i nast. Zgodnie z dyspozycją przepisu art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny (art. 385 2 k.c.). W niniejszej sprawie zapisy części C. punktu 1. podpunkt 1.4b dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego stanowią niedozwolone postanowienia umowne w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez przepis art.
k.c., a co za tym idzie nie są one wiążące i pozwana nie jest zobowiązana do zapłaty na rzecz powoda sumy wynikającej ze wskazanych zapisów umowy. W tym zakresie należy stwierdzić, że wynagrodzenie prowizyjne jest bardzo wysokie, ponieważ wynosi 3.235,00 zł, podczas gdy kwota rzeczywiście wypłacona pozwanemu wynosi 6.600 zł. Innymi słowy, ustalenie przez powoda wynagrodzenia prowizyjnego w tak dużej wysokości, przy jednoczesnym oprocentowaniu umowy pożyczki, ma charakter klauzuli abuzywnej. Nie można bowiem uznać, że czynności związane z obsługą pożyczki generują koszty w takiej wysokości. W ocenie Sądu Rejonowego jest to kwota rażąco wygórowana, która wiąże się z uzyskaniem dodatkowego wynagrodzenia za świadczone usługi od konsumenta. Przedmiotowy zapis wzorca umowy kształtuje zatem prawa i obowiązku konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i jednocześnie narusza rażąco jego interesy. Ustalenie wysokości wynagrodzenia prowizyjnego na tak wysokim poziomie w stosunku do faktycznie otrzymanej przez pozwanego kwoty pożyczki, przy jednoczesnym obciążeniu konsumenta obowiązkiem zapłaty umownych odsetek kapitałowych, należało bezsprzecznie uznać za naruszające przepis art.
Powód nie tylko nie wykazał bowiem, że treść umowy w zakresie kosztów przedmiotowych opłat nie była indywidualnie uzgodniona przez powoda z pozwaną, ale także nie udowodnił, że opłaty te są ekwiwalentne do świadczenia wzajemnego, a także celowe. Ponadto, zdaniem Sądu Rejonowego, powód nie wykazał, aby realnie wykonywał świadczenia z tytułu zobowiązania do udzielenia pożyczki w żądanej w pozwie wysokości. W ocenie Sądu orzekającego z tożsamych powodów, za abuzywne należało uznać postanowienia umowne zobowiązujące pożyczkobiorcę (pozwanego) do zapłaty wynagrodzenia w kwocie 1.100 zł z tytułu przyznania na jego wniosek (...), o którym mowa w pkt 15 umowy. Otóż, wspomniany punkt umowy przyznawał pozwanemu uprawnienie do jednorazowego w całym okresie kredytowania według swojego wyboru skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnego dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. Zdaniem Sądu cytowany zapis stanowi niewątpliwe jedną z niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu przepisu art.
k.c., a co za tym idzie nie są one wiążące i pozwany nie jest zobowiązany do zapłaty na rzecz powoda sumy wynikającej ze wskazanych zapisów umowy. Co więcej, nieuzasadnione jest przerzucanie ww. kosztów pozaodsetkowych na indywidualnego klienta pożyczkodawcy, skoro na pożyczkobiorcy ciąży obowiązek uiszczenia na rzecz pożyczkodawcy umownych odsetek za opóźnienie i to w maksymalnej wysokości. W konkluzji, zasadnymi roszczeniami z przedmiotowej umowy były następujące kwoty: - 6.600 zł tytułem całkowitej kwoty pożyczki, - 129 zł tytułem opłaty przygotowawczej, - 1.032zł tytułem odsetek umownych, razem 7.761,00 zł, na poczet których pozwany uiścił łączną kwotę 1.680,00 zł (co wynika z karty klienta przedłożonej przez powoda). Wobec tego pozwany winien jest zapłacić powodowi kwotę 6.081 zł stanowiącą różnicę pomiędzy kwotą, którą zasadnie się domaga tytułem łączącej strony pożyczki oraz dotychczas wpłaconą kwotą. W tym miejscu wskazać należy, że jeżeli doszło do zastrzeżenia w umowie świadczenia, które nie jest wiążące dla konsumenta z uwagi na treść (...) § 1 k.c., podczas gdy według treści umowy przysługują przedsiębiorcy jeszcze inne świadczenia, co do których nie ma zastrzeżeń odnośnie ich ważności i skuteczności, to bezskuteczne z mocy wskazanego przepisu są także postanowienia o zaliczaniu płatności dokonywanych przez konsumenta na poczet należności wynikających z nie wiążących dla konsumenta przepisów. W takiej sytuacji w miejsce umownego zaliczenia zapłaty wchodzą ogólne zasady zaliczenia zapłaty, ponieważ kwoty pobierane na poczet świadczenia nie mającego charakteru wiążącego dla strony mogą podlegać zwrotowi stosownie do przepisów o nienależnym świadczeniu, bądź też zaliczeniu na poczet innych wymagalnych należności faktycznie wynikających z tego samego stosunku prawnego, jeżeli te pozostałe należności mają późniejszy termin wymagalności (por. Sąd Najwyższy w uchwale z 23.12.1987 r., III CZP 77/87, publ. OSNC 1989/6/92). Trzeba podkreślić, że powód skorzystał z uprawnienia do naliczania odsetek umownych na podstawie § 4 ust. 1 umowy poprzez domaganie się odsetek umownych w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczanych od dnia 7 października 2017r., a więc od dnia następującego po upływie terminu płatności wskazanym w wekslu (data płatności weksla- 06.10.2017r., k.6). W ocenie Sądu orzekającego, powód zasadnie domagał się naliczania odsetek umownych w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie jedynie od kwoty łącznej 6.729,00 zł stanowiącej kwotę niespłaconego kapitału powiększoną o kwotę opłaty przygotowawczej w wysokości 129 zł (6.600 zł+ 129 zł ale pomniejszoną o dotychczas wpłaconą kwotę 1.680 zł), zgodnie z regułą art. 481 § 2 1 k.c. Powód nie miał bowiem podstaw do domagania się zasądzenia na swoją rzecz od dnia 07.10.2017r. naliczania dalszych odsetek umownych od skapitalizowanych odsetek umownych w wysokości 1.032,00 zł. W tym zakresie dochodzone roszczenie jest sprzeczne z treścią bezwzględnie obowiązującej normy art. 482 § 1 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Przepis ten ustanawia obowiązującą w prawie zobowiązań zasadę zakazu anatocyzmu, czyli zakazu umawiania się z góry przez strony umowy naliczania odsetek od zaległych odsetek. Skoro z zasady swobody umów wyłączona została możliwość umawiania się z góry przez strony umowy do naliczania tego rodzaju odsetek to również wyłączona została możliwość umawiania się z góry przez strony do określania wysokości stopy procentowej tego rodzaju odsetek, które w chwili zawarcia umowy nie istniały ani nie była określona ich wysokość, w przeciwieństwie do kapitału. Pogląd prezentowany przez Sąd orzekający został również podzielony przez Sąd Okręgowy w Kaliszu, który w wyroku z dnia 17 grudnia 2009 roku w sprawie II Ca 1092/09 (niepubl.) stwierdził, że umawianie się z góry o zapłatę odsetek od zaległych odsetek prowadziłoby do obliczenia procentu składanego, co skutkowałoby nadmiernym obciążeniem dłużnika. Wytoczenie powództwa o zasądzenie na przyszłość odsetek z tytułu opóźnienia świadczenia głównego nie daje podstawy do domagania się procentu składanego, chociażby po wniesieniu pozwu odsetki te stały się zaległością. Powód zresztą nie wskazał w tym zakresie podstawy prawnej do naliczania po raz drugi odsetek umownych karnych o podwyższonej stopie procentowej. Powodowi należały się zatem odsetki ustawowe za opóźnienie. Reasumując, powód jedynie od kwoty 5.049,00 zł (kwota kapitału powiększona o kwotę opłaty przygotowawczej i pomniejszoną o kwotę dotychczas wpłaconą czyli 1.680 zł) mógł dochodzić odsetek umownych na podstawie art. 481 § 2 1 k.c. Natomiast od zaległych odsetek umownych za opóźnienie w spłacie pożyczki w kwocie 1.032,00 zł mógł domagać się jedynie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 07.10.2017r. do dnia zapłaty. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie wyżej wymienionych przepisów orzekł jak w punkcie I sentencji orzeczenia, czego konsekwencją było oddalenie powództwa w pozostałym zakresie, jak w punkcie II części dyspozytywnej wyroku. Sąd powództwo oddalił w zakresie kwoty 4.685,70 zł, oceniając żądania powoda za sprzeczne z prawem, o czym świadczy powyżej zaprezentowana argumentacja, a ponadto oddalone zostało powództwo w zakresie odsetek umownych za opóźnienie naliczanych od kwoty 1.032,00 zł. Rozstrzygnięcie z punktu III części dyspozytywnej wyroku o kosztach procesu znajduje oparcie w treści normy art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c., zgodnie z którą w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Biorąc pod uwagę rozstrzygnięcie, nie ulega wątpliwości, że powód wygrał ten proces w 56%, a pozwany w 44 %. Wobec jednie częściowego uwzględnienia powództwa, Sąd rozdzielił koszty stosunkowo i z tego tytułu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.194,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, stanowiącą 56 % poniesionych przez stronę powodową w niniejszym postępowaniu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony w łącznej kwocie 3.917,00 zł (3.917,00 zł *56%, pozwany nie poniósł żadnych kosztów). Na poniesione przez powoda koszty składały się następujące kwoty: 300 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwotę 3.600 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj.Dz.U.2018.265). SSR Katarzyna Porada – Łaska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.