Sygn. akt VIII Ua 37/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w G. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Mariola Szmajduch (spr.) Sędziowie: SSO Grażyna Łazowska SSR del. Anna Capik-Pater Protokolant: Ewa Gambuś po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017r. w G. sprawy z odwołania Ł. Z. (Z.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o zasiłek macierzyński na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 15 września 2016 r. sygn. akt VI U 409/15 1) oddala apelację; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. (-) SSR del. Anna Capik-Pater (-) SSO Mariola Szmajduch (spr.) (-) SSO Grażyna Łazowska Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt VIII Ua 37/16 UZASADNIENIE Ubezpieczona Ł. Z. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Z. z dnia 13 lipca 2015 roku poprzez przyznanie zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 28 stycznia 2013 roku do dnia 30 kwietnia 2013 roku liczonego od podstawy wymiary w wysokości 8.775,55 zł. W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z przedmiotową decyzją w zakresie, w jakim organ rentowy ustalił podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego na kwotę 480 zł. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Z. wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego znajduje zastosowania art. 49 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 listopada 2013 roku. Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 15 września 2016 roku, sygn. akt VI U 409/15 zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od 28 stycznia 2013 roku do 30 kwietnia 2013 roku z podstawą wymiaru w wysokości zadeklarowanej podstawy składek na ubezpieczenie chorobowe w wysokości 8.755,55 złotych oraz zasądził od pozwanego na rzecz odwołującej koszty zastępstwa procesowego. Sąd Rejonowy ustalił, że odwołująca Ł. Z. w okresie od dnia 5 września 2012 roku do dnia 14 grudnia 2012 roku pracowała na podstawie umowy zlecenia. Na początku grudnia 2012 roku odwołująca zgłosiła zleceniodawcy wolę przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Z informacji przekazanej odwołującej przez zleceniodawcę wynikało, że została ona zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako zleceniobiorca od dnia 1 grudnia 2012 roku do dnia 14 grudnia 2012 roku. Od dnia 22 grudnia 2012 roku odwołująca rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą (...): Ł. Z.. Przedmiotem działalności było sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych. W dniu 3 stycznia 2013 roku odwołująca przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, deklarując jako podstawę wymiaru składek kwotę 8.775,55 zł. Odwołująca, wybierając maksymalną podstawą wymiaru zasiłku, miała na uwadze to, że po urodzeniu dziecka otrzyma wyższy zasiłek macierzyński. Odwołująca w dniu (...) urodziła dziecko i w związku z tym wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego. Decyzją z dnia 16 kwietnia 2013 roku organ rentowy stwierdził, że odwołująca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia 22 grudnia 2012 roku do nadal oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od dnia 3 stycznia 2013 roku do nadal. Ubezpieczona nie zgodziła się z tą decyzją i wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w G.. Z kolei decyzją z dnia 15 maja 2013 roku organ rentowy odmówił odwołującej prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 1 maja 2013 roku do dnia 14 lipca 2013 roku, a decyzją z dnia 25 lipca 2013 roku organ rentowy odmówił odwołującej prawa do dodatkowego zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 15 lipca 2013 roku do dnia 26 stycznia 2014 roku. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 roku Sąd Okręgowy w G. w sprawie sygn. akt (...) zmienił decyzję organu rentowego z dnia 16 kwietnia 2013 roku w ten sposób, że stwierdził, iż odwołująca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia 22 grudnia 2012 roku i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od dnia 3 stycznia 2013 roku. Decyzją z dnia 20 stycznia 2014 roku organ rentowy przyznał odwołującej prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 1 maja 2013 roku do dnia 14 lipca 2013 roku i uchylił decyzję z dnia 15 maja 2013 roku. Nadto odmówił odwołującej prawa do dodatkowego zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego za okres od dnia 15 lipca 2013 roku do dnia 26 stycznia 2014 roku. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 roku Sąd Rejonowy w G. w sprawie sygn. akt (...) zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 20 stycznia 2014 roku w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do dodatkowego zasiłku macierzyńskiego oraz zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego za okres od dnia 15 lipca 2013 roku do dnia 26 stycznia 2014 roku, ustalając podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego na kwotę 480 zł. Wyrokiem z dnia 18 marca 2015 roku Sąd Okręgowy w G. w sprawie sygn. akt (...) zmienił częściowo zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w G. w sprawie o sygn. akt (...) w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 1 maja 2013 roku do dnia 14 lipca 2013 roku oraz prawo do dodatkowego zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego za okres od dnia 15 lipca 2013 roku do dnia 26 stycznia 2014 roku z podstawą wymiaru w wysokości zadeklarowanej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe w wysokości 8.775,55 zł. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 lipca 2015 roku organ rentowy przyznał odwołującej prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 28 stycznia 2013 roku do dnia 30 kwietnia 2013 roku i dokonał jego wypłaty w kwocie 1.284,33 zł brutto. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu było ustalenie, czy przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego należało zastosować takie same reguły co przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wobec pracowników w sytuacji, gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego. Sąd Rejonowy przytaczając art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wskazał, że zasiłek macierzyński przysługuje za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu rodzicielskiego. Dalej wskazał, że przy ustalaniu wymiaru zasiłku macierzyńskiego przysługującego osobie ubezpieczonej niebędącej pracownikiem (w tym prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą) stosuje się przepisy art. 48-52 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przy osobach objętych obowiązkowo ubezpieczeniem chorobowym ma zastosowanie zasada wyrażona w art. 37 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Natomiast wobec ubezpieczonych dobrowolnie znajduje zastosowanie regulacja art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy normującej, że jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku stanowi najniższa miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku, po odliczeniach, o których mowa w art. 3 pkt 4 – dla ubezpieczonych, dla których określono najniższą podstawę wymiaru składek. Sąd Rejonowy wskazał, że przedstawione zróżnicowanie było przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 24 maja 2012 roku (sygn. akt P 12/10, OTK-A 5/52) uznał za niedopuszczalne stosowanie wobec osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, które w okresie poprzedzającym okres dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ubezpieczone były z innego tytułu, ustalania podstawy wymiaru zasiłku według zasady ujętej w art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy. Co istotne, Trybunał uznał za niedopuszczalne różnicowanie wysokości wypłaconego zasiłku jedynie tym ubezpieczonym, wobec których zmiana w ustaleniu wysokości zasiłku spowodowana była zmianą tytułu ubezpieczenia. Zmiana tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przerywa bowiem jego biegu i świadczeniobiorca nie może ponosić z tego powodu negatywnych skutków. W świetle przywołanego powyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy odtąd interpretowany był w ten sposób, że ma on zastosowanie jedynie wobec osób przystępujących do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po raz pierwszy. Kolejnym krokiem było wprowadzenie z dniem 1 grudnia 2013 roku nowego brzmienia art. 49 ustawy: zgodnie z dodanym art. 49 ust. 2, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, a okres ubezpieczenia chorobowego rozpoczął się nie później niż 30 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego z innego tytułu, przy ustaleniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego stosuje się odpowiednio przepis art. 37 ust. 1. Sąd Rejonowy wskazał, że okres sporny w niniejszej sprawie obejmuje czas od dnia 28 stycznia 2013 roku do dnia 30 kwietnia 2013 roku, czyli okres kiedy obowiązywała jeszcze poprzednia regulacja art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej. Nie mniej jednak przy ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy i wykładni art. 49 pkt 1 ustawy zasiłkowej nie można nie uwzględniać - w świetle art. 190 Konstytucji RP – wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 maja 2012 roku. Skoro odwołująca nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu prowadzonej działalności po raz pierwszy i była objęta tym ubezpieczeniem przed upływem 30 dni (a to z umowy zlecenia), to zaskarżona decyzja została wydana wadliwie – wbrew stanowi prawnemu wynikającemu z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W konsekwencji odwołującej przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia 28 stycznia 2013 roku do dnia 30 kwietnia 2013 roku w wysokości obliczonej od zadeklarowanej podstawy wymiaru składek na podstawie art. 37 ust 1 ustawy zasiłkowej. Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całości oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego z tytułu choroby i macierzyństwa (Dz. U. nr 16, poz. 372 z późn.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.