sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Sąd Okręgowy uznał, iż złożone przez powoda dokumenty oraz wyjaśnienia stron zawarte w ich pismach procesowych stanowią dostateczny materiał dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy tym nie zachodziła przeszkoda w wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym wskazana w § 3 powoływanej normy, bowiem żadna ze stron nie żądała przeprowadzenia rozprawy. W konsekwencji rozstrzygnął sprawę wyrokiem wydanym na posiedzeniu niejawnym, utrzymując na podstawie art. 496 k.p.c. w mocy w całości, wydany uprzednio nakaz zapłaty. Powyższy wyrok w całości zaskarżyła apelacją pozwana J. P., zarzucając:
k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 326 § 1 k.p.c. poprzez zastosowanie procedury wynikającej z tego przepisu i rozpatrzenia przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo, iż w przepisach wyższego rzędu zagwarantowane jest prawo do jawnego rozpoznania sprawy i jawnego ogłoszenia wyroku a sprawa toczyła się w trybie procesowym, 5. naruszenie art. 212 § 1 k.p.c. - poprzez brak zastosowania wskazanej normy prawnej i brak dążenia do wyjaśnienia zarzutów stawianych przez pozwaną w pismach procesowych poprzez brak wyznaczenie rozprawy i w konsekwencji brak zadania pytań pozwanej, uniemożliwienie uzupełnienie twierdzeń pozwanej, a tym samym brak dążenia Sądu do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, które były sporne, skoro strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa w całości. Wskazując na te uchybienia pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 22 maja 2018 r. reprezentujący pozwaną pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie w całości wydanego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i oddalenie powództwa w całości. Domagał się nadto zasądzenia od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanej okazała uzasadniona w zakresie wniosku ewentualnego o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i to niezależnie od oceny podniesionych w niej argumentów. Pierwszoplanowe znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcie niniejszej sprawy posiadała ocena dopuszczalności wydania przez Sąd Okręgowy zaskarżonego wyroku na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o dyspozycję art.
316 § 1 k.p.c., że wyrok zapada po przeprowadzeniu rozprawy. Nie wymaga przy tym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, pogłębionych wyjaśnień teza, że wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo nie zaistnienia ku temu ustawowych przesłanek określonych w art.
k.p.c., wprost prowadzi do nieważności postępowania, z uwagi na pozbawienie obu stron procesu możności obrony ich praw w rozumieniu art. 379 pkt. 5 k.p.c., stanowiącej okoliczność uwzględnianą przez Sąd odwoławczy z urzędu, stosownie do art. 378 § 1 k.p.c. Pozostawiając na boku kwestię wątpliwości co do konstytucyjności wyrażanych przez skarżącą w uzasadnieniu apelacji, zauważyć należy, że przepis ten niewątpliwie stanowi odstępstwo od zasady jawności postępowania i ogranicza w istotny sposób zasadę kontradyktoryjności. Skoro zaś zasady jawności i kontradyktoryjności wyznaczają podstawowe standardy postępowania cywilnego, determinując w zasadniczy sposób możliwość korzystania przez strony z ich uprawnień procesowych, to tym samym nie może podlegać zakwestionowaniu wniosek, że nie znajdujące normatywnego umocowania wyłączenie (w przypadku zasady jawności) oraz ograniczenie (w odniesieniu do zasady kontradyktoryjności) ich stosowania, prowadzi do naruszenia fundamentalnych praw stron. Na tle obowiązującego do dnia 3 maja 2012 r., w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych przepisu art. 479 17 k.p.c., którego treść była istotnie zbliżona do aktualnie obowiązującego art.
k.p.c., jednolicie prezentowany był w judykaturze pogląd, że nie jest dopuszczalna jego wykładnia rozszerzająca, już tylko z tego względu, że stanowi on wyjątek od zasady jawności postępowania przewidzianej zarówno w art. 45 ust. 2 Konstytucji jak i w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która dla wyrażenia tej zasady posługuje się pojęciem „publicznej rozprawy”. W art.
ustawodawca przesądził, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo. W takim wypadku, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 2011 r. II CSK 132/11, sąd nie ma w ogóle możliwości badania, czy rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało wpływ na wynik sprawy, a niewyznaczenie rozprawy jest rażącym uchybieniem procesowym, a zatem oceny tego naruszenia na płaszczyźnie tego rodzaju uchybień procesowych, które nie wpisują się w przesłanki nieważności postępowania. Oznacza to w konsekwencji, że – jak już wyżej wskazano – wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem art.
samoistnie oznacza, że postępowanie w sprawie, co najmniej w zakresie wydanego wyroku, dotknięte jest nieważnością. Tego rodzaju sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Umknęło bowiem Sądowi I instancji, a także stronom procesu, że w pozwie powód jednoznacznie oświadczył, że w przypadku skutecznego wniesienia przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty, wnosi o przeprowadzenie rozprawy (strona druga pozwu k. 2v). Uniemożliwiało to, stosownie do dyspozycji art.
wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia przy tym wymaga, że z uwagi na sposób redakcji tego wniosku, w szczególności użycie partykuły „także” w odniesieniu do nieobecności powoda lub jego pełnomocnika na rozprawie, brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wniosek ten kwalifikować należało wyłącznie w kategoriach oświadczenia powoda, wyrażającego zgodę na przeprowadzenie rozprawy pod jego nieobecność, o ile Sąd I instancji uzna za konieczne jej wyznaczenie (art. 187 § 2 k.p.c.). Jego zasadniczą treścią jest bowiem domaganie się przeprowadzenia rozprawy, z dodatkowym jedynie zastrzeżeniem co do tego, że może być ona przeprowadzona również pod jego nieobecność. Odmienny pogląd wyrażony w tym zakresie na tle art. 479 17 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 października 2008 r., VI ACa 772/08, nie może zasługiwać na aprobatę. Nie został on przy tym przez ten Sąd w żaden sposób bliżej uzasadniony. Teza, że wniosek o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność strony nie jest w istocie żądaniem jej przeprowadzenia jest - w ocenie Sądu Apelacyjnego - sprzeczna z jasnym, nie budzącym wątpliwości interpretacyjnych znaczeniem językowym tego zwrotu, a także narusza zasady logicznego wnioskowania. Bezwarunkowe domaganie się określone zachowania (tu: przeprowadzenia rozprawy), także w określonej sytuacji procesowej (tu: niestawiennictwa na rozprawę powoda lub jego pełnomocnika) nie może przecież oznaczać, że żądanie określonego zachowania się jest ograniczone wyłącznie do tej sytuacji procesowej. Dodatkowo wskazać w tym miejscy należy, że powód domagał się w pozwie, na wypadek skutecznego wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron (k. 2v), a zatem dokonania czynności procesowej, możliwej do zrealizowania na rozprawie. Także i z tego względu niepodobna przyjąć, aby analizowany wniosek nie obejmował żądania przeprowadzenia rozprawy. Co więcej, także w toku dalszego postępowania w piśmie z dnia 9 czerwca 2017 r. wniósł on o przesłuchanie w charakterze świadka A. P. (k. 101v), a co niewątpliwie wspiera przestawione wyżej stanowisko co do charakteru wniosku zawartego w pozwie. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że przedmiotowy wyrok wydany został w warunkach nieważności postępowania. Nieważność ta obejmował również postanowienie dowodowe wydane przez Sąd Okręgowy na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 sierpnia 2017 r. (k.119), z naruszeniem art.
Z tej też przyczyny konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, w oparciu o przepis art. 386 § 2 k.p.c., przy czym z uwagi na likwidację VI Wydziału Gospodarczego w Sądzie Okręgowym w Koszalinie, właściwym do jej rozpoznania jest aktualnie VIII Wydział Gospodarczy Sądu Okręgowego w Szczecinie. Z uwagi na kierunek rozstrzygnięcia, zdezaktualizowała się w całości możliwość oceny pozostałych zarzutów zgłoszonych w apelacji. Charakter wydanego przez Sąd Apelacyjny orzeczenia wyklucza również potrzebę formułowania szczegółowych wskazań zarówno co do dalszego toku postępowania jak i ocen prawnych w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Z uwagi na dotychczasowy przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie pod rozwagę poddać należy Sądowi I instancji celowość zobowiązania stron do złożenia pism przygotowawczych, o których mowa w art. 207 § 3 k.p.c., a to w celu definitywnego ustalenia zakresu okoliczności spornych, w tym także w kontekście możliwości ich merytorycznej weryfikacji z punktu widzenia przepisów definiujących obowiązujący w procesie cywilnym system dyskrecjonalnej władzy sędziego, a nadto urzeczywistnienia zasady koncentracji materiału dowodowego. O ile zakres okoliczności spornych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie ulegnie w stosunku do aktualnego jej stanu rozszerzeniu, kierunek tego rozstrzygnięcia determinować będą dwa zagadnienia: Po pierwsze, kwestia wymagalności roszczeń powoda z punktu widzenia skuteczności wypowiedzenia umów łączących go z pozwaną dokonanego przez pełnomocnika i po drugie, w dalszej kolejności, zagadnienie wysokości przysługujących powodowi wierzytelności, w związku z którym niewątpliwie aktualizować się może potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie wnioskowanym już przez powoda, z uwzględnieniem konieczności uzupełnienia przez niego wniosku o przesłuchanie stron przez wskazanie, jakie osoby mają być przesłuchane w tym charakterze za stronę powodową. Sąd Okręgowy winien mieć w tym zakresie na względzie to, że ciężar wykazania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia obu tych kwestii spoczywa, zgodnie z ogólnymi regułami rozkładu ciężaru dowodu, na stronie powodowej. Jeżeli jednak pozwana twierdzi, że wierzytelność ta istnieje w niższej, niż wskazuje powód wysokości, np. z uwagi na nieuwzględnienie dokonanych przez nią wpłat, to prawdziwość tego twierdzenia, winna sama udowodnić. To pozwana zatem, podnosząc zarzut częściowego spełnienia świadczenia, fakt ten obowiązana jest wykazać. SSA A. Sołtyka SSA H. Zarzeczna SSA A. Kowalewski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.