(14)§ 1 i 2 k.p.c., polegające na zmianie zaskarżonej decyzji Zakładu a nie oddaleniu odwołania w sytuacji, gdy M. G. nie opłacił wszystkich należności składkowych, które nie podlegały umorzeniu zgodnie z przepisami tzw. ustawy abolicyjnej i tym samym nie spełnił warunków do skorzystania z abolicji, a więc nie było podstaw do uwzględnienia odwołania od decyzji odmawiającej umorzenia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I, poprzez oddalenie w całości odwołania od decyzji z dnia 08.01.2016 r., nr (...) oraz o zasądzenie na rzecz ZUS O/S. zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I i II instancji, według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji organ rentowy zwrócił m.in. uwagę, że art. 1 ust. 8 ani inny przepis prawa nie daje podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia w decyzji o warunkach, w której by należało określić kwoty nieopłaconych należności niepodlegających umorzeniu, w tym również z podziałem na poszczególne okresy, fundusze, części składowe czy sposób finansowania tj. przez płatnika czy osób ubezpieczonych jako zatrudnionych pracowników, na co powołuje się Sąd I instancji. Ustawodawca wyraźnie wskazał, iż w orzeczeniu - decyzji o warunkach organ rentowy ustala wyłącznie kwoty podlegające umorzeniu zawierające się w okresie od stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. (a contrario nie ustala kwot niepodlegających umorzeniu) określając warunek ich umorzenia. Nadto, w ocenie organu rentowego Sąd I instancji zmieniając zaskarżoną decyzję nie orzekł o istocie sprawy, która koncentrowała się na rozstrzygnięciu, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawca spełnił przesłanki uzasadniające umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej, a w szczególności, czy spłacił zadłużenie niepodlegające umorzeniu. W tym kierunku winny zmierzać ustalenia faktyczne Sądu I instancji, które w konsekwencji winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia w postaci orzeczenia o oddaleniu odwołania (w przypadku, gdyby nadal istniało zadłużenie - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie), bądź o zmianie zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że należności w niej określone podlegają umorzeniu (gdyby Sąd ustalił, że wnioskodawca spłacił zadłużenie niepodlegające umorzeniu). Orzeczenie Sądu I instancji o braku podstaw do odmowy umorzenia należności składkowych, nie spełnia tych warunków. Odnosząc się do zarzutów Sądu I instancji dotyczących rzekomego naruszenia przez organ przepisów procedury administracyjnej, zwłaszcza art. 7 i 9 k.p.a., organ rentowy zwrócił uwagę, że ewentualne naruszenie procedury administracyjnej przez organ nie jest przedmiotem kognicji sądu powszechnego rozpatrującego odwołanie od decyzji ZUS, co jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Sąd powszechny rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego skupia się więc co do zasady wyłącznie na prawidłowości merytorycznej zaskarżonej decyzji, oceniając ją pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego. Taka ocena w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Nadto Sąd I instancji wyszedł poza zakres zaskarżenia i tym samym orzekania w niniejszej sprawie skupiając się w zasadzie tylko i wyłącznie na „wadach" decyzji z dnia 05.05.2014 r., nr (...), która była już prawomocna i nie była zaskarżona w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik ubezpieczonego M. G. wniósł o oddalenie apelacji w całości; ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu I instancji oraz poprzedzającej go decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego jest zasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy błędnie oparł rozstrzygnięcie sprawy na zakwestionowaniu prawomocnej decyzji z 05.05.2014 r., która nie została zaskarżona przez płatnika wnioskującego o umorzenie należności i co więcej, przy braku w tym zakresie zarzutów ze strony płatnika oraz bezsporności okoliczności istnienia zadłużenia płatnika z tytułu należności składkowych. Tym samym - oceniając ponownie pod względem prawnym prawomocną decyzję - Sąd Okręgowy naruszył prawo materialne, art. 1 ust. 8 i 10 ustawy abolicyjnej. Nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, zgodnie z art. 1 ust. 8 i13 Ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłacenia składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność z 9.11.2012 r., że postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tej kwestii jest dwuetapowe. Po pierwsze, wydaje decyzję o charakterze wstępnym określającą warunki umorzenia, w której ustala także kwoty należności, o których mowa w ust. 1 i 6 ustawy, z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych tj. niepłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe za okres od 1.01.1999r. do 28.02.2009 r. wraz z należnymi od nich odsetkami, opłatami prolongacyjnymi, kosztami upomnienia, opłatami dodatkowymi, a także nieopłacone składki na ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy za ten sam okres oraz należne od nich za ten sam okres odsetki, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienie, opłaty dodatkowe – co wprost wymienia ust.

1. i
2. Przy czym słusznie argumentuje organ rentowy, że warunki umorzenia należności określonych ustawowo w ustępach
3. i
4. są zdefiniowane w art.1 ust.10 i muszą być sprecyzowane w decyzji Zakładu w odniesieniu do konkretnego przypadku. Po drugie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje ostateczną decyzję o charakterze prawotwórczym umarzającą należności lub odmawiającą umorzenia, w zależności od spełnienia warunków zakreślonych w decyzji wstępnej. Z art. 1 ust. 16 wynika, że od każdej z wymienionych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 83 ust. 2, 3, 5-
5. To oznacza, że każda z tych dwóch decyzji ma odrębny byt prawny i może zostać zweryfikowana w postępowaniu sądowym, jakkolwiek wydanie drugiej decyzji jest warunkowane realizacją pierwszej. W analizowanej sprawie Zakład prawidłowo zastosował się do wymogów wskazanej procedury. Z akt ubezpieczeniowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że M. G. w dniu 6 listopada 2013 roku złożył wniosek o umorzenie należności wg ustawy z 9.11.2012 r. W dniu 5 maja 2014 r. Zakład wydał decyzję w trybie art.
6. ust 8 określającą należności, które będą podlegały umorzeniu oraz wskazał na warunek umorzenia wg art. 1 ust.10 cyt. ustawy, który w tym przypadku polegał na obowiązku spłaty zaległych należności. Adresat otrzymał decyzję 12 maja 2014 r. Wraz z tą decyzją otrzymał pismo, w którym wyspecyfikowano należności wg stanu na dzień 30.05.2014r. niepodlegające umorzeniu, a podlegające spłacie w trybie art. 1 ust.
7. Wnioskodawca został pouczony o sposobie i terminie złożenia odwołania. Odwołania nie złożył i decyzja z dnia 05.05.2014r. stała się prawomocna. Zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 08.01.2016 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że wnioskodawca mimo prawomocności decyzji określającej warunki umorzenia oraz informacji o kwotach niepodlegających umorzeniu a podlegających spłacie, w ustawowym terminie 12 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji nie dokonał spłaty ostatniej raty w terminie. Z przedstawionych faktów zatem jednoznacznie wynika, że decyzja tzw. warunkowa Zakładu była prawomocna i wiązała organ, który ją wydał co to treści, jak też wnioskodawcę. Zgodnie bowiem z art. 110 k.p.a. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, przepis ten oznacza związanie organu wydaną przez siebie decyzją w znaczeniu proceduralnym i wywiera skutek w sferze uprawnień lub obowiązków adresata decyzji. W takim też sensie – stwierdzenia określonych skutków prawnych w odniesieniu do konkretnego adresata - decyzja jest wiążąca dla innych podmiotów stosujących prawo, w tym sądów. Decyzja istnieje więc w obrocie prawnym jako skuteczna prawnie i sąd jest związany jej treścią, a zatem jest związany ustaleniem organu co do wartości należności podlegających umorzeniu oraz ustaleniami co do faktu, że istnieją należności niepodlegające umorzeniu, które wnioskodawca ma obwiązek zapłacić w terminie 12 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji, gdyż jest to warunek umorzenia. Nie ma żadnej podstawy prawnej do uznania, że skoro decyzja co do treści jest błędna to erga omnes jest niewiążąca. Natomiast właśnie do takiej konkluzji sprowadza się wywód prawny Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy bowiem w istocie twierdzi, że ponieważ prawomocna decyzja z 05.05.2014 r. co do treści została skonstruowana sprzecznie z wymogami ustawy, to należy uznać jej niezgodność z prawem. Sąd Okręgowy nie wyjaśnił jakie znaczenie prawne przypisał temu stwierdzeniu. Abstrahując już od merytorycznej słuszności tego poglądu, nie wyjaśnił, czy to że prawomocna decyzja jest niezgodna z prawem oznacza decyzję nieistniejącą, a może nieważną. Pominął fakt, że decyzja funkcjonuje w obrocie prawnym i to niezależnie od jej wad. Sąd Okręgowy przy tym nie uwzględnił, że odwołujący się nie zakwestionował ważności prawomocnej decyzji z 05.05.2014 r. choćby z uwagi na naruszenie prawa, a to pozwala na wniosek, że zgadzał się z organem co do wysokości należności podlegających umorzeniu jak też faktem, że istnieją zaległości podlegające spłacie. Podsumowując, w sprawie nie można było pomijać decyzji z 05.05.2014 r. jako nieistniejącej, czy też nieważnej. Stwierdzenia nieważności decyzji może bowiem zasadniczo dokonać tylko organ, który wydał decyzję i w trybie procedury administracyjnej – art. 156 k.p.a., wyjątkowo sąd, który może to stanowisko organu zweryfikować w ramach rozpoznania odwołania w sprawie o konkretne prawo lub zobowiązanie. Analizowana sprawa nie kwalifikowała się jako taki przypadek, ponieważ wnioskodawca nie złożył odwołania od decyzji wstępnej z 05.05.2014 r., lecz od decyzji ostatecznej. Merytorycznej ocenie sądu podlegała więc tylko zaskarżona decyzja, a sąd nie miał podstaw by tę decyzję podważyć wytykając nieprawidłowość decyzji tzw. warunkowej. Zatem wszystkie rozważania Sądu Okręgowego na temat ułomności prawnych prawomocnej decyzji z 05.05.2014 r. były bezprzedmiotowe. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w stanie sprawy nie było możliwości prawnoprocesowej by weryfikować prawidłowość decyzji tzw. warunkowej. Sąd zakwestionował tę decyzję dowolnie i bez uzasadnienia w przepisach prawa. Wskazana weryfikacja mogłaby zostać przeprowadzona jedynie w warunkach rozpoznawania odwołania od decyzji z 05.05.2014 r. Co więcej, Sąd Okręgowy zmieniając zaskarżoną decyzję merytoryczną z 08.01.2016 r. i stwierdzając brak podstaw do odmowy umorzenia należności cofnął sprawę do Zakładu do etapu, z którego sprawa wyszła i stworzył stan, w którym nieprzerwanie w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocna decyzja warunkowa, a wniosek o rozłożenie na raty należności i tak nie wpisuje się w art. 1 ust.11 ustawy, ponieważ upłynął 12-miesięczny termin prekluzyjny (liczony od uprawomocnienia się decyzji z 05.05.2014 r.); zatem Zakładowi nie pozostawałoby nic innego, jak wydanie kolejnej decyzji o odmowie umorzenia. Wobec faktu, że decyzja określająca warunki umorzenia jest prawomocna, a wnioskodawca nie spełnił warunków w niej zapisanych, to treść zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia jest oczywista. Wnioskodawca przy tym nie zaprzeczył, że nie spłacił należności niepodlegających umorzeniu. Decyzja Zakładu jest zatem prawidłowa. Niezależnie od tej oczywistej konkluzji, należy zauważyć, że wnioskodawca nie kwestionował, że znał treść pisma dołączonego do decyzji tzw. warunkowej, w którym to piśmie Zakład dokonał specyfikacji należności podlegającej spłacie. Nie ma więc podstaw by twierdzić, że organ pozbawił wnioskodawcę możliwości zaskarżenia decyzji w zakresie dotyczącym warunków spłaty. Organ słusznie argumentował, że zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ciężar obliczania, potrącania i rozliczania składek spoczywa na płatniku. Zatem płatnik z obowiązku ustawowego powinien mieć wiedzę odnośnie wysokości zaległości składkowych, a nadto organ udostępnił tę informację wraz z decyzją ustalającą warunki umorzenia, co stanowi dostateczną gwarancję świadomości wnioskodawcy odnośnie wysokości zobowiązania, którego spłata warunkuje umorzenie. Sąd Apelacyjny nie zgadza się również z poglądem, że przez niezamieszczenie w decyzji tzw. warunkowej konkretnych kwot niepodlegających umorzeniu, a podlegających spłacie, wnioskodawca jest pozbawiony prawa do zaskarżenia decyzji organu rentowego co do tych kwot i tym samym nie ma możliwości prawidłowego ustalenia zakresu warunku, od spełnienia którego zależy umorzenie. Wymaga bowiem zauważenia, że kwestię spłaty należności w prawidłowych wysokościach, jako warunku umorzenia, wnioskodawca zawsze będzie mógł podnieść w odwołaniu od decyzji końcowej odmawiającej umorzenia; w takim przypadku spór między stronami przeniesie się na okoliczność prawidłowości realizacji warunku umorzenia poprzez terminową spłatę należności składkowych niepodlagających umorzeniu a podlegających spłacie. Prezentowane przez Sąd Apelacyjny stanowisko wpisuję się w linię orzeczniczą, czego przykładem jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 11.05.2016 r. III AUa 34/16 i z 27.04.2016 III AUa 2071/
8. Natomiast prezentowane przez Sąd Okręgowy orzeczenie zapadło w sprawie, która toczyła się na skutek odwołania o decyzji tzw. warunkowej Zakładu, a więc w odmiennym stanie faktycznym i prawnym niż w aktualnej sprawie. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386§1 k.p.c. orzekając co do istoty sprawy uznał, że odwołanie ubezpieczonego nie miało żadnego uzasadnienia w okolicznościach sprawy, a zatem zmienił zaskarżony wyrok w całości i oddalił odwołanie. Mając na uwadze trudną sytuację materialną i rodzinną ubezpieczonego Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia ubezpieczonego kosztami zastępstwa procesowego za obie instancje – art.102 k.p.c. W punkcie III wyroku – w oparciu o przepisy art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., w zw. z § 16 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801) Sąd Apelacyjny przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Szczecinie adwokatowi M. C. kwotę 1800 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym (powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług), przyjmując wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 48.632 zł.