąd Rejonowy wskazał, iż w przypadku dziedziczenia ustawowego przysposobiony jest traktowany tak jakby był dzieckiem przysposabiającego oraz że nie dziedziczy on po swoich krewnych naturalnych, a osoby te nie dziedziczą po nim. Wyjątkiem jest sytuacja uregulowana w przepisie zawartym w § 3 tegoż artykułu, zgodnie z którym w razie przysposobienia, w wyniku którego jeden z małżonków przysposabia dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie narusza więzi rodzinnych pomiędzy tym drugim małżonkiem (naturalnym rodzicem) a jego dzieckiem. Wobec tego Sąd Rejonowy stwierdził, iż takim przypadku przysposobiony będzie dziedziczył po przysposabiającym i jego krewnych, a nie będzie dziedziczył po biologicznym ojcu i jego krewnych. Ojciec biologiczny oraz jego krewni nie będą zaś dziedziczyli po przysposobionym. Przysposobiony zachowa natomiast prawo dziedziczenia po swojej matce biologicznej (żonie przysposabiającego) oraz jego krewnych, a osoby te zachowają prawo dziedziczenia po przysposobionym. Zgodnie z powyższym Sąd Rejonowy ustalił, iż w rozpoznawanej sprawie, T. O. jest mężem biologicznej matki dziecka B. R., zatem przysposobiony K. O. dziedziczy w myśl art. 936 § 3 k.c. (z przywołaniem treści przepisu art. 121 § 3 k.r.o.) po swojej matce biologicznej i przysposabiającym, a nie dziedziczy po swoim biologicznym ojcu (A. W.). W konsekwencji Sąd I instancji orzekł, iż spadek po A. W. nabyło jego dwoje dzieci: K. W. i P. K. w częściach równych - po 1/2 części każde z nich oraz że przyjęli oni spadek wprost. Apelacją z dnia 23 stycznia 2017 r. (k.63-65) uczestnik postępowania K. W. zaskarżył przedmiotowe postanowienie w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, iż dokonano błędnej wykładni przepisów art. 936 § 2 i 3 k.c. poprzez stwierdzenie, iż jego brat przyrodni- przysposobiony przez T. O. K. O. (dawniej R.) nie dziedziczy po zmarłym ojcu biologicznym (A. W.). Wskazał również, iż Sąd Rejonowy błędnie zastosował przepis art. 121 § 3 k.r.o. z uwagi na okoliczność, iż przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego normują sytuacje inter vivos, nie odnoszą się one wobec tego do dziedziczenia. W ocenie Apelującego, spadkobiercami A. W. są zatem wszystkie jego dzieci, tj. K. W., P. K. oraz K. O.. Zdaniem apelującego, Sąd I instancji niezasadnie oddalił też wniosek o wezwanie do udziału w sprawie K. O.. Apelujący zacytował tytuły piśmiennictwa prawniczego, w których jego zdaniem miał być prezentowany pogląd zbieżny ze stanowiskiem apelującego. W piśmie procesowym z dnia 9 października 2017 r. apelujący przedstawił dodatkową argumentację wskazując, że za przyjęciem dziedziczenia po A. W. także przez jego dziecko pozamałżeńskie, następnie przysposobione w sposób pełny, wskazuje literalna wykładnia przepisu art. 936 § 3 k.c. i użytego w nim pojęcia „..względem tego małżonka i jego krewnych”. Zdaniem apelującego oznacza ono matkę przysposobionego i jej krewnych, w tym także przysposobionego, który jako dziecko jest krewnym. Uczestniczka P. K. poparła apelację. W odpowiedzi na apelację (k. 75-77) wnioskodawczyni T. B. wniosła o jej oddalenie w całości jako całkowicie bezzasadnej oraz zasądzenie od uczestnika postępowania K. W. na jej rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego a postępowanie odwoławcze przed Sądem Okręgowym według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja uczestnika nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Rejonowy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne, czyniąc je podstawą orzekania w postępowaniu apelacyjnym. Również rozważania prawne dokonane na podstawie ustaleń Sądu I instancji należy uznać za trafne. Postulowany przez Apelującego oraz popierany przez uczestniczkę postępowania P. K. kierunek wykładni art. 936 § 2 i 3 k.c. nie mógł wpłynąć na trafność orzeczenia Sądu I instancji i nie znajduje też akceptacji Sądu Okręgowego. Należy w pierwszej kolejności podkreślić, iż zgodnie z przepisem zawartym w art. 936 § 2, przysposobiony nie dziedziczy po swoich wstępnych naturalnych i ich krewnych, a osoby te nie dziedziczą po nim. Natomiast zgodnie z § 3 tegoż artykułu, w wypadku gdy jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przepisu § 2 nie stosuje się względem tego małżonka i jego krewnych, a jeżeli takie przysposobienie nastąpiło po śmierci drugiego z rodziców przysposobionego, także względem krewnych zmarłego, których prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa zostały w orzeczeniu o przysposobieniu utrzymane. Powyższe przepisy regulują jednak stosunek przysposobionego z jego krewnymi, w szczególności z jego rodzicami, które to są osobami innymi niż sam przysposobiony. Wobec tego, nie można podzielić wykładni pojęcia „ małżonek i jego krewni” zawartego w treści art. 936 § 3 k.c., postulowanej przez pełnomocnika apelującego. Niewątpliwie w przepisach art. 936 § 2 i 3 k.c., a także w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego chodzi o stosunki pomiędzy przysposobionym z innymi osobami- krewnymi (rodzicami, dziadkami, rodzeństwem). Nie odnoszą się one jednak do sytuacji przysposobionego z samym sobą. Wykładnia literalna powyższych przepisów prowadzi zatem do wniosku, iż w sytuacji przysposobienia pełnego dziecka przez małżonka matki dziecko to nie zachowuje relacji i prawa dziedziczenia względem ojca biologicznego. Ten kierunek wykładni wzmacniają ponadto przepisy art. 121 § 3 oraz 121 1 § 1 k.r.o., które zawierają zasadę utrzymania więzi rodzinnych przysposobionego pasierba z jego naturalną rodziną od strony małżonka, którego dziecko zostało przysposobione. Zgodnie bowiem z treścią art. 121 § 3 k.r.o., ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Natomiast przepis art. 121 1 § 1 k.r.o. stanowi, iż przepisu art. 121 § 3 nie stosuje się względem małżonka, którego dziecko zostało przysposobione przez drugiego małżonka, ani względem krewnych tego małżonka, także w razie przysposobienia po ustaniu małżeństwa przez śmierć tego małżonka. Koniecznym jest wskazanie, iż istotą przysposobienia pełnego jest stanie się przez przysposobionego członkiem rodziny przysposabiającego w ten sposób, że przysposobiony staje się nie tylko dzieckiem przysposabiającego, lecz również członkiem całej jego rodziny, przy równoczesnym zerwaniu więzi przysposobionego z jego rodziną naturalną. Jednym ze skutków przysposobienia pełnego jest – stosownie do art. 121 § 3 k.r.o. – ustanie praw i obowiązków przysposobionego, które wynikają z pokrewieństwa względem jego krewnych oraz praw i obowiązków tych krewnych względem przysposobionego. Od zasady tej art. 121