art. 421 ustawy kodeks cywilny oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 ustawy kodeks postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Wątpliwości co do stosowania art. 160 k.p.a. zostały rozstrzygnięte w uchwale Sądu Najwyższego, podjętej w składzie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 roku, sygn. akt: III CZP 112/10 (OSNC 2011/7-8/75). W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 roku, której nieważność lub wydanie jej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. W związku z tym, że zdarzenie prawne, którego dotyczy niniejsze postępowanie, a więc wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia administracyjnego miało miejsce w dniu 1 grudnia 1960 roku, a więc przed dniem 1 września 2004 roku, natomiast wydanie decyzji nadzorczej miało miejsce w dniu 25 września 2012 roku, a więc po dniu 1 września 2004 roku, zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. Zgodnie z art. 160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl art. 160 § 3 k.p.a., odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a., chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji. W tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. Wreszcie zgodnie z art. 160 § 6 k.p.a., roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. Jak już zostało wyżej wskazane, Sąd Apelacyjny przesądził, że roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu, gdyż termin przedawnienia należało liczyć zgodnie z art. 160 § 6 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie budziła wątpliwości legitymacja czynna powódki w sprawie. Powódka wykazała swoje następstwo prawne po A. i Z. D. postanowieniami w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Ponadto Sąd ten stwierdził, że powódka słusznie wskazała, że z zawartej przez małżonków S. i D. M. i A. i Z. D. umowy z 4 września 1948 r. wynika wyraźnie, że przedmiotem sprzedaży nie była nieruchomość, tylko „prawa do placu położonego w W. przy ul. (...), urządzonego w księdze hipotecznej Nr (...) oraz stanowiące ich własność mury, materiały i gruzy ze zburzonych na tym placu budynków, w pełnym składzie, bez żadnych wyłączeń". W akcie notarialnym wyraźnie również wskazano, że nieruchomość objęta jest skutkami dekretu z 1945 roku. Oznacza to w ocenie Sądu, że przedmiotem sprzedaży na rzecz poprzedników prawnych powódki były w istocie prawa wynikające z dekretu, a nie nieruchomość, jak próbuje twierdzić pozwany. Zdaniem Sądu przeniesienie praw wynikających z dekretu w tym roszczeń o ustanowienie prawa własności czasowej do gruntu było dopuszczalne. Wskazał Sąd Okręgowy, że podziela pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7 sędziów z dnia 7 grudnia 2006 roku, sygn. akt: III CZP 99/06 (OSNC 2007/6/79, Biul.SN 2006/12/6), zgodnie z którym to Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej w okresie, w którym nie istniały jednostki samorządu terytorialnego. Kwestia legitymacji biernej pozwanego nie była sporna w niniejszej sprawie. Stwierdzenie nieważności decyzji lub stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa przesądza w zasadzie o bezprawności, natomiast rolą strony jest wykazanie istnienia pozostałych przesłanek uzasadniających odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego, w postaci istnienia szkody, jej wysokości i normalnego związku przyczynowego, między wadliwą decyzją a wskazaną szkodą. Ciężar dowodu w tym zakresie, zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 6 k.c., spoczywa na stronie dochodzącej odszkodowania. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wiąże sąd o tyle tylko, o ile stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p.a. ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2003 roku, III CZP 6/03), lecz nie przesądza o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a szkodą. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyżej wymienionej uchwale, dla stwierdzenia istnienia przesłanki normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą, nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 § 1 k.c., czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby wadliwa decyzja była zgodna z prawem. Podobnie wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 10 kwietnia 2008 roku, sygn. akt: IV CSK 5/08 (LEX nr 371827): „stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p.a., nie przesądza jednak w sposób wiążący dla sądu o istnieniu pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z Kodeksu cywilnego, w szczególności istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. W związku z tym przyjmowanie i stosowanie w tym zakresie jakiegokolwiek automatyzmu odpowiedzialności jest niedopuszczalne. Za normalne następstwo danego zdarzenia uważa się taki skutek, który zazwyczaj, w zwykłym porządku rzeczy jest konsekwencją tego zdarzenia. W sytuacjach granicznych rozstrzygające znaczenie będzie mieć sędziowskie poczucie prawne". W niniejszej sprawie M. W. powinna więc wykazać, że gdyby nie zostało wydane niezgodne z prawem orzeczenie administracyjne z dnia 1 grudnia 1960 roku o ustanowieniu na rzecz Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...) w W. na 80 lat prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. (...), to w dniu 12 września 2007 roku, czyli w dacie rozpoznawania wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego), zostałaby wydana decyzja pozytywna dla powódki, czyli ustanawiająca na jej rzecz prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy decyzja z dnia 1 grudnia 1960 roku może stanowić samoistne źródło szkody, czy istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą powódki a wydaniem tej decyzji. Zagadnienie związane z ustaleniem związku przyczynowego pomiędzy szkodą a źródłem jej powstania na tle roszczeń odszkodowawczych byłych właścicieli nieruchomości przejętych w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) były dotychczas przedmiotem wielu poglądów i stanowisk wyrażanych przez Sąd Najwyższy. Stanowiska te nie są jednorodne. Jednakże znaczna ich część akcentuje istnienie wieloczłonowego związku przyczynowego (zob. wyrok SN z 4.10.2012 r., I CSK 665/11, wyrok z 15.02.2013 r., I CSK 332/12, uchwała SN z 21.08.2014 r. III CZP 49/14). Koncepcja wieloczłonowego związku przyczynowego wskazywana w powołanych orzeczeniach zakłada, że szkoda może być skutkiem wielu bezpośrednich i pośrednich zdarzeń, a ocena które z nich spełniają wymóg normalnego związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 kc. zależy od okoliczności sprawy. Sąd Najwyższy w powyżej wskazanych orzeczeniach zauważa także, że na gruncie art. 361 § 1 k.c. odpowiedzialność cywilną uzasadnia jedynie taki związek przyczynowy wieloczłonowy, w którym między poszczególnymi ogniwami zachodzi normalna zależność przyczynowa, a więc każde ogniwo tego związku podlega ocenie z punktu widzenia przyczynowości adekwatnej. Związek przyczynowy może więc występować jako normalny również wtedy, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r. (1 CSK 681/13) wskazano, że na tle dotychczasowego orzecznictwa (m.in. powołanego wcześniej) ukształtowała się tendencja do włączania do ciągu zdarzeń powodujących szkodę także wydania decyzji wywołujących następczo nieodwracalne dla właściciela zmiany własnościowe uniemożliwiające przywrócenie stanu sprzed wydania decyzji nieważnej odmawiającej ustanowienia własności czasowej. Powódka powinna zatem wykazać, że w dniu 12 września 2007 roku, czyli w dacie rozpoznawania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, spełniała przesłanki do ustanowienia na jej rzecz tego prawa na podstawie art. 7 dekretu (...) i jedynie fakt, że organ administracyjny, wydając orzeczenie administracyjne z dnia 1 grudnia 1960 roku naruszył przepisy prawa, spowodował, że decyzją z dnia 12 września 2007 roku Prezydent Miasta Stołecznego W. odmówił M. W. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powódka wykazała, że w dniu wydawania decyzji z dnia 12 września 2007 roku przez Prezydenta W. spełniała przesłanki do ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu (...) i jedynie fakt wcześniejszego rozdysponowania prawem do gruntu na rzecz Spółdzielni orzeczeniem z dnia 1 grudnia 1960 roku spowodował, że Prezydent odmówił powódce przyznania tego prawa. Zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Przy czym gmina uwzględniała wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Powódka wykazała, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony przez jej poprzednika prawnego w ustawowym terminie i w sposób prawidłowy. Ostatecznie dopiero decyzją z dnia 12 września 2007 roku Prezydent Miasta Stołecznego W. rozpoznał wniosek dawnych właścicieli hipotecznych Z. i A. D. z dnia 17 listopada 1948 roku, odmawiając ich następcy prawnemu - M. W. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul (...) oznaczonego Nr hip. (...), dla którego obecnie ustanowiona jest Kw (...). Decyzja odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. (...) została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia 20 lutego 2008 r. Rozpoznając sprawę o odszkodowanie na podstawie art. 160 k.p.a. Sąd był związany zarówno decyzją nadzorczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25 września 2012 r., którą stwierdzono wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia z dnia 29 lipca 1950 roku Prezydium Rady Narodowej w W., jak i decyzją Prezydenta W. z dnia 12 września 2007 roku, którą odmówiono M. W. ustanowienia prawa wieczystego do gruntu będącego przedmiotem sporu. W uzasadnieniu decyzji z dnia 12 września 2007 roku Prezydenta W. wskazano, że brak jest możliwości ustanowienia na rzecz następcy prawnego dawnych właścicieli prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości z uwagi na fakt, że został on rozdysponowany w sposób trwały na rzecz osób trzecich. Z powyższego wynika, że nie było innych przeszkód w uwzględnieniu wniosku z dnia 17 listopada 1948 roku byłych właścicieli nieruchomości niż fakt rozdysponowania nieruchomością na rzecz osób trzecich. Tym samym został wykazany adekwatny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem orzeczeniem administracyjnym z dnia 1 grudnia 1960 roku a szkodą powódki w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Gdyby bowiem nie rozdysponowano nieruchomością niezgodnie z prawem decyzją z dnia 1 grudnia 1960 roku, w następstwie czego nastąpiły dalsze przekształcenia właścicielskie co do tej nieruchomości, to rozpoznając w dniu 12 września 2007 roku wniosek z dnia 17 listopada 1948 roku, Prezydent W. ustanowiłby na rzecz powódki prawo użytkowania wieczystego do tej nieruchomości. Pozwany Skarb Państwa - Wojewoda (...), podniósł, że z treści osnowy decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia 1 grudnia 1960 r. nr rej. (...) o sygn. akt (...) wynika, iż decyzja przedmiotowo obejmowała część nieruchomości hipotecznej przy ul. (...) w W. tj. powierzchnię 100 m . W ocenie pozwanego źródłem szkody powódki może być decyzja z dnia 1 grudnia 1960 r. jedynie w zakresie, w jakim wadliwy akt administracyjny z dnia 1 grudnia 1960 r. dotyczył nieruchomości hipotecznej przy ul. (...) w W., zatem nie w odniesieniu do utraty 238 m
w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) w zw. z art. 5, art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomiędzy wydaną przez Prezydium Rady Narodowej W. w dniu 1 grudnia 1960r. decyzją nr rej.(...) o sygn.akt (...) w sprawie przeniesienia przez Skarb Państwa na Spółdzielnię Budowlano- Mieszkaniową (...) prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości na 80 lat, położonej przy ul.(...) w W., oznaczonej nr hip. (...), wchodzącej obecnie w skład działki ewidencyjnej nr (...) z obr. (...) a szkodą powódki istnieje wieloczłonowy związek przyczynowo-skutkowy i że decyzja ta wyrządziła szkodę w majątku powódki w postaci utraty prawa użytkowania wieczystego do w/w nieruchomości hipotecznej; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 361 § 1 k.c. w zw. z art. 363 §1 k.c. w zw. z art. 160 §1, 2 i §6 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) w zw. z art. 5, art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że roszczenie odszkodowawcze powódki odpowiadające wartości udziału w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nie jest przedawnione; 3) naruszenie prawa materialnego art. 160 §
w zw. z art. 363 §
poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów i przyjęcie, iż powódka poniosła szkodę z tytułu wydania przez pozwanego wadliwej decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia 11 grudnia 1960 r. nr rej.(...) o sygn. akt (...) w zakresie odnoszącym się do całkowitej powierzchni nieruchomości hipotecznej tj. 238 m
2 k.p.a. należy uznać za nieuzasadniony nawet w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotykającego zagadnienia nieważnej decyzji administracyjnej i związku przyczynowego pomiędzy taką decyzją a szkodą, a mianowicie uchwały z dnia 28 marca 2018 roku podjętej w składzie 7 sędziów w sprawie o sygn. akt III CZP 46/17, w której Sąd ten stwierdził, że w razie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej utrzymującej w mocy decyzję odmawiającą ustanowienia na rzecz byłego właściciela nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na tej nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (Dz. U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm.), źródłem poniesionej przez niego (następców prawnych) szkody nie jest decyzja wydana z naruszeniem prawa, zezwalająca na sprzedaż lokali w budynku położonym na tej nieruchomości ( LEX nr 2464490, www.sn.pl, KSAG 2018/2/69-70). Jakkolwiek ustalony w sprawie stan faktyczny jest porównywalny do tego, który stał się kanwą rozstrzygnięcia powiększonego składu Sądu Najwyższego, to z przyczyn wyżej wskazanych – dokonanie przez Sąd Apelacyjny oceny prawnej innej niż wynika z wyroku z 14 października 2015 roku jest niedopuszczalne. W świetle oceny prawnej dokonanej przez Sąd Apelacyjny przy pierwszym rozpoznawaniu sprawy należy przyjąć istnienie wieloczłonowego związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. pomiędzy wydaniem w warunkach nieważności decyzji nr (...) z dnia 01 grudnia 1960 roku a szkodą powódki polegającą na niewejściu do jej majątku prawa użytkowania wieczystego do gruntu przy ul. (...) w W. w udziale wynikającym ze spadkobrania po dawnych właścicielach nieruchomości. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 361 § 1 k.c. oraz art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 160 §
2 k.p.a. w warunkach związania wyrokiem kasatoryjnym Sądu Apelacyjnego i słusznie uznał, że taki związek zachodzi pomiędzy wskazanym źródłem szkody a utratą przez powódkę prawa majątkowego o wartości wyliczonej przez biegłą sądową. To samo dotyczy zarzutu apelującego Skarbu Państwa nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji przedawnienia roszczenia w oparciu o art. 160 § 6 k.p.a., gdyby uznać, że jedynym źródłem szkody powódki może być decyzja Ministra Budownictwa z dnia 09 grudnia 1950 roku utrzymująca w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej W. z dnia 29 lipca 1950 roku, mocą której odmówiono przyznania poprzednikowi prawnemu powódki prawa własności czasowej do gruntu przy ul. (...) w W.. Sąd pierwszej instancji – zgodnie z wiążącą go oceną prawną Sądu Apelacyjnego – w tym zakresie przyjął, że skoro źródłem szkody jest decyzja z 01 grudnia 1960 roku, to roszczenie nie jest przedawnione, ponieważ pozew wniesiono z zachowaniem trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 160 § 6 k.p.a., liczonego od daty wydania decyzji nadzorczej – decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25 września 2012 roku. Poddając analizie zarzut pozwanego dotyczący nieprawidłowego zasądzenia odszkodowania za całą nieruchomość o powierzchni 238m
391 § 1 k.p.c. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie fachowego pełnomocnika powódki policzone na podstawie przepisu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1815 ze zm. ) w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia apelacji. Alicja Fronczyk Marta Szerel Edyta Jefimko
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.