art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2017.1383 - j.t.) – zwanej dalej ustawą – ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w ust. 1a i 1b, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.
184 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy – tj. 1 stycznia 1999 r. – osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
art. 184 ust. 2 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.1983.8.43 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem – pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
rozporządzenia za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia.
1 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Z cytowanych norm prawnych wynika, iż odwołujący nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury w przypadku łącznego spełnienia przesłanek: - ukończenia wieku 60 lat, - legitymowania się okresem ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat, przypadającym na dzień 1 stycznia 1999 r., - legitymowania się 15 letnim okresem pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, przypadających na dzień 1stycznia 1999 r., - nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego. Natomiast
art. 10 ust. 1 w/w ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: 1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Z kolei w myśl art. 10 ust. 3 okresów, o których mowa w ust. 1 i 2, nie uwzględnia się, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty, na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników prowadzących gospodarstwo rolne oraz domowników pracujących w takim gospodarstwie został wprowadzony ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U.1989.24.133 j.t.).
art. 2 pkt. 1 tej ustawy przez rolnika rozumie się osobę: a)prowadzącą gospodarstwo rolne lub dział specjalny samodzielnie albo w charakterze współwłaściciela (współposiadacza) na gruntach stanowiących jej własność lub będących w jej posiadaniu, b)małżonka rolnika, Natomiast art. 2 pkt 2 pkt tej stanowi, że domownikiem jest członek rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Ponadto
art. 3 ust. 2 ubezpieczeniu nie podlegają osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty. W tym miejscu wskazać należy, że wprowadzenie przez ustawodawcę obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 stycznia 1983 r., skutkuje tym, iż osoby, które po tym dniu nie opłacały składek na ubezpieczenie społeczne, nie mogą liczyć na zaliczenie takiej pracy do okresów składkowych (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III AUa 243/16). Wykonywana praca w gospodarstwie rolnym musi mieć charakter stały, ciągły, co oznacza nastawienie ubezpieczonego na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym (gotowość do jej świadczenia, dyspozycyjność) i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika, a negatywną przesłanką staje się doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, czy wykonywanie w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Należy także wyraźnie podkreślić, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczanej do stażu emerytalnego. W wyroku Sądu Najwyższego z 25 marca 2014 r. (I UK 340/13, Lex nr 1477426) podniesiono, iż "w stażu emerytalnym uwzględnia się - jako okresy składkowe - nie okresy jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym, lecz tylko stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego". Podobny pogląd zawarty jest również w wyroku Sądu Najwyższego z 17 października 2008 r. (II UK 61/08, Lex nr 741080), gdzie podniesiono, iż jedynie wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zainteresowana zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z działalnością rolniczą, w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, pozwala na przyjęcie ziszczenia się przesłanek z przepisu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tutejszy Sąd przywołał jednocześnie pogląd,
którym przepis art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, dopuszcza wyjątkowo możliwość traktowania okresów pracy w gospodarstwie rolnym tak jak okresów składkowych w ramach ubezpieczenia pracowniczego, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja dyspozycji cytowanego wyżej art. 10 ust. 1, zmierzająca do zaliczenia w każdym wypadku okresów pracy w gospodarstwie rolnym, zamiast wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych, w ramach ubezpieczenia innego niż ubezpieczenie rolnicze (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2004 r., II UK 59/04, OSNP 2005/13/195 oraz z 14 października 2013 r., II UK 108/13, Lex Nr 1451523). W niniejszej sprawie spór sprowadza się do ustalenia, czy okres od 12 lipca 1987 r. do 17 października 1990 r., w którym to ubezpieczony wykonywał prace w gospodarstwie rolnym, był okresem składkowym, bowiem uwzględnienie ubezpieczonemu tego okresu skutkowałoby spełnieniem przez niego wszystkich przesłanek prawa do świadczenia emerytalnego w oparciu o art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu powyższego okres spornego do okresów składkowych, bowiem ubezpieczony nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów na okoliczność zgłoszenia go do ubezpieczenia społecznego rolników lub zwolnienia z obowiązku takiego zgłoszenia. Pozostałe okoliczności nie są sporne. Nie ulega wątpliwości, że ubezpieczony w okresie spornym pracował w gospodarstwie rolnym. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że była to praca o charakterze stałym w pełnym wymiarze czasu pracy. Ubezpieczony zajmował się pracami polowymi, obrządkiem zwierząt, w sumie wykonywał wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Sporadycznie korzystał z pomocy sąsiadów, którzy pomagali mu np. przenieść ciężkie worki ze zbożem, lecz była to pomoc sporadyczna, oparta na dobrych stosunkach sąsiedzkich. Zaznaczyć należy, że ubezpieczony w okresie tym przebywał na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z uwagi na uraz kręgosłupa. Tym samym, stan zdrowia uniemożliwiał mu podnoszenie ciężkich przedmiotów. Ubezpieczony twierdzi, że był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników w charakterze domownika przez teściową. Potwierdza to również świadek E. K. – żona ubezpieczonego. Niemniej jednak, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż P. Terenowa KRUS w K. w swojej ewidencji nie posiada jakichkolwiek danych, aby ubezpieczony w okresie spornym prowadził gospodarstwo rolne, bądź był w nim zgłoszony jako domownik. Zaznaczyć należy również, iż zaświadczenie sporządzone przez Urząd Miasta w T. w 1996 r., wprawdzie potwierdza, że w okresie spornym ubezpieczony pracował w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, jednak organ ten nie posiada jakichkolwiek dokumentów źródłowym na podstawie której dokument ten został sporządzony. Ponadto w okresie spornym ubezpieczony pobierał świadczenie w postacie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie faktycznie pracował na gospodarstwie rolnym należącym do swojego teścia. W ocenie Sądu, to właśnie renta stanowiła główne źródło utrzymania ubezpieczonego. W tym miejscu należy wyraźnie wskazać, że postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem cywilnym i obowiązują w nim wszystkie reguły procesowe również te dotyczące rozkładu ciężaru dowodu oraz terminów do składania wszelkich wniosków dowodowych. Art. 6 k.c. ustanawia bowiem podstawową regułę dowodową,
którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym to na ubezpieczonym odwołującym się od decyzji organu rentowego ciąży obowiązek wykazania w procesie, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt III AUa 722/16). Co więcej, zaskarżenie decyzji organu rentowego nie powoduje zmiany w rozkładzie ciężaru dowodu i to po stronie ubezpieczonego leży powinność udowodnienia swoich twierdzeń. Zasada kontradyktoryjności i dowodzenia swoich twierdzeń wyrażona w art. 232 kpc obowiązuje bowiem również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt III AUa 54/15; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I UK 151/08). Sąd Okręgowy nie zaprzecza, iż ubezpieczony w okresie spornym pracował w gospodarstwie rolnym. Wynika to bowiem wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie mniej jednak ubezpieczony nie wykazał, że w okresie spornym był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników jako domownik, co z kolei jest warunkiem uwzględnienia tego okresu do okresów składkowych. Jednocześnie P. Terenowa KRUS w K. wprost wskazuje, że nie posiada w swojej ewidencji żadnych informacji na okoliczność zgłoszenia ubezpieczona jako rolnika lub domownika. Reasumując, ubezpieczony nie wykazał iż okres od 12 lipca 1987 r. do 17 października 1998 r., w którym to faktycznie pracował w gospodarstwie rolnym, był okresem składkowym. Tym sam ubezpieczony nie legitymuje się co najmniej 25 letnim okresem składkowym i nieskładkowym na dzień 1 stycznia 1999 r., zatem nie przysługuje mu prawo do emerytury w niższym wieku w oparciu o art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił odwołanie ubezpieczonego, w myśl art. 477 14§1 kpc. (-) SSR del. Anna Capik - Pater
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.