k.p., takich w szczególności jak: płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy, którego skutkiem jest w szczególności: 1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy, 2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą, 3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe, - chyba, że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami. Sąd Rejonowy wskazał, że dyskryminacja oznacza nierówne, zróżnicowane traktowanie, które nie jest uzasadnione obiektywnymi przyczynami ani prawnie usprawiedliwione. Z definicji zasady równego traktowania w zatrudnieniu wynika, że ochroną w ramach tej podstawowej zasady prawa pracy objęci są: kandydaci do pracy, pracownicy i byli pracownicy. Sąd ten wskazał, że skoro H. T. urodził się w roku 1949, zaś M. Wojewódzki w 1952 (dwa lata młodszy od powoda), zaś dwaj kolejni pracownicy, którym prawa do urlopu zdrowotnego odmówiono są równolatkami powoda, to brak jest podstaw do przyjęcia zarzutu powoda, że w sprawie zaistniała dyskryminacja ze względu na wiek. Wiek – jak widać – nie ma dla pozwanego znaczenia w sprawie udzielania urlopu zdrowotnego. W istocie nie ma w sprawie żadnego dowodu na dyskryminacyjne traktowanie powoda w uzyskaniu prawa do urlopu zdrowotnego, ani na nierówne jego potraktowanie w porównaniu do innych pracowników w tym zakresie. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając obowiązek ich zwrotu od powoda, jako strony przegrywającej na rzecz strony pozwanej, uznając, że na koszty poniesione przez stronę pozwaną złożyły się wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika w kwocie: 60 złotych – roszczenie o zobowiązanie, oraz 900 zł – roszczenie o odszkodowanie za dyskryminację (ustalone na podstawie § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. nr 163 poz. 1348 z późn. zm.). Sąd uznał, że w zakresie roszczenia o zobowiązanie do udzielenia urlopu powód przegrał sprawę, bowiem cofnął w tym zakresie pozew, a w chwili wytoczenia powództwa nie spełnił jeszcze przesłanek do uzyskania urlopu obligatoryjnego (z art. 80 ust. 4 ustawy o NIK). Powyższy wyrok został w dniu 9 marca 2015 roku w całości zaskarżony apelacją powoda, wskazującą na zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego i materialnego: - art.189 k.p.c. przez przyjęcie, że powód nie miał interesu prawnego w żądaniu ustalenia, - art.165-166 k.p. poprzez ich niezastosowanie, - art.80 ust.4 ustawy o NIK w zw. z art.89 k.c. poprzez przyjęcie, że pozwany mógł warunkować udzielenie urlopu zdrowotnego, dając pierwszeństwo urlopowi wypoczynkowemu, - art.94 k.c. poprzez jego niezastosowanie, - art.11 1 k.p. w zw. z art.23 k.c., art.11 2 k.p., art.11 3k.p., art.
w zw. z art.80 ust.1-2 ustawy o NIK przez przyjęcie, że w sprawie nie ma żadnego dowodu na dyskryminacyjne traktowanie powoda w uzyskaniu prawa do urlopu zdrowotnego ani na nierówne potraktowanie w porównaniu do innych pracowników w tym zakresie, - art.233§1 k.p.c. poprzez niedostateczne ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego niezbędnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia spornych okoliczności sprawy. Podnosząc powyższe wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w I instancji. Odpowiadając na apelację pismem z dnia 24 kwietnia 2015 roku strona pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Na rozprawie apelacyjnej powód sprecyzował, że nie zaskarża pkt II wyroku umarzającego postępowanie w zakresie roszczenia o nakazanie pozwanej udzielenia mu urlopu dla poratowania zdrowia. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2015 roku Sąd Okręgowy w Łodzi VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa R. K.
w zw. z art.80 ust.1-2 ustawy o NIK przez przyjęcie, że w sprawie nie ma żadnego dowodu na dyskryminacyjne traktowanie powoda w uzyskaniu prawa do urlopu zdrowotnego ani na nierówne potraktowanie w porównaniu do innych pracowników w tym zakresie. Sąd Okręgowy w pełni podzielił argumentację Sądu Rejonowego w zakresie roszczenia powoda o odszkodowanie z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, opierając się na ustaleniach i ocenie dowodów dokonanych przez ten sąd. Konkludując, Sąd drugiej instancji uznał, że apelacja jest bezzasadna i na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 11 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 4 i § 12 ust.1 pkt 1 w zw. z § 11 ust.2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. Nr 490). W dniu 14 listopada 2015 r. powód wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości opierając skargę kasacyjną na naruszeniu przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 398 3 § 1 pkt 2 kpc) oraz naruszeniu przepisów prawa materialnego. Powyższemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
18 3b § 1 pkt 2), art. 18 3d kp w zw. z art. 80 ust. 1-2 ustawy o NIK przez ich błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie ma żadnego dowodu na dyskryminacyjne traktowanie powoda w uzyskaniu prawa do urlopu zdrowotnego, ani na nierówne potraktowanie w porównaniu do innych pracowników w tym zakresie, podczas gdy powód był jedynym pracownikiem delegatury NIK w Ł., któremu jako pierwszemu w tej jednostce odmówiono takiego urlopu.
związku z art. 80 ust. 1-2 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wyrażona w art. art.11 3k.p. i rozwinięta w art.
i nast. k.p. zasada niedyskryminacji (równego traktowania w zatrudnieniu) nie jest tożsama z określoną w art. 112 k.p. zasadą równych praw (równego traktowania) pracowników. W konsekwencji, przepisy Kodeksu pracy odnoszące się do dyskryminacji nie mają zastosowania w przypadkach nierównego traktowania niespowodowanego przyczyną uznaną za podstawę dyskryminacji. Dyskryminacja oznacza kwalifikowane nierówne traktowanie pracownika ze względu na jego cechę lub właściwość określoną w Kodeksie pracy jako przyczyna (podstawa bądź kryterium) dyskryminacji. Z tego względu, jeśli pracownik zarzuca pracodawcy naruszenie przepisów o zakazie dyskryminacji w zatrudnieniu, to powinien wskazać okoliczności, które uprawdopodobnią nie tylko jego gorsze traktowanie w stosunku do innych pracowników, ale także to, że zróżnicowanie było spowodowane zakazaną przez prawo przyczyną (art. 18 3b § 1 pkt 2 w związku z art.
Dopiero w razie uprawdopodobnienia tych okoliczności, pracodawca powinien wykazać, że różnicując sytuację pracowników kierował się racjonalnymi i sprawiedliwymi kryteriami tej dyferencjacji (por. wyroki z dnia 2 października 2012 r., II PK 82/12, OSNP 2013 nr 17-18, poz. 202 oraz z dnia 8 grudnia 2015 r., I PK 339/14, LEX nr 2023155; z dnia 16 maja 2017 r., II PK 90/16, LEX nr 2329459 i powołane w nich orzeczenia). Ocenę Sądu drugiej instancji co do braku podstaw do przyjęcia nierównego traktowania w zatrudnieniu ze względu na wskazane przez skarżącego kryterium wieku podważa on wywodem, że był jedynym pracownikiem Delegatury NIK w [...], któremu jako pierwszemu w tej jednostce odmówiono urlopu zdrowotnego oraz że dyskryminację z tej przyczyny potwierdza okoliczność, iż pracownicy tej jednostki, którym odmówiono urlopu w późniejszym czasie byli w tym samym wieku co skarżący. Tak sformułowany zarzut nie może być uznany za skuteczny. Rację ma Sąd odwoławczy, że porównanie sytuacji prawnej pracowników w ramach art.
i nast. k.p. następuje w obrębie pracodawcy, a nie jego jednostki organizacyjnej, w której pracownik świadczy pracę. Wskazuje na to posłużenie się przez ustawodawcę w art. 18 3b § 1 in principio i in fine oraz w art. 18 3d k.p. pojęciem „pracodawca” (por. także uzasadnienie wyroku z dnia 18 września 2014 r., III PK 136/13, OSNP 2016 nr 2, poz. 17 oraz z dnia 13 lipca 2017 r., III PK 119/16, LEX nr 2349404). Potwierdza to również - na co trafnie zwrócił uwagę Sąd drugiej instancji - art. 80 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, odwołujący się do zatrudnienia w tej Izbie, a nie jej jednostkach organizacyjnych oraz art. 80 ust. 2 ustawy, ustanawiający kompetencję Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, a nie szefów jej delegatur, do udzielania urlopu zdrowotnego. Z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, którymi Sąd Najwyższy jest związany na podstawie art. 398 13 § 2 k.p.c., wynika, że w okresie od października 2013 r. do czerwca 2014 r. wpłynęło do Prezesa pozwanej (...) wniosków o urlop zdrowotny, z których w 7 przypadkach urlopu odmówiono, w tym w 4 przypadkach osobom w wieku zbliżonym do powoda. Oznacza to, że pozostałe przypadki odmowy udzielenia urlopu dotyczyły osób w wieku nieporównywalnym do wieku skarżącego, a w konsekwencji, że ocena Sądu drugiej instancji, iż pracodawca nie kierował się przy podejmowaniu decyzji wskazywanym przez skarżącego jako podstawa dyskryminacji bezpośredniej kryterium wieku (art.
Natomiast kwestie związane z podnoszonym przez skarżącego nierównym potraktowaniem w porównaniu do innych pracowników, niespowodowanym przyczyną uznaną za podstawę dyskryminacji (w zakresie przesłanek udzielenia urlopu wynikających z art. 80 ust. 2 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli), uchylają się spod oceny kasacyjnej już tylko z uwagi na brak postawienia zarzutu naruszenia art. 11 2 k.p. Usprawiedliwiony okazał się natomiast – według Sądu Najwyższego - zarzut obrazy art. 189 k.p.c., aczkolwiek jednocześnie wskazano, że skarżący błędnie uznaje go za przepis prawa procesowego. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w judykaturze podkreśla się, że pomimo zamieszczenia art. 189 k.p.c. w akcie prawnym regulującym problematykę procesową, ma on w istotnym zakresie charakter materialnoprawny, ustanawiając przesłanki powództwa o ustalenie w formie, która nie znajduje oparcia w innych przepisach prawa materialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2011 r., II PK 295/10, LEX nr 1171203 i powołane tam orzecznictwo). W świetle art. 189 k.p.c., przesłanką zasadności roszczenia o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego jest w pierwszej kolejności istnienie interesu prawnego w zgłoszeniu żądania tej treści. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pojęcie interesu prawnego oznacza potrzebę wprowadzenia jasności co do istnienia określonego prawa lub stosunku prawnego w celu ochrony powoda przed naruszeniem sfery jego uprawnień. O interesie prawnym w rozumieniu art. 189 k.p.c. można zatem mówić wówczas, gdy występuje stan niepewności co do istnienia prawa lub stosunku prawnego lub ich treści, a wynik postępowania doprowadzi do wyjaśnienia tej niejasności i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, definitywnie kończąc trwający spór albo prewencyjnie zapobiegając powstaniu takiego sporu w przyszłości (por. wyrok z dnia 20 maja 2011 r., II PK 295/10, OSNP 2012 nr 13-15, poz. 169 i powołane tam orzecznictwo). Podkreśla się, że w obecnie obowiązującym porządku prawnym pojęcie interesu prawnego powinno być interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia ochrony prawnej. Stanowiący przesłankę powództwa o ustalenie interes prawny powinien być zatem rozumiany elastycznie, z uwzględnieniem celowości wykładni tego pojęcia, konkretnych okoliczności danej sprawy i tego, czy strona może uzyskać pełną ochronę swoich praw w drodze powództwa o świadczenie. Konsekwentnie przyjmuje się zatem, że interes prawny z reguły nie zachodzi, gdy zainteresowany na innej drodze może osiągną pełnię swoich praw oraz że postępowanie sądowe o ustalenie nie może być środkiem do uzyskania dowodów potrzebnych w innym postępowaniu, nie wyklucza się jednak istnienia interesu prawnego w sytuacji, kiedy chodzi o niepewność co do prawa majątkowego, które może się zaktualizować dopiero w przyszłości (por. wyrok z dnia 2 czerwca 2006 r., I PK 250/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 156 i powołane w nim orzeczenia). Możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyklucza zatem interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego lub prawa, gdy ustalenie takie zapewni w większym stopniu ochronę praw powoda niż orzeczenie zobowiązujące do świadczenia. Ograniczenie możliwości do wystąpienia z powództwem o ustalenie w takich sytuacjach byłoby sprzeczne z jego celem, jakim jest zapewnienie skutecznej ochrony prawnej realizowanej w ramach szeroko pojmowanego dostępu do sądu (por. wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., II PK 179/13, Monitor Prawa Pracy 2014 nr 9, s. 478-481). Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd drugiej instancji uznał, że skarżący nie ma interesu prawnego w ustaleniu, iż warunkiem udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli nie jest uprzednie wykorzystanie urlopu wypoczynkowego i że uzależnienie udzielenia urlopu zdrowotnego od takiego warunku stanowi naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. W ocenie tego Sądu, interes skarżącego w takim ustaleniu nie występuje, gdyż może on osiągnąć swój cel na drodze procesu o świadczenie, tj. w zakresie ustalenia naruszenia zasady niedyskryminacji - o odszkodowanie przewidziane w art. 18 3d k.p. (z którym to roszczeniem skarżący wystąpił), a w pozostałym zakresie - o udzielenie zaległego urlopu wypoczynkowego lub - w razie rozwiązania stosunku pracy - o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że skarżący nie kwestionuje jednocześnie trafności takiej oceny w odniesieniu do żądania ustalenia naruszenia zakazu dyskryminacji, koncentrując swoje zarzuty na wykazywaniu błędności poglądu Sądu odwoławczego w zakresie odnoszącym się do ustalenia treści prawa do urlopu dla poratowania zdrowia. Sąd Najwyższy podkreślił, iż wbrew ocenie Sądu drugiej instancji, powód nie domagał się ustalenia „kolejności wykorzystywania różnych urlopów”, ale żądał ustalenia, że realizacja jego prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, przysługującego - w myśl art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli - kontrolerowi, który spełnia warunki do uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego, nie jest uzależniona od uprzedniego wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Dla wykazania swojego interesu prawnego skarżący wskazał na konieczność ochrony jego prawa do przeniesienia urlopu wypoczynkowego na termin późniejszy (prawa do wypoczynku wynikającego z art. 152, art. 165 i art. 166 k.p.) oraz „potrzebę wprowadzenia jasności i pewności prawnej w sferze jego sytuacji spowodowanej przez pracodawcę”. Sąd odwoławczy uznał, że tak sformułowany interes prawny może być przez powoda zrealizowany przez uzyskanie orzeczenia zobowiązującego do udzielenia urlopu wypoczynkowego lub zapłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Według Sądu Najwyższego orzeczenia zobowiązujące do tych świadczeń nie chronią tymczasem potrzeb prawnych skarżącego w pełnym zakresie. Po pierwsze, trafnie skarżący podnosi niepewność co do skuteczności takich roszczeń, skoro formalnie wykorzystał urlop wypoczynkowy mimo jego udzielenia w okresie niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem stwierdzającym spełnienie warunków do świadczenia rehabilitacyjnego. Po drugie, roszczenie o ekwiwalent pieniężny aktualizuje się dopiero po rozwiązaniu stosunku pracy. Po trzecie, z sentencji orzeczenia nakazującego udzielenie urlopu wypoczynkowego może nie wynikać przyczyna prawna, dla której sąd takie orzeczenia wydał. Wyrok zobowiązujący pracodawcę do udzielenia urlopu wypoczynkowego może zatem nie wywrzeć skutku wiążącego w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. w zakresie ustalenia prawa (jego treści), z którym związane jest nakazanie udzielenia urlopu. Natomiast uprawnienia wynikające z żądanego przez skarżącego ustalenia mogą chronić jego interes prawny przy realizacji prawa do urlopu dla poratowania zdrowia w przyszłości (art. 80 ust. 1 w związku z art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli), bez konieczności wszczynania kolejnego sporu. W konsekwencji zasadne okazały się – zdaniem Sądu Najwyższego - również zarzuty naruszenia art. 152 k.p. oraz art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli w związku z art 165 i art. 166 k.p. Sąd drugiej instancji uchylił się bowiem od oceny zasadności powództwa o ustalenie wskutek uznania, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w jego dochodzeniu. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.398 15 § q oraz odpowiednio stosowanego art.108 § 2 k.p.c. Nas rozprawie apelacyjnej w dniu 24 maja 2018 roku pełnomocnik powoda poparł apelację oraz wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie w zakresie uchylonej przez Sąd Najwyższy części roszczenia oraz orzeczenia o kosztach postępowania za wszystkie instancje. Pełnomocnik strony pozwanej wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje: Apelacja powoda w zakresie roszczenia o ustalenie, iż warunkiem udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli nie jest uprzednie wykorzystanie urlopu wypoczynkowego - okazała się zasadna w tym znaczeniu, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temuż Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. Sąd II instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w razie nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Na podstawie poglądów dominujących w doktrynie i orzecznictwie przyjąć należy, że nierozpoznanie istoty sprawy odnosi się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty pozwanego. Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego. Pojęcie "istoty sprawy", o którym jest mowa w art. 386 § 4 k.p.c. dotyczy jej aspektu materialnoprawnego i zachodzi w sytuacji, gdy sąd nie zbadał podstawy materialnoprawnej dochodzonych roszczeń, jak też skierowanych przeciwko nim zarzutów merytorycznych, tj. nie odniósł się do tego co jest przedmiotem sprawy uznając, że nie jest to konieczne z uwagi na istnienie przesłanek materialnoprawnych, czy procesowych unicestwiających dochodzone roszczenie ( wyrok SN z dnia 26 stycznia 2011 roku, IV CSK 299/10, LEX nr 784969). Nierozpoznanie istoty sprawy stanowi wadę braną pod uwagę w ramach kontroli orzeczeń sądu I instancji w postępowaniu apelacyjnym - art. 386 § 4 KPC ( wyrok SN z dnia 19 marca 2008 roku, I PK 238/07, M.P.Pr. (...)). Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego za uzasadniony należy uznać zarzut obrazy art. 189 k.p.c. Sąd I instancji bezzasadnie bowiem uznał, że powód w świetle treści tego przepisu nie ma interesu prawnego w ustaleniu, iż warunkiem udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie art.80 ust.4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli nie jest uprzednie wykorzystanie urlopu wypoczynkowego. Sąd Okręgowy w całości podziela i aprobuje orzeczenia Sądu Najwyższego, że interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc jest kategorią obiektywną. Jest to obiektywna (czyli rzeczywiście istniejąca), a nie tylko hipotetyczna (czyli w subiektywnym odczuciu strony) potrzeba prawna uzyskania wyroku odpowiedniej treści występująca wówczas, gdy powstała sytuacja rzeczywistego naruszenia albo zagrożenia naruszenia określonej sfery prawnej. Praktycznie rzecz biorąc, interes prawny występuje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (wyroki SN: z 4 października 2001 r., I CKN 425/00, LexPolonica nr 384439; z 8 maja 2000 r., V CKN 29/00, LexPolonica nr 385519; wyrok SA w Poznaniu z 5 kwietnia 2007 r., III AUa 1518/05, LexPolonica nr 1369103). Brak interesu prawnego w rozumieniu przywołanego przepisu ma miejsce wówczas, gdy stan niepewności prawnej może być usunięty w drodze dalej idącego powództwa o świadczenie, ewentualnie innego powództwa bądź w drodze podjęcia obrony w toku już wytoczonej przez pozwanego w procesie o ustalenie odrębnej sprawy o świadczenie (tak m.in. wyroki SN: z 29 lutego 1972 r., I CR 388/71, LexPolonica nr 322327; z 4 marca 2011 r., I CSK 351/10, LexPolonica nr 2573728; z 16 kwietnia 2010 r., IV CSK 453/09, LexPolonica nr 2447032). Ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa następuje wtedy przesłankowo. W tym miejscu przypomnieć należy, pierwotnie przedmiotem postępowania w zakresie roszczenia o ustalenie było żądnie powoda: 1) ustalenia, że nie został mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia tak jak innym pracownikom, co stanowić miało naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, 2) ustalenie, że warunkowanie udzielenia urlopu spełnieniem dodatkowych, nie przewidzianych przepisami prawa warunków, m.in. uprzednim wykorzystaniem urlopu wypoczynkowego stanowi naruszenie art. 80 ust. 4 ustawy o NIK, a także zasady równego traktowania w zatrudnieniu oraz 3) ustalenie, że odmowa udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia była naruszeniem zasady równego traktowania w zatrudnieniu także ze względu na fakt, iż wcześniej nie miała miejsca taka odmowa. Sąd Rejonowy podniósł, że powód nie ma interesu prawnego w dochodzeniu roszczenia o ustalenie, gdyż przysługiwały mu dwa roszczenia, z którymi zresztą w procesie wystąpił: o udzielenie urlopu oraz o odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. W zakresie pierwszego – powód cofnął pozew za zgodą pozwanego, bo jest poza sporem, że urlop został powodowi udzielony – wobec uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego i w tym zakresie postepowanie umorzono. Natomiast drugie żądanie o odszkodowanie – podlegało merytorycznej kontroli. Po uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 8 lutego 2018 roku – przez Sąd Najwyższy wyłącznie w części – przedmiotem niniejszego rozpoznania pozostaje obecnie rozstrzygnięcie Sądu I instancji w zakresie roszczenia o ustalenie, że warunkowanie udzielenia urlopu spełnieniem dodatkowych, nie przewidzianych przepisami prawa warunków, m.in. uprzednim wykorzystaniem urlopu wypoczynkowego stanowi naruszenie art. 80 ust. 4 ustawy o NIK. W ocenie Sądu Okręgowego – tak jak wskazał wcześniej Sąd Najwyższy - interes prawny powoda w dochodzeniu takiego ustalenia nie może być przez niego zrealizowany przez uzyskanie np. orzeczenia zobowiązującego do udzielenia urlopu wypoczynkowego lub zapłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Orzeczenia zobowiązujące do tych świadczeń nie chronią potrzeb prawnych skarżącego w pełnym zakresie. Po pierwsze, zachodzi niepewność, co do skuteczności takich roszczeń, skoro formalnie powód wykorzystał urlop wypoczynkowy mimo jego udzielenia w okresie niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem stwierdzającym spełnienie warunków do świadczenia rehabilitacyjnego. Po drugie, roszczenie o ekwiwalent pieniężny aktualizuje się dopiero po rozwiązaniu stosunku pracy. Po trzecie, z sentencji orzeczenia nakazującego udzielenie urlopu wypoczynkowego może nie wynikać przyczyna prawna, dla której sąd takie orzeczenia wydał. Jak słusznie podniósł Sąd Najwyższy - wyrok zobowiązujący pracodawcę do udzielenia urlopu wypoczynkowego może, zatem nie wywrzeć skutku wiążącego w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. w zakresie ustalenia prawa (jego treści), z którym związane jest nakazanie udzielenia urlopu. Natomiast uprawnienia wynikające z żądanego przez skarżącego ustalenia mogą chronić jego interes prawny przy realizacji prawa do urlopu dla poratowania zdrowia w przyszłości (art. 80 ust. 1 w związku z art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli), bez konieczności wszczynania kolejnego sporu. Sąd Okręgowy precyzując, wskazuje, że przesłankami powództwa o ustalenie stosunku prawnego lub prawa (art. 189 KPC) są interes prawny powoda w dokonaniu żądanego ustalenia i istnienie stosunku prawnego lub prawa, którego powództwo dotyczy. Jeżeli strona powodowa nie domaga się ustalenia istnienia prawa w określonej wcześniejszej chwili, obie te przesłanki powinny być spełnione w czasie zamknięcia rozprawy przez sąd (art. 316 § 1 KPC). Ciężar dowodu tych przesłanek spoczywa, zgodnie z art. 6 KC, na powodzie. Powód niewątpliwie skutecznie udowodnił spełnienie obu koniecznych przesłanek. Przepis ten ma – w zakresie przesłanek warunkujących uwzględnienie powództwa – charakter materialnoprawny (wyr. SN z 3.4.2000 r., I CKN 582/98, L.; wyr. SN z 6.8.2014 r., I CSK 559/13, L.; wyr. SN z 19.3.2015 r., IV CSK 362/14, L.). Prawem takim są, bowiem te przepisy, które Sąd stosuje do ustalonego stanu faktycznego niezależnie od tego, w jakim akcie prawnym zostały zamieszczone; jest prawem materialnym również w rozumieniu art. 393 1 pkt 1 (obecnie art. 398 3 § 1 pkt 1 KPC) (por. wyr. SN z 21.5.1997 r., II CKN 144/97, OSNC 1997, Nr 11, poz. 177; wyr. SN z 11.7.2002 r., IV CKN 1172/00, Biul. SN 2003, Nr 2, s. 11; J.. 2003, Nr 5, s. 37). Ponadto, przepis art. 189, choć zamieszczony wśród przepisów procesowych, jest podstawą wytaczania powództw o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, a więc uzasadnia ochronę praw podmiotowych, która nie jest możliwa na podstawie przepisów prawa materialnego. Można go, więc traktować, jako przepis będący źródłem uprawnień do dochodzenia ochrony praw podmiotowych, a więc w tym zakresie ma on charakter materialnoprawny, a nie tylko procesowy (zob. wyr. SN z 17.11.2000 r., V CKN 221/00, L.). W zakresie spełnienia przesłanek skuteczności powództwa - powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może być uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda. Wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa. W doktrynie pierwsza z wymienionych przesłanek merytorycznych określana jest, jako przesłanka skuteczności, druga zaś, – jako przesłanka zasadności powództwa (zob. wyr. SN z 27.6.2001 r., II CKN 898/00, L. oraz uchw. SN z 19.11.1996 r., III CZP 115/96, OSNC 1997, Nr 4, poz. 35) (Legalis Art. 189 KPC T. I red. Piasecki 2016, wyd. 7/Czech). Wobec uznania, że powód ma interes prawny w dochodzeniu roszczenia o ustalenie, za zasadne należy w konsekwencji uznać - zdaniem Sądu Okręgowego zarzuty apelującego naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 80 ust. 4 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli w związku z art. 165 i art. 166 k.p., a przede wszystkim art. 189 kpc. Sąd pierwszej instancji uchylił się bowiem od oceny zasadności powództwa o ustalenie wobec uznania, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w jego dochodzeniu. Oddalenie powództwa przez Sąd Rejonowy nie oznaczało rozpoznania istoty sprawy, gdyż sprawę może zakończyć tylko orzeczenie, które poprzedza postępowanie dowodowe, w zakresie koniecznym do ustalenia podstawy rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie postępowanie dowodowe w zakresie słusznego roszczenia powoda nie zostało przeprowadzone, a rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy w konsekwencji zaniechania zbadania zasadności powództwa o ustalenie. W powyższych warunkach w ocenie Sądu Okręgowego konieczne było wydanie orzeczenia kasatoryjnego. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k. p. c. uchylił zaskarżony wyrok w zakresie punktu I i III w części dotyczącej roszczenia o ustalenie oraz rozstrzygającej o kosztach postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, pozostawiając temu Sądowi w myśl art. 108 § 2 k. p. c. rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien, w oparciu o inicjatywę procesową stron, dokonać ponownie wszechstronnej analizy i oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czy zgłoszone roszczenie o ustalenie jest uzasadnione. Tylko takie ustalenia i ocena zawarte w uzasadnieniu wyroku będą mogły stanowić podstawę do ewentualnego przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy instancyjnej kontroli zasadności i prawidłowości orzeczenia. Dopiero, bowiem spełnienie tego wymogu poprzez usunięcie wad wywołujących nierozpoznanie istoty sprawy stworzy gwarancje obiektywnego rozpoznania sprawy, da możliwość obrony stanowisk stron. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji. A.L. PrzewodniczącaSędziowie
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.