Sygn. XXV C 158/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2018 roku Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR (del.) Anna Ogińska - Łągiewka Protokolant: Dorota Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 roku w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa T. S. i M. S. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o ustalenie I. oddala powództwo w całości; II. zasądza solidarnie od powodów T. S. i M. S. na rzecz pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 5 417, 00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygnatura akt XXV C 158/18 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 6 października 2017 roku (k. 4 data prezentaty), wniesionym do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy przeciwko pozwanemu (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., powodowie T. S. oraz M. S. wnieśli o ustalenie, iż przepisy § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 pkt 6, § 9 ust. 4 zawartej przez strony umowy pożyczki o numerze (...) z dnia 6 grudnia 2007 roku oraz przepisy § 7 ust. 2, 3 i 4 Regulaminu P. Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A. stanowią niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1-3 k.c., a także o ustalenie nieważności całej wyżej wymienionej umowy pożyczki jako sprzecznej z naturą kredytu uregulowanego w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, ewentualnie o ustalenie nieważności jedynie części tej czynności prawnej, a mianowicie wskazanych powyżej przepisów § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 pkt 6, § 9 ust. 4 umowy oraz § 7 ust. 2, 3 i 4 Regulaminu Pożyczki Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według końcowego zestawienia, a w razie jego braku według norm przepisanych. W uzasadnieniu wytoczonego powództwa powodowie wskazali, iż na mocy umowy z dnia 6 grudnia 2007 roku została im faktycznie udzielona pożyczka pieniężna wynosząca na dzień podpisania umowy 128 997, 88 złotych. Powodowie wskazali, iż wypłacona w złotych polskich kwota pożyczki na dzień podpisania umowy została ustalona w umowie jako udzielona w walucie obcej w wysokości 59 312, 00 CHF. W związku z zastosowanym umownym mechanizmem przeliczeniowym kwota pożyczki udzielona w walucie obcej została wypłacona w złotych polskich według kursu kupna waluty zgodnie z obowiązującą w pozwanym banku w dniu uruchomienia pożyczki tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych, zaś raty kapitałowo – odsetkowe kredytu udzielonego w CHF spłacane miały być w złotych po uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego banku obowiązującego na dzień spłaty. Dalej powodowie podnieśli, iż wprowadzenie do umowy stron wskazanych powyżej i kwestionowanych przez nich przepisów doprowadziło do takiego skonstruowania łączącego strony stosunku prawnego, w którym już w dacie podpisania umowy stali się oni zobowiązanymi względem banku do zwrotu znacznie wyższej kwoty środków pieniężnych niż ta, która została im faktycznie udzielona tytułem kredytu. Ich zdaniem przyjęta konstrukcja tej umowy sprawia, iż nawet przy założeniu niezmienności kursu waluty obcej – franka szwajcarskiego, gdyby powodowie jako kredytobiorcy chcieli spłacić kredyt tego samego dnia, w którym został on im udzielony, musieliby na rzecz banku dokonać zapłaty znacznie wyższej kwoty samego kapitału. Powodem tego drastycznego wzrostu kwoty kapitału pozostałego do zwrotu jest fakt, iż zastosowany przez pozwany bank mechanizm przeliczeniowy kwoty wypłaconego kredytu według niższego kursu kupna waluty, przy jednoczesnym zastosowaniu wyższego kursu sprzedaży waluty w trakcie wyliczania raty spłaty w złotych polskich, będzie zawsze prowadził do pokrzywdzenia finansowego powodów jako kredytobiorców. Tym samym po stronie banku powstanie niedozwolony zysk, nieznajdujący uzasadnienia w Prawie bankowym, przewidującym obowiązek zwrotu przez kredytobiorcę kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami oraz prowizją od udzielonego kredytu. To z kolei zdaniem powodów uzasadnia ustalenie nieważności całej lub części umowy pożyczki, ewentualnie ustalenie kwestionowanych jej postanowień za klauzule niedozwolone (pozew wraz z załącznikami k. 4 – 48). W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w pierwszej kolejności przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy zgłosił zarzut niewłaściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, a w następnej kolejności wniósł o oddalenie powództwa w całości wobec braku interesu prawnego w wytoczeniu powództwa, przedstawiając ponadto argumenty za jego bezzasadnością (zgodność umowy z prawem i brak klauzul niedozwolonych w umowie). Ponadto strona pozwana wniosła o zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej w kwocie 68 złotych (odpowiedź na pozew wraz z załącznikami k. 52 – 160). Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017 roku Sąd Okręgowy w Bydgoszczy stwierdził swą niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do Sądu Okręgowego w Warszawie na mocy art. 200 § 1 k.p.c. w zw. z art. 34 k.p.c. w zw. z art. 454 § 1 k.c., wskazując na fakt, iż w przedmiotowej sprawie wykonywanie umowy miało postać dokonywania przez powodów spłat rat kredytowych, a świadczenia pieniężne powodów miały być w formie bezgotówkowej wpłacane na rachunek bankowy prowadzony przez pozwany bank w W. (postanowienie z dnia 1 grudnia 2017 roku k. 163 – 164). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Na zaakceptowany wniosek powodów T. S. i M. S. o udzielenie im kredytu mieszkaniowego/pożyczki hipotecznej w dniu 6 grudnia 2007 roku strony zawarły umowę pożyczki hipotecznej o numerze (...). Na mocy tej umowy powodom T. S. i M. S. została udzielona pożyczka w wysokości 59 312, 00 CHF (franków szwajcarskich). W § 2 ust. 1 podpisanej umowy przewidziano, iż w przypadku pożyczki udzielonej w walucie obcej CHF/EUR/USD kwota pożyczki zostanie wypłacona w złotych według kursu kupna waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia pożyczki tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A. Okres kredytowania został określony od dnia 6 grudnia 2017 roku do dnia 6 grudnia 2037 roku (§ 2 ust. 2). W § 3 ust. 2 pkt 6 umowy zastrzeżono, iż opłaty i prowizje zapłacone w związku z zawarciem i wykonaniem umowy pożyczki nie podlegają zwrotowi, o ile czynności do których bank był zobowiązany na podstawie umowy pożyczki zostały przez bank wykonane. Powodowie jako pożyczkobiorcy zobowiązali się do spłaty pożyczki wraz z odsetkami wynikającymi z umowy w terminach i wysokości ustalonych w harmonogramie spłaty na rachunek bankowy umownie określony (§ 9 ust. 1). W myśl § 9 ust. 4 w przypadku pożyczki udzielonej w CHF/EUR/USD kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania z tytułu pożyczki, poza wymienionym w § 3 ust. 1 umowy, wyrażane w walucie obcej spłacane miały być w złotych jako równowartość kwoty podanej w tej walucie przeliczonej według kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu spłaty tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A. w przypadku wpłat przed terminem lub w terminie (dowody: formularz wniosku kredytowego k. 93 – 96, decyzja kredytowa k. 97 – 98, umowa k. 17 – 28 i k. 99 - 111). Integralną częścią podpisanej umowy był Regulamin Pożyczki Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A. W przepisach § 7 ust. 2, 3 i 4, podobnie jak w treści samej umowy, przewidziano, iż kredyty udzielane w walutach obcych uruchamiane i spłacane są w równowartości złotych obliczonej na następujących zasadach: dla uruchomienia kredytu stosuje się kurs kupna danej waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia kredytu tabelą kursów, a dla spłaty zobowiązań z tytułu kredytu (kapitał i odsetki) kurs sprzedaży danej waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu spłaty zobowiązania tabelą kursów banku, przy czym ryzyko zmiany kursu waluty miał ponosić kredytobiorca. Zmiana treści tego Regulaminu nastąpiła od dnia 1 stycznia 2016 roku (dowód: Regulamin k. 29 – 32, pismo k. 112 - 114). Powodowie w dacie podpisywania umowy pożyczki byli świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty szwajcarskiej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania i akceptowali to ryzyko, co potwierdzili swoimi własnoręcznymi podpisami na swoich oświadczeniach. Z oświadczeń tych wynika, iż o istnieniu tego ryzyka zostali poinformowani w trakcie procedury udzielania pożyczki przez doradcę kredytowego. W podpisanych oświadczeniach powodowie potwierdzili, iż kwota pożyczki udzielona w dniu 6 grudnia 2007 roku w wysokości 59 312, 00 CHF zostanie przeliczona na złote polskie według kursu kupna z dnia uruchomienia pożyczki zgodnie z tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) S.A. i że są świadomi, iż w przypadku wzrostu kursu waluty CHF w stosunku do złotych polskich nastąpi odpowiedni wzrost ich zadłużenia wobec banku z tytułu zaciągniętej pożyczki, co z kolei może skutkować tym, iż ustanowione prawne zabezpieczenia spłaty pożyczki staną się niewystarczające, a ich zdolność do obsługi zadłużenia ulec pogorszeniu. Nadto powodowie zapoznali się z treścią Regulaminu Pożyczki Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A. przewidującego istnienie takiego ryzyka walutowego w § 7 ust. 4, a także z tabelą oprocentowania, opłat i prowizji. Powodowie świadomie i dobrowolnie zdecydowali się na wybór pożyczki denominowanej do waluty obcej, pomimo tego, iż przedstawiona im została także oferta kredytu w złotych polskich. (dowody: wniosek kredytowy k. 96, oświadczenia powodów k. 90 – 92, zeznania powodów k. 174 – 176 i e – protokół k. 177). Powodowie w trakcie kilkuletniego spłacania zaciągniętej pożyczki, wobec powstałych wątpliwości co do ważności podpisanej umowy, w 2016 roku zgłosili reklamację do pozwanego banku, a także następnie wystąpili do Biura Rzecznika Finansowego z prośbą o ochronę ich interesów majątkowych w sporze z pozwanym bankiem. Ich reklamacja nie została uwzględniona przez pozwany bank, a stanowisko Rzecznika Finansowego zakwestionowane (dowody: pisma Rzecznika Finansowego z dnia 26 kwietnia 2017 roku k. 33 – 39 i z dnia 20 lipca 2017 roku k. 40 – 43, pismo pozwanego banku z dnia 30 maja 2017 roku k. 44 – 48). Sąd dokonał następującej oceny materiału dowodowego sprawy: Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych powyżej dowodów z dokumentów oraz dowodu z przesłuchania stron ograniczonego do przesłuchania powodów, które to dowody zostały uznane przez Sąd za mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i dostatecznie wyjaśniające jej wszystkie okoliczności (art. 227 k.p.c.). Pokreślić w tym miejscu należy, że okoliczności faktyczne związane z kształtowaniem się stosunku umownego między stronami były co do zasady bezsporne pomiędzy stronami. Spór sądowy dotyczył natomiast przede wszystkim prawnej oceny, czy po stronie powodów istniał interes prawny w wytoczeniu powództwa, a także, czy zawarte w umowie i regulaminie oraz kwestionowane przez powodów przepisy winny skutkować nieważnością całej lub części umowy, względnie bezskutecznością jej zapisów jako klauzul niedozwolonych. Strony postępowania nie kwestionowały natomiast treści oświadczeń zawartych w dokumentach, a sam Sąd również nie powziął wątpliwości co do ich wiarygodności i autentyczności, włączając je do podstawy ustaleń faktycznych w sprawie. Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 roku Sąd oddalił (k. 176) wnioski dowodowe z punktu czwartego pozwu o wystąpienie przez Sąd do Rzecznika Finansowego o przedstawienie przez niego jego poglądu na temat kwestionowanych przez powodów zapisów umowy (k. 6) i z punktu piątego pozwu o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu ekonomii i finansów na okoliczność całkowitego kosztu pożyczki, jej oprocentowania i marży na dzień podpisania umowy i na dzień uruchomienia kredytu oraz na okoliczność ustalenia faktycznej spłaty pożyczki na dzień wniesienia pozwu (k. 6 – 7), a także oddalił wniosek z punktu trzeciego odpowiedzi na pozew o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka A. S. na okoliczności zgłoszone w odpowiedzi na pozew (k. 54), uznając je za nieistotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 227 k.p.c.). Gdy chodzi o pierwszy z oddalonych wniosków dowodowych podkreślić należy, iż wystąpienie do Rzecznika Finansowego nie służyłoby ustaleniu określonych istotnych dla sprawy faktów, a jedynie uzyskaniu jego poglądu co do charakteru prawnego podpisanej umowy, który nie miałby mocy wiążącej w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę samodzielnie dokonuje ustaleń stanu faktycznego sprawy i jego oceny prawnej. Nadto podkreślenia wymaga, iż Rzecznik Finansowy nie uczestniczył w procedurze ubiegania się przez powodów o pożyczkę/kredyt w pozwanym banku, ani w podpisywaniu umowy. Podjął się jedynie interwencji w pozwanym banku dla ochrony praw powodów w związku z nieuwzględnieniem ich reklamacji, a okoliczność ta nie wymaga dalszego szczegółowego dowodzenia, gdyż wynika z pism Rzecznika Finansowego załączonych do pozwu (k. 33 – 43). Z tych samych względów podstawą do dokonania ustaleń stanu faktycznego sprawy nie były załączone do odpowiedzi do pozew oceny i informacje Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (k. 119 – 157), gdyż w swojej istocie dokumenty te nie odnosiły się wprost do treści i okoliczności zawarcia umowy przez strony niniejszego procesu. Oddalając wniosek dowody powodów o powołanie w/w biegłego sądowego (pkt 5 pozwu) Sąd kierował się wyznaczonymi pozwem granicami rozpoznania niniejszej sprawy. Powodowie ograniczyli swoje żądania w niniejszej sprawie do ustalenia nieważności całej umowy, względnie jej części, wobec wprowadzenia do niej zakwestionowanych postanowień, kłócących się z naturą umowy kredytu bankowego, żądając ewentualnego uznania ich za klauzule niedozwolone. Pomimo tego, iż powodom przysługiwał dalej idący środek prawny ochrony ich interesów majątkowych, to jest powództwo o zwrot niesłusznie pobranych przez bank kwot, nie dochodzili oni zapłaty konkretnych kwot na wypadek nieuwzględnienia żądań zgłoszonych na pierwszym miejscu. W tej sytuacji nie zachodziły podstawy do szczegółowego rozliczenia zawartej umowy, a dokonanie oceny ważności umowy, względnie bezskuteczności jej postanowień jako klauzul niedozwolonych, nie wymagało przeprowadzania tak czasochłonnego i kosztownego dowodu, gdyż oceny tej w oparciu o przepisy prawa i ich wykładnię Sąd mógł dokonać samodzielnie w oparciu o już zgromadzony materiał dowodowy sprawy. Dla dokonania tej oceny prawnej nie było także konieczne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskowanego przez stronę pozwaną świadka, o którym mowa była powyżej. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Po pierwsze po stronie powodów nie zachodził interes prawny w wytoczeniu powództwa. Przywołane w pozwie stanowisko, pomimo wyartykułowania w nim dwóch różnych żądań, zasadniczo sprowadza się do żądania ustalenia przez Sąd Okręgowy nieważności podpisanej przez strony umowy, w związku z wprowadzeniem do niej wyliczonych w pozwie przepisów (samej umowy i regulaminu) jako niedopuszczalnych klauzul umownych, ze względu na które umowa ta jest nieważna w rozumieniu art. 58 k.c. (sprzeczność z naturą kredytu uregulowanego w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego). Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Nie budzi wątpliwości, że interes prawny jest przesłanką merytoryczną powództwa wytoczonego na podstawie art. 189 k.p.c. o ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Oznacza to, że istnienie interesu prawnego decyduje o dopuszczalności badania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje, bądź nie istnieje. Dopiero dowiedzenie przez powoda interesu prawnego otwiera sądowi drogę do badania prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje bądź nie istnieje, a zatem w okolicznościach niniejszej sprawy do badania, czy kwestionowana przez powodów umowa zawiera niewiążące ich klauzule niedozwolone, czy też jest dotknięta bezwzględną nieważnością w całości lub w części. Kluczem do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była zatem w pierwszej kolejności właściwa ocena istnienia po stronie powodowej interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu niniejszego powództwa. Jak już wskazano powyżej badanie istnienia interesu prawnego powoda w ubieganiu się o wydanie rozstrzygnięcia ustalającego prawo lub stosunek prawny powinno wyprzedzać badanie ustalenia prawa lub stosunku prawnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2016r., I ACa 1178/15, LEX nr 2004546, wyrok SA w Poznaniu z dnia 19 maja 2010r., I ACa 281/10, LEX nr 628191). Sam przepis art. 189 k.p.c. nie definiuje pojęcia interesu prawnego, a jego rozumienie było wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa sądowego i doktryny. Po pierwsze przyjmuje się, że jest to obiektywna, czyli wywołana rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, potrzeba uzyskania przez stronę powodową odpowiedniej treści wyroku. Nie ma natomiast znaczenia to, że powód odczuwa subiektywną potrzebę ochrony swych praw (uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 grudnia 1991 r. III CZP 110/91 OSNC 1992/6/104; wyrok SN z dnia 14 marca 2012 r. II CSK 252/11, LEX nr 1169345; wyrok SN dnia 21 lutego 1997 r. II CKU 7/97 CZP 10/86, OSNCAP 1987, z. 1, poz. 12). Interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. nie istnieje wtedy, kiedy realnie możliwym jest uzyskanie przez powoda ochrony lub usunięcie stanu niepewności w inny sposób, gdy uzasadnione jest posłużenie się dalej idącym (intensywniejszym) środkiem ochrony prawnej. A zatem, jeżeli do usunięcia stanu niepewności czy zagrożenia sfery prawnej powoda istnieje możliwość wytoczenia innego powództwa, na przykład o świadczenie, to taka możliwość wytoczenia tego innego powództwa wyłącza istnienie interesu prawnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1968 r., III CZP 103/68, OSNCP 1969, Nr 5, poz. 85, uchwała z dnia 27 lipca 1990 r., III CZP 38/90, OSNC 1991, nr 2-3, poz. 25, wyrok SN z dnia 13 września 2007 r., III CSK 123/07, nie publ.,wyrok SN z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, nie publ.; wyrok SN z dnia 14 marca 2012 r. II CSK 252/11 LEX nr 1169345). Innymi słowy, interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi skuteczną ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w nieokreślonej przyszłości. W orzecznictwie wypracowano zasadę, zgodnie z którą za nieposiadającą interesu prawnego uznać należy osobę, która ochrony prawnej może poszukiwać w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych. Powyższe stanowisko opiera się na założeniu, że po pierwsze wydanie wyroku zasądzającego jest możliwe, jeżeli także ustalona zostanie legitymacja czynna powoda oraz po drugie że wyrok tylko ustalający istnienie (nieistnienie) prawa, stosunku prawnego czy faktu prawotwórczego nie zapewni w sposób ostateczny ochrony prawnej dla zasadniczego roszczenia powoda. Wyrok ustalający w sprawie wszczętej w trybie art. 189 k.p.c. nie jest bowiem, w przeciwieństwie do wyroku zasądzającego, wykonalny w drodze egzekucji sądowej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 kwietnia 1965 r. II CR 266/64 OSPiKA 1966/7-8 poz. 166, oraz wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 22 listopada 2002 r. IV CKN 1519/2000 LexPolonica nr 377910), ale ma charakter deklaratywny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało uznać, że powodowie nie mają interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu: - zarówno powództwa o ustalenie, iż przepisy § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 pkt 6, § 9 ust. 4 zawartej przez strony umowy pożyczki o numerze (...) z dnia 6 grudnia 2007 roku oraz przepisy § 7 ust. 2, 3 i 4 Regulaminu Pożyczki Hipotecznej w (...) Bank (...) S.A. stanowią niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1-3 k.c. (art. 385 1 k.c.), - jak również powództwa o ustalenie nieważności umowy z mocy przepisów art. 58 k.c. Uwzględnienie powództwa nie doprowadziłoby do definitywnego zakończenia sporu pomiędzy stronami powstałego w odniesieniu do spornej umowy, gdyż dalej pozostawałaby aktualna możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie celem dokonania wzajemnych rozliczeń finansowych stron. Wydanie przez Sąd wyroku o żądanej przez powodów treści prowadziłoby bądź do obowiązku zapłaty przez pozwanego na rzecz powodów niesłusznie pobranych kwot na mocy tzw. klauzul abuzywnych (art. 385 1 § 2 k.c.), bądź do obowiązku zwrotu przez powodów na rzecz banku świadczenia zrealizowanego przez pozwany bank, a także do obowiązku zwrotu przez pozwanego na rzecz powodów świadczeń ratalnie spełnionych przez nich na rzecz banku przez dotychczasowy okres kredytowania, z możliwością potrąceń oraz dochodzenia zapłaty z wynikających z nich różnic kwotowych (art. 58 k.c.). Tak więc prawomocny wyrok ewentualnie uwzględniający powództwo w przedmiotowej sprawie, nie tylko nie zakończyłby sporu, ale stałby się wręcz podstawą do dalszych roszczeń dalej idących, to jest o zapłatę. Tak więc powodom przysługuje roszczenie o świadczenie, w ramach którego mogą powołać się na przepisy art. 385 1 k.c., stanowiące o niedozwolonych klauzulach, jak również na przepisy art. 58 k.c., stanowiących o podstawach bezwzględnej nieważności czynności prawnej, zwłaszcza, że, gdy chodzi o tę ostatnią okoliczność sąd rozpoznający każdy spór cywilny zobowiązany jest brać pod uwagę z urzędu nieważność czynności prawnej w każdej sprawie, a więc niezależnie od woli stron i ich ewentualnych zarzutów. Powyższa argumentacja, przemawiająca za przyjęciem braku interesu prawnego w wytoczeniu powództwa w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego jest wystarczająca do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Niezależnie od powyższego należy podnieść, że nawet gdyby powodowie wykazali istnienie interesu prawnego w wystąpieniu z niniejszym powództwem o ustalenie nieważności umowy, bądź o ustalenie abuzywności kwestionowanych klauzul, to i tak powództwo to podlegałoby oddaleniu. Zdaniem Sądu Okręgowego brak było podstaw do przyjęcia na gruncie niniejszej sprawy, iż kwestionowana umowa stanowi nieważną czynność prawną, a w konsekwencji, że nie istnieje w sensie prawnym. Powodowie, podnosząc zarzut nieważności podpisanej przez nich umowy, wskazywali przede wszystkim, iż jej treść pozostaje w sprzeczności z ustawą – Prawo bankowe, gdyż przewiduje ona dodatkowe ukryte zyski pozwanego banku w postaci ukrytych opłat przeliczeniowych, wynikających z różnic w kursie kupna i sprzedaży dewiz obowiązujących w danym banku (tzw. spread walutowy), a po drugie wynikających z różnic kursowych wartości waluty w całym okresie kredytowania. Zdaniem powodów wprowadzone podpisaną umową mechanizmy przeliczeniowe, a odnoszące się do waluty obcej i rzutujące na wartość pozostałego do spłaty kredytu i wartość poszczególnych rat spłaty, nie są do pogodzenia z wzorem normatywnym nazwanej umowy kredytu, określonym przepisami art. 69 Prawa bankowego, w szczególności przepisem jego ust. 1 . Rozważania w tym przedmiocie należy rozpocząć od wskazania, iż podpisana przez strony umowa nie była umową kredytu walutowego, to znaczy takiego, w którym kredyt udzielany jest w walucie innej niż złoty polski, w niniejszej sprawie w walucie szwajcarskiej, a w którym kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo – odsetkowych również w walucie obcej. Złożona do akt sprawy dokumentacja bankowa potwierdza jednoznacznie, iż podpisana przez strony umowa stanowiła tzw. kredyt denominowany w walucie obcej, a więc taki, którego wartość wyrażona została w umowie w walucie obcej, ale uruchomiona została w walucie polskiej, a kredytobiorca dokonuje spłat rat kapitałowo – odsetkowych również w walucie polskiej po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień. Tym samym w przypadku takiego kredytu kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu, stanowiącą równowartość waluty obcej, w zależności od bieżącego kursu wymiany walut. Takie rozwiązanie zostało przyjęte przez strony w podpisanej przez nie umowie. Na jej podstawie powodom T. S. i M. S. został udzielony kredyt/pożyczka w wysokości 59 312, 00 CHF (franków szwajcarskich). W § 2 ust. 1 podpisanej umowy przewidziano, iż w przypadku pożyczki udzielonej w walucie obcej CHF/EUR/USD kwota pożyczki zostanie wypłacona w złotych według kursu kupna waluty zgodnie z obowiązującą w banku w dniu uruchomienia pożyczki tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych w (...) Bank (...) S.A. W związku z tym powodom wypłacona została faktycznie kwota 128 997, 88 złotych. Pożyczka podlegać miała natomiast spłacie w ratach kapitałowo – odsetkowych, które choć wyrażone w CHF miały być spłacane w złotych polskich po uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego banku obowiązującego na dzień spłaty. Zastosowany w umowie stron mechanizm denominacyjny, podobnie jak mechanizm indeksacyjny w przypadku tzw. pożyczek/kredytów waloryzowanych (indeksowanych) kursem waluty obcej, nie powoduje nieważności zawartej przez strony umowy. Zgodnie z treścią przepisów art. 58 § 1, § 2 i § 3 k.c. nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Ponadto nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nieważnością w takich przypadkach może być dotknięta całość czynności prawnej, jak również tylko jej część. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Działalność kredytowa banków nie jest zdefiniowana w Prawie bankowym ani w jakiejkolwiek innej ustawie. Pojęcie działalności kredytowej obejmuje obciążanie ryzykiem przyjętych przez bank depozytów, czyli środków pieniężnych podlegających zwrotowi. Mówiąc o działalności kredytowej, należy odróżnić „kredyt" w rozumieniu szerokim i wąskim. Przez „kredyt" w rozumieniu wąskim rozumiemy kredyt udzielony na podstawie umowy kredytu określonej w Prawie bankowym. Z kolei „kredyt" w rozumieniu szerokim to wszelkie formy kredytowania, włączając w to kredyt w rozumieniu komentowanej ustawy, pożyczkę pieniężną, kredyt konsumencki. Działalność kredytowa w Prawie bankowym to nawet coś więcej, ponieważ w zakres tego pojęcia wchodzą także inne sposoby obciążania przez banki ryzykiem powierzonych środków. Czynnościami bankowymi w zakresie działalności kredytowej są: udzielanie kredytów, udzielanie pożyczek pieniężnych, udzielanie i potwierdzanie poręczeń, udzielanie i potwierdzanie gwarancji, otwieranie i potwierdzanie akredytyw. Warto zwrócić uwagę na różnice pomiędzy umową pożyczki a umową kredytu (pogląd o odrębności umowy kredytu od umowy pożyczki jest akceptowany w literaturze). Umowa pożyczki pieniężnej oznacza przeniesienie środków pieniężnych na własność (przy kredycie środki są oddane do dyspozycji kredytobiorcy), brak jest konieczności określenia celu pożyczki (przy kredycie taki cel jest obowiązkowy), wreszcie udzielanie kredytów i udzielanie pożyczek pieniężnych to odrębne czynności bankowe. Umowa kredytu nie jest więc odmianą umowy pożyczki, co podkreślono w wyroku SN z 13 maja 2009 r. o sygnaturze IV CSK 32/2009, LexPolonica nr
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.