postanowień zawartych w art. § 26 ust. 3 i 27 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 OWU zmodyfikowanych postanowieniami aneksu do łączącej strony umowy, w części, w jakiej zastrzegają prawo pomniejszenia wartości wykupu o opłatę dystrybucyjną w proporcji osiągającej 120% wartości polisy (poz. 7 tabeli opłat i limitów), a po modyfikacji – przewidujących opłatę dystrybucyjną pobieraną w przypadku całkowitego wykupu wartości polisy w okresie składkowym lub w okresie utrzymania umowy w ten sposób, że opłata ta będzie wyliczana w dotychczasowy sposób z tym zastrzeżeniem, że jej wysokość nie będzie mogła przekroczyć 5% wartości umowy w przypadku całkowitego wykupu wartości polisy po pierwszym roku polisy. Uwzględniając powyższe Sąd Rejonowy uznał, iż możliwym jest dokonanie oceny tych postanowień w świetle przesłanek określonych w art.
pierwsze k.c. Zdaniem Sądu pierwszej instancji postanowienia wzorca umowy ubezpieczenia przewidujące obciążenie konsumenta kosztami ponoszonymi przez przedsiębiorcę w przypadku jej rozwiązania wcześniej, niż strony zakładały w chwili jej zawarcia, aby mogły zostać uznane za zgodne z dobrymi obyczajami i nienaruszające interesów konsumenta w sposób rażący, o czym mowa w art.
pierwsze k.c., muszą być precyzyjne i pozwalać konsumentowi już w chwili zawierania umowy na ustalenie rzeczywistego związku wysokości opłat przewidzianych w takim przypadku oraz kosztów ponoszonych przez przedsiębiorcę. W przeciwnym wypadku przybierają one postać swoistej sankcji za rezygnację z kontynuowania umowy ubezpieczenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2013 r., VI ACa 1324/12, LEX nr 1331146), utrudniającej skorzystanie przez ubezpieczającego z uprawnienia do wypowiedzenia umowy w każdym czasie na podstawie art. 830 § 1 k.c., potwierdzonego w art. IX OWU, czy stwarzającej nadmierne ryzyko w przypadku rozwiązania umowy ze względu na nieopłacenie zaległej składki regularnej. Powołując się na wyroki Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, B. M. i I. M. przeciwko S. V. (...) oraz z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Sąd Rejonowy wskazał, że ochronie na podstawie art.
podlega dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż przepis art.
służyć ma realizacji celów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, gdzie pojęciu dobrych obyczajów, użytemu w art.
i art. 385 2 k.c., odpowiada pojęcie dobrej wiary. Według ust. 16 preambuły tej dyrektywy przedsiębiorca spełnia wymaganie działania w dobrej wierze, jeżeli traktuje konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny, należycie uwzględniając jego prawnie uzasadnione roszczenia (uzasadnione interesy). Sąd Rejonowy stwierdził, że wprawdzie w treści polisy, postanowieniach OWU, Załączniku do OWU ani aneksie, ograniczająceym wysokość opłaty za wykup do 5% wartości umowy, nie wskazano podstawy mającej służyć ustaleniu wysokości kosztów poniesionych przez pozwanego w związku z zawarciem i rozwiązaniem umowy ubezpieczenia z powodem ani związku takich kosztów z wysokością przewidzianej opłaty za wykup, z którymi powód, zawierając umowę, mógłby się zapoznać, niemniej okoliczność ta nie pozwalała jeszcze zdaniem Sądu meriti na przyjęcie, że postanowienia zawarte w art. § 26 ust. 3 i 27 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 OWU, zmodyfikowane umową aneksem, pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy powoda jako konsumenta w myśl art.
pierwsze k.c. W ocenie Sądu pierwszej instancji okoliczność, że zawarcie umowy między stronami musiało wiązać się z ponoszeniem przez pozwanego określonych kosztów nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości w przypadku przeciętnego konsumenta, dostatecznie uważnego i rozsądnego. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że zawarcie umowy pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą przy udziale pośrednika, niezależnie od rodzaju rynku towarów lub usług, zawsze związane jest z ponoszeniem przez przedsiębiorcę pewnych kosztów. Sąd Rejonowy wskazał, że poza sporem pozostawała okoliczność, że umowa pomiędzy powodem, a pozwanym została zawarta z udziałem pośrednika ubezpieczeniowego, co jednoznacznie wynikało z treści wniosku o zawarcie umowy. Poza sporem była także okoliczność, że powód w związku z zawarciem umowy nie zapłacił pośrednikowi jakiegokolwiek wynagrodzenia. Wobec tego okoliczność, że pośrednictwo znajdowało podstawę w stosunku umownym pomiędzy pośrednikiem a pozwanym oraz okoliczność, że to pozwany poniósł koszty pośrednictwa powstałe w związku z zawarciem umowy ubezpieczenia z powodem, nie powinny zdaniem Sądu pierwszej instancji stanowić zaskoczenia dla powoda jako dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta. Na podstawie art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. W ocenie Sądu Rejonowego okoliczność, że postanowienia zawarte w art. § 26 ust. 3 i 27 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 OWU, przewidujące opłatę za całkowity wykup wartości polisy, zmienione zostały umową z dnia 16 marca 2016 r., ograniczającą wysokość takiej opłaty do 5% wartości umowy, powodowała, że stanem rzeczy, według którego dokonywać należało oceny zgodności postanowień umowy z dobrymi obyczajami był ten, który istniał w dniu 16 marca 2016 r. Wówczas obowiązywał art. 23 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z dnia 10 listopada 2015 r., poz. 1844) według którego w umowie ubezpieczenia na życie, jeżeli jest związana z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zawartej na okres dłuższy niż 5 lat lub na czas nieokreślony zakład ubezpieczeń w zakresie wynagrodzenia pośrednika ubezpieczeniowego kieruje się zasadą równomiernego rozłożenia w czasie wydatków z tytułu prowizji pośrednika ubezpieczeniowego w okresie nie krótszym niż 5 lat. Przepis ten, będący przepisem o charakterze bezwzględnie obowiązującym, nie regulował wprawdzie wprost uprawnień i obowiązków stron powoda i pozwanego jako stron umowy objętej sporem, niemniej gdy chodzi o pozwanego, jego przestrzeganie nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę działania pozwanego przy zawieraniu umowy aneksu podpisanego przez powoda w dniu 16 marca 2016 roku z punktu widzenia działania w dobrej wierze i traktowania powoda jako konsumenta w sposób sprawiedliwy, respektujący jego prawnie uzasadnione roszczenia. Jeśli zaś chodzi o powoda, obowiązywanie tego przepisu stanowiło normatywną podstawę obowiązku liczenia się z ponoszeniem kosztów pośrednictwa ubezpieczeniowego powstałych w związku z zawarciem umowy, jeśli okres jej obowiązywania, z punktu widzenia jej celu inwestycyjnego, wiadomemu obu stronom, nie doprowadził do zrekompensowania tego rodzaju kosztów poniesionych przez pozwanego. Sąd Rejonowy wskazał nadto, że przy ocenie działania pozwanego z punktu widzenia dobrej wiary i traktowania powoda jako konsumenta w sposób sprawiedliwy należało także uwzględnić okoliczność, że zawarcie wspomnianego aneksu miało na celu wykonanie decyzji Prezesa UOKiK z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. (...) i wprowadzenie do umowy objętej sporem przewidzianego w tej decyzji ograniczenia wysokości opłaty za wykup do 5% wartości umowy. W ocenie Sądu Rejonowego jeśli pozwany zachowuje w ten sposób wymagania stawiane mu przez Prezesa UOKiK, będącego centralnym organem administracji rządowej kompetentnym do nadzorowania działalności pozwanego jako ubezpieczyciela, to nie można pozwanemu postawić zarzutu, że jego działanie sprzeciwia się dobrej wierze i nie polega na respektowaniu usprawiedliwionego interesu powoda jako konsumenta. W sytuacji, gdy w okolicznościach sprawy niniejszej strony ustaliły składkę regularną w kwocie 4.200,00 zł rocznie, a pojęcie wartości umowy oznaczało sumę składek regularnych płatnych przez powoda w okresie, przez jaki zgodnie z umową zobowiązany był do ponoszenia opłat w przypadku całkowitego lub częściowego wykupu wartości polisy, gdzie okres taki wynosił 10 lat i jednoznacznie wynikał z treści polisy, określenie wysokości opłaty za całkowity wykup wartości polisy na 5% wartości umowy spełniało zdaniem Sądu Rejonowego wymagania właściwego poinformowania, skoro prosta operacja matematyczna polegająca na obliczeniu iloczynu 10 rocznych składek po 4.200,00 zł (łącznie 42.000,00 zł) oraz wskaźnika 5% pozwalała na ustalenie wysokości opłaty za całkowity wykup w kwocie 2.100,00 zł. Rażące naruszenie interesów konsumenta w rozumieniu art.
pierwsze k.c. oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w orzecznictwie sądowym utrwalony został trafny pogląd, w myśl którego postanowienie ogólnych warunków umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym przewidujące utratę całości lub znacznej części środków zgromadzonych na rachunku ubezpieczającego w razie wypowiedzenia przez niego umowy przed upływem 10 lat od jej zawarcia umowy bez względu na wysokość uiszczonej przez ubezpieczającego składki oraz wysokość środków zgromadzonych na prowadzonym dla niego rachunku rażąco narusza interes konsumenta, prowadzi do nierówności stron stosunku zobowiązaniowego i kształtuje uprawnienia i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Zdaniem Sądu Rejonowego w sprawie niniejszej pogląd ten traci jednak aktualność, skoro zobowiązanie powoda do zapłaty składki regularnej w kwocie 4.200,00 zł rocznie w okresie obowiązywania umowy, w którym obciążało go także zobowiązanie do zapłaty na rzecz pozwanego opłaty za wykup wartości polisy, wynoszącym 10 lat, obejmowało łącznie kwotę 42.000,00 zł, odpowiadającej wartości umowy. Opłata za całkowity wykup wartości polisy w okresie 10 lat, odpowiadająca 5% wartości umowy, stanowiła zatem 5% środków, które miały zostać zapłacone przez powoda tytułem składki regularnej w tym okresie. Nie była zatem rażąco wygórowana. Sąd Rejonowy wskazał nadto, że nie była ściśle związana z wartością rachunku, na którym ewidencjonowane były jednostki uczestnictwa nabywane za środki pochodzące ze składek w poszczególnych okresach obowiązywania umowy, a przez to nie była uzależniona od wysokości ewentualnego świadczenia na rzecz powoda w postaci wypłaty wartości wykupu polisy zależnego od powodzenia inwestycyjnego zawartej umowy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że ostatecznie ustalona opłata za wykup nie stanowiła swoistej sankcji za rezygnację z kontynuowania umowy ubezpieczenia, która mogłaby utrudniać skorzystanie przez powoda jako ubezpieczającego z uprawnienia do wypowiedzenia umowy w każdym czasie w myśl art. 830 § 1 k.c., związanego z roszczeniem o wypłatę środków zgromadzonych na rachunku, czy stwarzać nadmierne ryzyko w przypadku rozwiązania umowy ze względu na nieopłacenie zaległej składki regularnej i upływ okresu prolongaty. Ryzyko takie ze względu na limit 5% wartości umowy było bowiem w pełni przewidywalne. Z tych przyczyn brak było zdaniem Sądu Rejonowego podstaw do przyjęcia nieskuteczności ze względu na naruszenie art.
pierwszego k.c. postanowień zawartych w art. § 26 ust. 3 i 27 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 OWU, przewidujących opłatę za całkowity wykup wartości polisy, zmienionych aneksem podpisanym przez powoda w dniu 16 marca 2016 roku, ograniczającą wysokość takiej opłaty do 5% wartości umowy. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o treść art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła strona powodowa, skarżąc go w całości. Orzeczeniu Sądu pierwszej instancji zarzuciła: Błąd w ustaleniach stanu faktycznego sprawy: • poprzez błędne przyjęcie, że tekst Ogólnych Warunków Ubezpieczenia i Załącznika do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia zostały doręczone powodowi przed podpisaniem wniosku o zawarcie umowy z pozwaną, co zostało przyjęte przez Sąd I instancji jedynie na podstawie zapisu potwierdzającego doręczenie zawartego we wniosku o zawarcie umowy i w konsekwencji bezpodstawne uznanie przez Sąd I instancji, że ustalone przez pozwaną Ogólne Warunki Ubezpieczenia wraz z Załącznikiem do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia wiązały powoda w sytuacji, gdy powód działając w pełnym zaufaniu do osoby pośrednika, jedynie złożył swoje podpisy w miejscach wskazach przez niego, bez zapoznawania się z treścią wniosku, gdyż nie znał się na tego rodzaju produktach, a pośrednik podczas przeprowadzonej z powodem rozmowy zapewniał jedynie o atrakcyjności oferowanego produktu i płynących z niego korzyściach, bez poinformowania o konsekwencjach negatywnych wynikających z zawieranej przez niego umowy ubezpieczenia, w tym kosztach związanych z zawieraną umową, oraz nie doręczył powodowi tekstu Ogólnych Warunków Ubezpieczenia i Załącznika, tym samym wprowadzając powoda w błąd • poprzez bezpodstawne przyjęcie, że powód jako dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument musiał liczyć się z tym, że zawierając umowę poniesie opłatę za wykup niezależnie od tego, kiedy umowa zostanie rozwiązana, podczas gdy powód nie został przed zawarciem umowy poinformowany przez pośrednika o konieczności poniesienia opłaty za wykup ani tym bardziej o sposobie ustalenia jej wysokości a tym samym nie miał takiej świadomości; • poprzez bezpodstawne przyjęcie, że z uwagi na zawarcie aneksu do Umowy nie można przypisać pozwanej działania sprzecznego z dobrymi obyczajami mimo, że kluczowy dla oceny niniejszej spraw jest moment zawierania umowy, a okoliczności zaistniałe już po jej podpisaniu nie mają dla sprawy najmniejszego znaczenia. Co więcej poza zapisami umowy również aneks zawiera niedozwolone postanowienia ograniczając wypłatę środków powoda. Nadto aneks ten zgodnie z treścią porozumienia z UOKiK nie zamyka drogi do dochodzenia dalszych środków konsumentowi; • poprzez bezpodstawne przyjęcie, że opłata za wykup nie była rażąco wygórowana z uwagi na fakt, że zgodnie z aneksem do Umowy stanowi 5% wartości Umowy, a tym samym nie narusza dobrych obyczajów i interesów konsumenta w sposób rażący, mimo że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Naruszenie przepisów prawa procesowego tj. • art 217 § 1 k.p.c. w zw. z art 299 k.p.c. oraz w zw. z art 227 k.p.c. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku dowodowego strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania powoda na okoliczności związane z zawarciem umowy, informacji udzielanych powodowi przez pośrednika podczas zawierania umowy oraz przyczyn rozwiązania umowy, które to zeznania stanowiły istotny dowód zmierzający do wykazania okoliczności braku poinformowania powoda przez pośrednika o opłacie za wykup oraz jej celu, a także niedoręczenia przez pośrednika powodowi Ogólnych Warunków Ubezpieczenia wraz z Załącznikiem przed zawarciem umowy z pozwaną, co stanowiło kluczową okoliczność przy ocenie przez Sąd naruszenia dobrych obyczajów i interesów powoda jako konsumenta; •art. 233 § 1 k.p.c. poprzez: o błędne przyjęcie, że zapisy dotyczące opłaty za wykup nie naruszają interesów konsumenta w stopniu rażącym w sytuacji, gdy w postanowieniach Ogólnych Warunków Ubezpieczenia, Załącznika do OWU oraz Aneksie do Umowy nie wskazano podstawy mającej służyć ustaleniu wysokości opłaty za wykup, OWU oraz Aneks do Umowy nie określało celu jakiemu ma posłużyć pobieranie opłaty za wykup, a ponadto, opłata ta nie została ustalona w treści OWU wprost w określonej wysokości, a za pomocą dodatkowych wyliczeń, co zdaniem powoda jest przejawem wykorzystania słabszej pozycji konsumenta oraz wskazuje również na brak przejrzystości kwestionowanego zapisu; o poprzez nierozważenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i uznanie, że zapisy dotyczące opłaty za wykup nie naruszają interesów powoda w sposób rażący, gdyż okoliczność, że zawarcie takiej umowy musiało się wiązać z ponoszeniem przez pozwaną określonych kosztów nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości w przypadku przeciętnego konsumenta, dostatecznie uważnego i rozsądnego, bowiem okolicznością powszechnie znaną jest to, że zawarcie umowy pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą przy udziale pośrednika, niezależnie od rodzaju rynku towarów lub usług, zawsze związane jest z ponoszeniem przez przedsiębiorcę pewnych kosztów, podczas gdy powód zawierając umowę nie miał wiedzy na temat pobieranych przez stronę pozwaną opłat, jak również celu jakiemu miało służyć pobranie opłaty za wykup, co w konsekwencji oznacza, że koszty oraz ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej przez pozwaną zostały przerzucone na powoda jako konsumenta; o bezzasadne przyjęcie, że przy zawieraniu umowy powód otrzymał OWU, jego załączniki i tym samym jest nimi związany w sytuacji, gdy powód nie miał zagwarantowanej możliwości zaznajomienia się z treścią dokumentów, bowiem ich nie otrzymał, nie miał także doświadczenia w tego rodzaju sprawach oraz nie przedstawiono mu informacji na temat opłaty za wykup, jej wysokości i celu, co doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd meriti, że kwestionowane postanowienia OWU nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie naruszają w sposób rażący interesów powoda jako konsumenta; ⚫ art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art 232 zd. 2 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że sposób określenia przez pozwaną wysokości opłaty za wykup spełniał wymagania właściwego poinformowania przeciętnego konsumenta, podczas gdy opłata ta powinna zostać sformułowana w sposób jednoznaczny poprzez określenie wysokości tej opłaty kwotowo i nie powinna odsyłać do innych pojęć ani dalszych mechanizmów jej określania. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. • art
k.c. - poprzez przyjęcie przez Sąd I Instancji, że konstrukcja opłaty za wykup nie narusza dobrych obyczajów i interesów konsumenta w sposób rażący w sytuacji, gdy zapisy OWU dotyczące pobierania opłaty za wykup miały na celu „zamknięcie" konsumenta w produkcie przez określoną liczbę lat i stanowił swoistą sankcję za rozwiązanie Umowy, a cel opłaty za wykup nie został określony w umowie; • art.
- art. 385 3 pkt 12, 13, 16, 17, - poprzez pominięcie, że kwestionowane zapisy (mechanizm umowy) jest tożsamy w skutkach z niedozwolonymi postanowieniami takimi które: o przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy; o nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy; o nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego; • art 385 2 k.c. w zw. z art.
k.c. poprzez dokonywanie oceny zgodności z zasadami współżycia społecznego oraz interesem Powoda umowy w kształcie nadanej jej Aneksem do umowy z dnia 16 marca 2016 r., podczas gdy ocenie pod tym kątem winny zostać poddane zapisy umowy pierwotnej (nieaneksowanej), co winno prowadzić do uznania, że zapisy te naruszają w sposób istotny zasady współżycia społecznego oraz interes Powoda; • art 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez przyjęcie, że roszczenie dochodzone pozwem nie pozostaje świadczeniem nienależnie pobranym, w sytuacji, gdy uznanie zapisu za niedozwolony skutkuje jego usunięciem z treści umowy, a w konsekwencji cała kwota pobrana tytułem opłaty za wykup (swoistej opłaty likwidacyjnej) powinna zostać uznania za świadczenie nienależne. Wskazując na powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości to jest przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda - A. B. - kwoty 2 100,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 08.11.2016 r. do dnia zapłaty; rozstrzygnięcie o kosztach postępowania pierwszej instancji, w tym kosztach zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych; rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie, w składzie trzech sędziów zawodowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Odwoławczy podzielił i przyjął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy, uznając je za prawidłowo osadzone w zgromadzonym materiale dowodowym, jednak na ich podstawie dokonał odmiennej oceny prawnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż podpisanie aneksu nie zamyka konsumentom drogi do dochodzenia swych prawnie chronionych interesów na drodze sądowej, w tym w zakresie dochodzenia roszczeń na drodze cywilnoprawnej w większym rozmiarze niż wynika to z obniżenia opłaty za wykup w związku zawarciem aneksu. Niedopuszczalne i sprzeczne z obowiązującymi przepisami jest stanowisko, że wobec stosowania praktyki zaakceptowanej przez Prezesa UOKiK i potwierdzonej w sposób formalny poprzez wydaną decyzję oraz zawarte porozumienie nie jest możliwe indywidualne badanie zapisów wzorca umowy pod kątem ich abuzywności. Przyjęcie i wykonanie stanowiska Prezesa UOKiK nie pozbawia bowiem konsumenta prawa do dochodzenia spornej części świadczenia na drodze sądowej ani nie stanowi przeszkody dla sądu do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie postanowień, którym powód zarzuca abuzywny charakter. Podkreślić należy, że z treści samego aneksu wynika, że opłata miała być wyliczana w dotychczasowy sposób z tym zastrzeżeniem, że jej wysokość nie mogła przekroczyć 5% wartości umowy - uzasadnione więc było w świetle samego aneksu badanie zapisów umowy w jej pierwotnym brzmieniu. Dokonując wykładni postanowień OWU, przy uwzględnieniu zawartego przez strony aneksu, Sąd Okręgowy miał na względzie brzmienie art.
k.c. stanowiącego, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jedynie postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Prawidłowo Sąd Rejonowy stwierdził, iż powódka zawarła umowę jako konsument w myśl art. 22 1 k.c., zaś pozwany jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 43 1 k.c. Słusznie też Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowienia łączącej strony umowy, jak i aneksu nie zostały ustalone z powódką indywidualnie. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem, iż brak było podstaw do zakwalifikowania jako określających świadczenie główne w rozumieniu art.
postanowień zawartych w art. § 26 ust. 3 i 27 ust. 1, 2, 3, 5 i 6 OWU zmodyfikowanych postanowieniami aneksu do łączącej strony umowy. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia dotyczące badanego świadczenia miały charakter abuzywny, kształtując prawa i obowiązki strony powodowej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszając jej interesy. Niewątpliwie co do zasady umowy ubezpieczenia są zawierane na wiele lat. Jednocześnie jednak oczywistym jest, że część klientów ostatecznie podejmie decyzję o wcześniejszym rozwiązaniu z umowy, do czego ma pełne prawo i okoliczność ta stanowi ryzyko przedsiębiorcy prowadzącego działalność ubezpieczeniową. Sposób uregulowania omawianego świadczenia w umowie wskazuje jednak, że swoje ryzyko pozwany jako przedsiębiorca w całości przerzucał na konkretnego konsumenta, obniżając wysokość tego świadczenia, w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy. Przejęcie przez ubezpieczyciela części wpłaconych środków, w arbitralnej wysokości nie mającej w ocenie Sądu związku z rzeczywiście poniesionymi kosztami, oraz fakt, że w takich okolicznościach to wyłącznie strona powodowa ponosiła ryzyko wcześniejszego rozwiązana umowy, rażąco naruszało jej interes jako konsumenta, a nadto było wyrazem nierówności stron tego stosunku zobowiązaniowego, kształtując prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Powyższej oceny nie zmienia fakt podpisania przez strony aneksu do umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi (...) ze składką regularną. W ocenie Sądu Okręgowego rzeczą wtórną jest okoliczność, jak procentowo określona została wartość wykupu, bowiem abuzywności analizowanych zapisów upatrywać należy w braku ekwiwalentności świadczeń, a także niejasnym sformułowaniu zapisów odnoszących się do wypłaty tego świadczenia, zawartych zarówno w OWU, jak i aneksie. Wartość umorzonych jednostek wynosiła 8.271,07 zł, zaś za wykup pobrano opłatę w wysokości 2.100 zł. Pobrano więc opłatę w wysokości blisko 25% zgromadzonych środków. Tym samym w ocenie Sądu Okręgowego, sposób wyliczenia pobieranej opłaty skonstruowany w aneksie, jedynie pozornie czyni świadczenia stron ekwiwalentnymi. Wartość 5% może pozornie sugerować, iż opłata od wykupu jest niska, ale faktycznie tak nie jest. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że przejęcie przez ubezpieczyciela znacznej części wpłaconych przez powódkę środków, w arbitralnej wysokości nie mającej w ocenie Sądu związku z rzeczywiście poniesionymi kosztami, oraz fakt, że w takich okolicznościach to wyłącznie strona powodowa ponosiła ryzyko wcześniejszego rozwiązana umowy rażąco naruszało jej interes jako konsumenta, a nadto było wyrazem nierówności stron tego stosunku zobowiązaniowego, kształtując prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając jej interesy. W świetle dyspozycji art.
postanowienia umowy oraz aneksu w części, w jakiej zastrzegały prawo pomniejszenia wartości wykupu o opłatę od wykupu nie wiązały zatem powódki, natomiast w pozostałym zakresie umowa pomiędzy stronami pozostawała aktualna – w tym w zakresie obowiązku wypłaty przez stronę pozwaną wartości rachunku. Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok uwzględniając roszczenie w całości. Stosownie do treści poczynionych ustaleń zasądzona na rzecz powódki kwota została powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 8 listopada 2016 r. do dnia zapłaty, zgodnie z żądaniem pozwu. Roszczenie powódki o odsetki ustawowe za opóźnienie znalazło podstawę w treści art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienie, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. O kosztach postępowania za pierwszą instancję Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z wyrażoną w nim zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., przy zastosowaniu § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. SSO Agnieszka Łukaszuk SSO Beata Gutkowska SSO Bogusława Jarmołowicz-Łochańska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.