Przepisy te znajdują zastosowanie i nie sprzeciwia się temu okoliczność, że zapobiegały one zastrzeganiu nadmiernych odsetek, podczas gdy w rozpoznawanej sprawie chodzi o klauzulę dotyczącą kary umownej. Kara ta, zastrzeżona na podstawie prawa czeskiego za niewywiązanie się ze zobowiązania do spełnienia świadczenia pieniężnego, odpowiada funkcjonalnie odsetkom umownym za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego i jako instytucja ekwiwalentna do odsetek za opóźnienie przewidzianych w prawie polskim, objęta jest regulacją powołanych wyżej przepisów polskiego kodeksu cywilnego. Przed wejściem w życie art. 481 § 2 1, §
umowne określenie odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego należało traktować jako zastrzeżenie odsetek „wynikających z czynności prawnej” w rozumieniu art. 359 § 2 1, §
W rezultacie o rozmiarze zobowiązania wyznaczającego kwotę, na którą weksel mógł być wypełniony, rozstrzygały te właśnie przepisy. Zatem należna stronie powodowej łączna kwota z tytułu odsetek za opóźnienie i kary umownej nie może przewyższyć kwoty odsetek maksymalnych obliczonych zgodnie z art. 359 § 2 1 k.c. w pierwotnym brzmieniu. Zastosowanie tych przepisów czyniło zbędnym badanie skuteczności zastrzeżonej kary umownej w świetle prawa czeskiego. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że strona powodowa nie podnosiła w apelacji zarzutów dotyczących oceny dowodów oraz ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji. Zatem sąd II instancji przyjmuje ustalenia te za własne i czyni je podstawą swego wyroku. Wobec wykładni prawa dokonanej przez Sąd Najwyższy ustalenia sądu I instancji uzupełnić trzeba przez wskazanie wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego obowiązującej w okresie, za który naliczona była sporna kara umowna. Ustalenie wysokości tej stopy nie wymaga prowadzenia dowodów, gdyż jest ona ustalana uchwałami Rady Polityki Pieniężnej publikowanymi w Dzienniku Urzędowym Narodowego Banku Polskiego, wydawanym stosownie do przepisu art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim, co pozwala ich wysokość uznać za powszechnie znaną. Stąd dość wskazać w tym miejscu, że w okresie od 1 marca do 9 maja 2012 r. stopa referencyjna oprocentowania kredytu refinansowego udzielanego pod zastaw papierów wartościowych, zwanego kredytem lombardowym, wynosiła 6%, a w okresie od 10 maja do 8 sierpnia 2012 r. wynosiła 6,25% (Dziennik Urzędowy NBP z 2011 r., poz. 9 i z 2012 r., poz. 4). Zgodnie z art. 398 20 k.p.c. Sąd Apelacyjny rozpoznając ponownie niniejszą sprawę jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w jego wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 roku. Czyni to bezprzedmiotowymi rozważania dotyczące skuteczności zastrzeżenia kary umownej w świetle przepisów prawa czeskiego, na co wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swego wyroku. Zgodnie z wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy łączną wysokość odsetek za opóźnienie i kary umownej ogranicza stopa odsetek maksymalnych wyznaczoną obowiązującym w 2012 roku (w czasie zawarcia umowy) przepisem art. 359 § 2 1 k.c., a to wobec regulacji zawartej w przepisach art. 359 §
Odsetki maksymalne w tamtym czasie wynosiły czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Ustalony okres opóźnienia w spłacie potyczki w kwocie 800.000 zł trwał od 1 marca do 8 sierpnia 2012 r. Odsetki maksymalne w okresie od 1 marca do 9 maja 2012 r. 24% w stosunku rocznym, a w okresie od 10 maja do 8 sierpnia 2012 r. 25% w stosunku rocznym. Wyliczone według tej stopy odsetki od kwoty pożyczki 800.000 zł dawały kwotę 86.684,93 zł. Ta kwota stanowi górną granicę odpowiedzialności pozwanych za opóźnienie w zwrocie pożyczki i obejmuje łącznie zasadne roszczenia strony powodowej tak z tytułu odsetek za opóźnienie, jak i kary umownej. Kwota ta podlega powiększeniu o umówione odsetki 12% należne za przewidziany umową okres udzielenia pożyczki, to jest od 13 do 29 lutego 2012 r., których wysokość została wyliczona na kwotę 4.208,22 zł i nie została zakwestionowana. Suma tych kwot to 90.893,15 zł. Taka suma zostaje zatem zasądzona w miejsce dotychczas prawomocnie zasądzone kwoty 31.386,30 zł. Zmieniając zatem zaskarżony wyrok w częściowym uwzględnieniu apelacji strony powodowej dodatkowo zasądzono różnicę w kwocie 59.506,85 zł, natomiast oddalono apelację (i powództwo) co do kwoty 68.493,15 zł. Zmiana orzeczenia co do żądania głównego pociąga za sobą konieczność modyfikacji wyroku sądu I instancji w części dotyczącej kosztów procesu i kosztów sądowych. Ostatecznie strona powodowa wygrała sprawę w 57% (90.893,15 zł z dochodzonych 159.386,50 zł), natomiast pozwani wygrali sprawę w 43%. W takim też stosunku, zgodnie z art. 100 k.p.c., ulegają rozliczeniu koszty procesu. Strona powodowa uiściła opłatę od pozwu w wysokości 7.970 zł oraz poniosła koszty zastępstwa procesowego w kwocie 7.217 zł (przy zastosowaniu podwójnej stawki minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika, przyjętej przez sąd I instancji), co daje razem kwotę 15.187 zł. Z tej kwoty 57% stanowi kwotę 8.656,59 zł. Pozwani ponieśli koszty w wysokości zastępstwa procesowego 7.217 zł. Z tej kwoty 43% stanowi kwotę 3.103,31 zł. Różnica tych kwot to 5.553,28 zł i taka kwota podlega zasądzeniu solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej (art. 100 i art. 105 § 2 k.p.c.). Zgodnie z art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 100 k.p.c. należało także w tej samej proporcji stosunkowo między stronami rozdzielić obowiązek zwrotu Skarbowi Państwa tymczasowo poniesionych wydatków. Poniesione wydatki to wynagrodzenie tłumacza przysięgłego w wysokości 1.211,81 zł, przy czym każda ze stron uiściła zaliczkę 150 zł na te koszty. Powód ponosi 43% tych kosztów, to jest kwotę 521,08 zł, a powstała w wyniku pomniejszenia o uiszczoną zaliczkę 150 zł różnica 371,08 zł podlega ściągnięciu z zasądzonego roszczenia. Pozwani ponoszą solidarnie 57% tych kosztów, to jest kwotę 690,73 zł, a powstała w wyniku pomniejszenia o uiszczoną zaliczkę 150 zł różnica 540,73 zł podlega ściągnięciu od nich solidarnie. Z powyższych przyczyn, w częściowym uwzględnieni apelacji strony powodowej, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić zaskarżony wyrok, jak w sentencji, a na podstawie art. 385 k.p.c. w pozostałej części apelację oddalić. O kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego należało orzec na podstawie art. 100 k.p.c., stosunkowo je rozdzielając stosownie do ostatecznego wyniku tego postępowania. Strona powodowa zaskarżyła wyrok co do kwoty 128.000 zł, z czego wygrała sprawę w postępowaniu apelacyjnym co do kwoty 59.506,85 zł (o taka kwotę została podwyższona kwota zasądzona przez sad I instancji) to jest w 46%. Pozwani wygrali natomiast sprawę w postępowaniu apelacyjnym w 56%, gdyż w takiej części (co do kwoty 68.493,15 zł) ostatecznie apelacja została oddalona. Każda ze stron poniosła w postępowaniu apelacyjnym koszty zastępstwa procesowego, do których znajdują zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie wniesienia apelacji (w kwietniu 2105 r.), to jest w odniesieniu do strony powodowej § 6 pkt 6 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, natomiast w odniesieniu do pozwanych § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Mając na uwadze dwukrotne rozpoznawanie sprawy w drugiej instancji, stosownie do § 2 ust. 1 i 2 każdego z tych rozporządzeń sąd podwoił stawkę minimalną, przyjmując wynagrodzenie na poziomie 5.400 zł. Nadto strona powodowa poniosła opłatę od apelacji w wysokości 6.400 zł. zatem po stronie powodowej koszty postępowania apelacyjnego wyniosły 11.800 zł, a po stronie pozwanych 5.400 zł. Koszty postępowania kasacyjnego po każdej ze stron to wyłącznie koszty zastępstwa prawnego, jako że pozwani byli zwolnieni od opłaty od skargi kasacyjnej. Skoro skarga kasacyjna wpłynęła 6 marca 2016 r., to koszty te podlegają wyliczeniu na podstawie przepisów w tej dacie obowiązujących, a to w odniesieniu do strony powodowej § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, a w odniesieniu do pozwanych § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Daje to kwotę 3.600 zł po stronie powodowej (50% stawki minimalnej) i 5.400 zł po stronie pozwanych (75% stawki minimalnej). Zatem łącznie koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego poniesione przez stronę powodową wyniosły 15.400 zł, a poniesione przez pozwanych wyniosły 10.800 zł. Strona powodowa powinna otrzymać od pozwanych 46% poniesionych kosztów, to jest 7.084 zł, zaś pozwani powinni otrzymać od strony powodowej 54% poniesionych kosztów to jest 5.832 zł. Różnica między tymi kwotami, wynosząca 1.252 zł podlega zasądzeniu od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej (art. 100 i art. 105 § 2 k.p.c.). Skoro pozwani byli zwolnieni od opłaty od skargi kasacyjnej, stosowna część tej opłaty podlega ściągnięciu z zasądzonego na rzecz strony powodowej roszczenia, zgodnie z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 100 k.p.c. Należna oplata od skargi kasacyjnej wynosiła 6.400 zł, z czego stronę powodową obciąża 54%, stosownie do ostatecznego wyniki postępowania apelacyjnego i kasacyjnego, to jest kwota 3.456 zł. SSA Andrzej Struzik SSA Paweł Rygiel SSA Józef Wąsik
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.