Sygn. akt III AUa 267/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Romana Mrotek Sędziowie: SSA Anna Polak (spr.) SSO del. Gabriela Horodnicka - Stelmaszczuk Protokolant: St. sekr. sąd. Edyta Rakowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. w Szczecinie sprawy J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. akt IV U 1143/16 oddala apelację. SSA Anna Polak SSA Romana Mrotek SSO del. Gabriela Horodnicka – Stelmaszczuk Sygn. akt III AUa 267/17 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z 20 września 2016 r. odmówił ubezpieczonemu J. K. prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Ubezpieczony J. K. nie zgodził się z przedmiotową decyzją organu rentowego. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do emerytury oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, powtarzając argumenty użyte w uzasadnieniu decyzji oraz wniósł o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt IV U 1143/16 oddalił odwołanie. Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczony J. K. urodził się (...) W dniu 24 czerwca 1977 r. ukończył (...) Szkołę Zawodową w J. w zawodzie ślusarza. Od 16 września 1977 r. do 7 czerwca 1979 r. był zatrudniony na stanowisku tokarza w Państwowym Ośrodku (...) w Ś.. Następnie od 17 lipca 1979 r. do 31 stycznia 1992 r. był zatrudniony na stanowisku tokarza w Zakładzie (...) w Ś.. Od 10 lutego 1992 r. do 29 sierpnia 1994 r. pracował na stanowisku tokarza w (...) w Ś.. Ubezpieczony w okresie od 19 września 1994 r. do 30 czerwca 2002 r. ponownie zatrudnił się na stanowisku tokarza w Zakładzie (...) Spółdzielnia Pracy w Ś.. W tym zakładzie podjął też pracę od 11 maja 2006 r. do 29 lutego 2016 r. gdzie pracował na stanowisku tokarza. Stosunek pracy został rozwiązany na skutek likwidacji stanowiska pracy. Ubezpieczony otrzymał świadectwo pracy za wyżej wskazany okres zatrudnienia w dniu 16 marca 2016 r. Z poczynionych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń wynika, że w dniu 21 marca 2016 r. J. K. wniósł pozew do Sądu Rejonowego w Białogardzie o sprostowanie świadectwa pracy poprzez zamieszczenie w nim informacji o wykonywaniu od 11 maja 2006 r. do 29 lutego 2016 r. prac tokarza form wtryskowych i uznanie ich za prace wykonywane w warunkach szczególnych oraz uznanie okresu zatrudnienia na stanowisku tokarza form wtryskowych za wykonywanie pracy w warunkach szczególnych od 17 lipca 1979 r. do 31 stycznia 1992 r. oraz od 19 września 1994 r. do 30 czerwca 2002 r. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że w powyższym okresie faktycznie wykonywał pracę tokarza form wtryskowych. Praca ta wiązała się z wykonywaniem prób określonych form na dziale produkcji, wykonywaniu pomiarów, obserwowaniu pracy formy na wtryskarkach. Zeznając przed Sądem Rejonowym w dniu 23 maja 2016 r., podkreślił, że faktycznie w okresie od 17 lipca 1979 r. do 31 stycznia 1992 r. oraz od 19 września 1994 r. do 30 czerwca 2002 r pracował jako tokarz, ale wykonywał również swoje czynności na wtryskarkach i na wałach. Niekiedy zajmował się również szlifierką, hartowaniem, frezerką, kiedyś drążarką. Najczęściej wykonywał pracę na tokarni przy formach, a swoją pracę wykonywał po 8 godzin dziennie. Wtryskarki i obrabiarki form znajdowały się na osobnej hali, a szlifierka znajdowała się na wyższym poziomie zakładu, w narzędziowni. W zależności od potrzeb był kierowany na różne stanowiska pracy. Sąd Rejonowy w Białogardzie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2016 r. (sygn. akt IV P 37/16) sprostował świadectwo pracy ubezpieczonego w ten sposób, że w pkt 8 świadectwa pracy ustalił, że ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych w okresie od 11 maja 2006 r. do 29 lutego 2016 r. Zakład pracy ubezpieczonego zajmował się przetwórstwem tworzyw sztucznych. Produkowane były zabawki, pojemniki, wiadra, płytki podłogowe. Ubezpieczony w spornym okresie współpracował ze S. B. i K. P.. S. B. pracował w latach 1968-1997 jako mistrz warsztatu i w toku niniejszego postępowania zeznał, że ubezpieczony w całym okresie zatrudnienia zajmował się innymi rzeczami niż pracą jako tokarz, bowiem pracował jako szlifierz, szlifował noże do wykrojników i różne części do form wtryskowych. Natomiast świadek K. P. pracował w latach 1967-2000 jako frezer i na strugarce. K. P. zeznał, że ubezpieczony szlifował noże, kołki, tulejki i sworznie do wtryskarek, nie pracował jako tokarz. Z zeznań ubezpieczonego na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. wynika, że od początku zatrudnienia w Zakładzie (...) w Ś. pracował przy szlifierkach i przy piecach hartowniczych w pełnym wymiarze czasu pracy, innych prac nie wykonywał. Podkreślił, że nie pracował jako tokarz form wtryskowych. Ubezpieczony w dniu 29 lipca 2016 r. złożył wniosek o emeryturę. Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Przed organem rentowym na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił okresy: nieskładkowe - 2 miesiące i 13 dni; składkowe - 25 lat, 2 miesiące i 15 dni; staż sumaryczny 25 lat, 4 miesiące i 28 dni. Organ rentowy nie uznał żadnego okresu zatrudnienia ubezpieczonego do stażu pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999 r. i decyzją z 20 września 2016 r. odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny oraz 24 ust. 1 oraz art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 748), a także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.) Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd I instancji przypomniał, że J. K. domagał się uznania okresu zatrudnienia w Zakładzie (...) w Ś. od 17 lipca 1979 r. do 31 stycznia 1992 r. oraz od 19 września 1994 r. do 30 czerwca 2002 r. za okres zatrudnienia w warunkach szczególnych, podnosząc, że w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki szlifierza form wtryskowych, a więc wykonywał formy wtryskowe, próbował je na dziale produkcji, wykonywał pomiary, szlifował tulejki, płyty, wypychacze do form oraz gniazd formujących, zajmował się również polerowaniem. Prace szlifierza form wtryskowych wymienione są w Wykazie A Dziale III poz. 78 stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U z 1983 r., Nr 8, poz.43). Sąd Okręgowy w swoich rozważaniach powołał pogląd utrwalony w orzecznictwie sądowym w sprawach dotyczących przywilejów związanych z przechodzeniem na emeryturę w niższym niż powszechnym wieku emerytalnym, a zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwnie. Przypomniał tym samym, że w tej kategorii spraw same zeznania świadków, które nie znajdują potwierdzenia w dokumentach pracowniczych, nie stanowią miarodajnego dowodu pracy w szczególnych warunkach. Dlatego też nie w każdej sprawie o emeryturę z tytułu pracy w warunkach szczególnych konieczne jest przesłuchiwanie świadków i nie w każdej sprawie dowód ten może być pomocny do jej rozstrzygnięcia, zgodnie z oczekiwaniem ubezpieczonego. Dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach, jeżeli zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy z powodu jego likwidacji lub zniszczenia dokumentów dotyczących zatrudnienia. Sąd I instancji zauważył, że okres pracy w warunkach szczególnych można również ustalić w postępowaniu sądowym na podstawie akt osobowych pracownika, jednakże przy ustalaniu okresów zatrudnienia, winny być uwzględniane przede wszystkim dokumenty z przebiegu zatrudnienia - świadectwa pracy wystawione przez pracodawcę, umowy o pracę, angaże, legitymacje ubezpieczeniowe i inne dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia. Dopiero, gdy dokumentacja pracownicza jest niepełna lub zawiera pewne rozbieżności, dopuszczalne jest posiłkowanie się zeznaniami świadków, ale jako dowodem uzupełniającym, potwierdzającym przebieg zatrudnienia, nie jest natomiast dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że prawo do emerytury w wieku obniżonym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły, zatem wszelkie istotne wątpliwości, które pojawią się w toku postępowania dowodowego oznaczają nieudowodnienie spełnienia warunków uzyskania prawa do wyjątkowego świadczenia. Przy czym stwierdził, przywołując jednocześnie w tym zakresie stanowisko Sądu Apelacyjnego w Lublinie zaprezentowane w wyroku z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt III AUa 157/16, że wszystkie obowiązki dowodowe w zakresie wykazania, że wykonywana praca w spornym okresie miała charakter pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43) obciążają wnioskodawcę, a nie organ rentowy. W ocenie Sądu meriti przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie nie dostarczyło argumentów potwierdzających słuszność zarzutów ubezpieczonego podnoszonych w odwołaniu od decyzji, bowiem tak ubezpieczony, jak i zeznający świadek K. P., w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Białogardzie (dotyczącym sprostowania świadectwa pracy ubezpieczonego) w sposób kategoryczny wskazywali, że ubezpieczony pracował głównie jako tokarz form wtryskowych. Wskazywali, że wiązało się to z wykonywaniem prób określonych form na dziale produkcji, wykonywaniu pomiarów, obserwowaniu pracy formy na wtryskarkach. Natomiast, dopiero w przedmiotowym postępowaniu (dotyczącym ustalenia prawa do emerytury) stanowisko ubezpieczonego, jak i wyżej wymienionego świadka uległo zmianie. Wskazują oni, że ubezpieczony w istocie nie pracował jako tokarz, lecz jedynie jako szlifierz. Zdaniem Sądu I instancji, te widoczne rozbieżności dotyczące stosownego okresu zatrudnienia powodują, że nie można uznać na podstawie takiego materiału dowodowego, iż ubezpieczony faktycznie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki szlifierza. W ocenie Sądu orzekającego taka okoliczność nie wynika również z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych ubezpieczonego i dokumentacji organu rentowego. W dokumentacji pracowniczej ubezpieczonego za sporny okres stosowne zapisy wskazują, że ubezpieczony był cały czas zatrudniany na stanowisku tokarza. Ubezpieczony jedynie sporadycznie wykonywał inne czynności niż czynności będące w ramach zakresu obowiązków tokarza. Jak zeznał w toku postepowania w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Białogardzie (sygn. akt IV P 37/16) najczęściej jednak wykonywał pracę na tokarni przy formach, a swoją pracę wykonywał po 8 godzin dziennie. Wtryskarki i obrabiarki form znajdowały się na osobnej hali, a szlifierka znajdowała się na wyższym poziomie zakładu, w narzędziowni. W zależności od potrzeb był kierowany na różne stanowiska pracy. W tych uwarunkowaniach Sąd Okręgowy uznał, że wcześniejsze zeznania miały większy walor wiarygodności, bo zgodne były z dowodami z dokumentów. Rekapitulując stwierdził, że poczynione ustalenia faktyczne w sprawie nie pozwalają przyjąć bez wątpliwości, że ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę szlifierza - zaliczoną do prac w warunkach szczególnych. Z tych też względów Sąd ten nie dał wary zeznaniom świadków S. B. i K. P., które potwierdzały stałą pracę ubezpieczonego w charakterze szlifierza. Skoro zaś prace tokarza form wtryskowych nie są wymienione w wykazach prac w warunkach szczególnych, a ich wykonywanie nie uprawnia do ubiegania się o emeryturę w niższym wieku niż obowiązujący w systemie powszechnym, Sąd Okręgowy okres pracy ubezpieczonego na stanowisku tokarza form wtryskowych w Zakładzie (...) w Ś. od 17 lipca 1979 r. do 31 stycznia 1992 r. oraz od 19 września 1994 r. do 31 grudnia 1998 r. nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych na dzień 1 stycznia 1999 r. Tym samym uznał, że ubezpieczony J. K. w postępowaniu sądowym nie udowodnił, że legitymuje się na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganym 15-letnim stażem zatrudnienia w warunkach szczególnych, a zatem w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie spełniał wszystkich wymaganych prawem warunków do przyznania emerytury z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z 20 września 2016 r. (pkt 1 sentencji wyroku). Natomiast w pkt 2 wyroku orzekł o kosztach postępowania zgodnie z ogólną regułą odpowiedzialności strony za wynik procesu (art. 98 k.p.c.). Stosownie do przepisu § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 w brzmieniu obowiązującym od 27 października 2016 r.) zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego opłatę minimalną wynoszącą w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od wyroku wywiódł ubezpieczony, wyrokowi zarzucił: „
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.