← Polska

III Ca 923/18

Sygn. akt III Ca 923/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 sierpnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Andrzej Dyrda P

§ 1

– 3 kc oraz wskazując, że powód przystępując do umowy ubezpieczenia na życie z (...) powód występował jako konsument w rozumieniu art. 22 1 kc natomiast pozwany jako przedsiębiorca, jak również, że kwestionowane przez powoda postanowienia umowne, związane ze świadczeniem wykupu, nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, uznał, iż umowa ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym zawarta przez strony stanowi umowę wskazaną w art.

§ 3

kc, uznał zasadność rozważenia czy postanowienia umowne dotyczące wysokości świadczenia wykupu, stanowią „postanowienia określające główne świadczenia stron", o których mowa w art.

§1kc.

Sąd dokonując analizy tego zagadnienia uznał, że postanowienie umowne, prowadzące do przejęcia przez ubezpieczyciela części wpłaconych środków, w arbitralnej wysokości, niemającej związku z rzeczywiście poniesionymi kosztami przeprowadzenia operacji ubezpieczenia, prowadzące do tego, że to wyłącznie powód ponosi ryzyko wcześniejszego rozwiązania umowy rażąco narusza jej interes jako konsumenta oraz jest wyrazem nierówności stron tego stosunku zobowiązaniowego, kształtując prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Z tych względów, w oparciu o art.

§ 1

i 2 k.c., Sąd uznał, ze postanowienia te nie wiążą powoda uznając przy tym, że w pozostałym zakresie umowa pomiędzy stronami obowiązuje i jest ważna. W konsekwencji Sąd uznał, że strona pozwana zobowiązana była do zwrotu całości wpłaconych świadczeń przez powoda, przy uwzględnieniu kosztów poniesionych w trakcie umowy, na podstawie art. 410 §1 i §2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i uwzględnił powództwo w 68,56%. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. uznając, że należą się od dnia następnego po dniu, w którym upłynął termin wynikający z § 23 ust 12 OWU tj. nie później niż po upływie 14 dni od Unia Wyceny, która miała miejsce 7 grudnia 2016 roku, dlatego zasądzono je zgodnie z żądaniem od 11 marca 2017 roku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. rozdzielając je stosunkowo między strony przy uwzględnieniu, że pozwany przegrał postępowanie w 68,56 % Apelację od tego orzeczenia wniósł powód zaskarżając je w części, tj. co do punktu 2 w całości oraz co do punktu 1 w części w zakresie niezasądzenia przez Sąd dalszej kwoty 2562,22 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 11 marca 2017r. ponad zasądzoną w punkcie 1 wyroku kwotę 5.586.29 zł oraz co do punktu 3 w części w zakresie niezasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu ponad kwotę 954.20 zł. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, co mogło mieć wpływ na treść wydanego wyroku, tj. :

  1. a)art. 12 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 4 ust. 1. 2 i 5. art. 5 i 6 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym poprzez ich niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy z powodu wprowadzenia powoda w błąd: 1) pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego poinformował go, że na skutek inwestycji osiągnie zysk, że w każdym momencie bez straty może rozwiązać umowę bowiem po 8 latach zostanie mu wypłacona co najmniej suma wpłaconych składek oraz że wybrany przez niego produkt jest produktem bezpiecznym 2) pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego nie wyjaśnił mu w jaki sposób inwestowane pieniądze będą zarabiać oraz że będą lokowane na giełdzie 3) pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego nie poinformował go o konkretnych kosztach związanych z zawarciem umowy oraz zeznań świadka zgodnie z którymi nie informował powoda o tym, że z jego składki będzie potrącona prowizja, która wyniosła 3.266,65 zł 4) bowiem zgodnie z uznanymi za wiarygodne zeznaniami świadka, wybrany przez powoda we wniosku o zawarcie umowy fundusz był funduszem bezpiecznym, podczas gdy powód po 8 latach inwestycji pomimo wpłacenia przez powoda kwoty 23.250zł, wartość jego rachunku wyniosła 18870,78zł.
  2. b)art. 4 i 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zachowanie pozwanego należało uznać za nieuczciwą praktykę rynkową bowiem było sprzeczne z dobrymi obyczajami, zniekształcało zachowanie rynkowe powoda będącego przeciętnym konsumentem przed zawarciem umowy, a także było działaniem wprowadzającym w błąd. które spowodowało podjęcie przez powoda decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął
  3. c)art. 6 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zachowanie pozwanego należało uznać na nieuczciwy praktykę rynkową polegającą na zaniechaniu wprowadzającym w błąd, bowiem pozwany pominął istotne informacje potrzebne powodowi będącemu przeciętnym konsumentem do podjęcia decyzji dotyczącej umowy, przede wszystkim w zakresie niepoinformowania powoda o sposobie wyceny wartości jednostki, o tym że spoczywa na nim wyłączne ryzyko inwestycyjne, a także o tym że może on utracić nie tylko wypracowany zysk ale także zainwestowane środki i tym samym zachowanie pozwanego spowodowało podjęcie przez powoda decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął
  4. d)art. 13 ust. 4 pkt. 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej z 22 maja 2003r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy powód wbrew brzmieniu w/w przepisu nie został poinformowany o sposobie wyceny wartości jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego.
  5. e)art. 58 k.c. w zw. z art. 69, 74b i 75 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi poprzez ich niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy, która miała na celu obejście prawa, a to ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, pomimo uznanych za wiarygodne zeznań świadka zgodnie z którymi to klient decydował o tym, w jakie fundusze inwestować swoje środki, podczas gdy pozwany jednocześnie pozwany z rachunku powoda pobierał opłatę za zarządzanie.
  6. f)art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 k.c. poprzez ich niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy z uwagi na sprzeczność z naturą (właściwością) stosunku zobowiązaniowego, a także z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy umowa przez powoda została zawarta jedynie w celu inwestycyjnym, co potwierdziły uznane za wiarygodne zeznania świadka, zgodnie z którymi zawarta umowa będące umową ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym to produkt, gdzie ubezpieczenie na życie jest śladowe, a jego cel to oszczędzanie Zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć wpływ na treść wydanego wyroku, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodu i uznanie, że:
  7. a)powód nie wykazał aby pozwany wprowadził powoda w błąd pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego poinformował go, że na skutek inwestycji osiągnie zysk, że w każdym momencie bez straty może rozwiązać umowę bowiem po 8 latach zostanie mu wypłacona co najmniej suma wpłaconych składek oraz że wybrany przez niego produkt jest produktem bezpiecznym
  8. b)powód nie wykazał aby pozwany wprowadził powoda w błąd, pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego nie wyjaśnił mu w jaki sposób inwestowane pieniądze będą zarabiać oraz że będą lokowane na giełdzie
  9. c)powód nie wykazał aby pozwany wprowadził powoda w błąd, pomimo zeznań powoda zgodnie z którymi przedstawiciel pozwanego nie poinformował go o konkretnych kosztach związanych z zawarciem umowy oraz zeznań świadka zgodnie z którymi nie informował powoda o tym, że z jego składki będzie potrącona prowizja, która wyniosła 3.266,65 zł
  10. d)powód nie wykazał aby pozwany wprowadził powoda w błąd , pomimo uznanych za wiarygodne zeznań świadka, zgodnie z którymi wybrany przez powoda we wniosku o zawarcie umowy fundusz był funduszem bezpiecznym podczas gdy powód po 8 latach inwestycji pomimo wpłacenia przez powoda kwoty 23250zł, wartość jego rachunku wyniosła 18.870,78zł.
  11. e)zeznania powoda nie są wiarygodne z zakresie a jakim wskazał, że był informowany tylko o zyskach i nie wiedział nic o stratach, co stało w sprzeczności z zeznaniami świadka, podczas gdy zeznania świadka dotyczyły generalnie spotkań z klientami i ogólnych informacji zwyczajowo im przekazywanym, a samego spotkania z powodem świadek nie pamiętał
  12. f)powód miał wiedzę, że płacone przez niego składki są inwestowane, podczas gdy z zeznań powoda wynika, że przedstawiciel pozwanego nie wyjaśnił mu w jaki sposób inwestowane pieniądze będą zarabiać oraz że będą lokowane na giełdzie
  13. g)umowy nie można uznać za nieważną z uwagi na brzmienie art. 58 k.c. w zw. z art. 69, 74b i 75 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, pomimo uznanych za wiarygodne zeznań świadka zgodnie z którymi to klient decydował o tym, w jakie fundusze inwestować swoje środki, podczas gdy pozwany jednocześnie pozwany z rachunku powoda pobierał opłatę za zarządzanie.
  14. h)umowy nie można uznać za nieważną z uwagi na brzmienie art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 k.c. poprzez ich niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy z uwagi na sprzeczność z naturą (właściwością) stosunku zobowiązaniowego, a także z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy umowa przez powoda została zawarta jedynie w celu inwestycyjnym, co potwierdziły uznane za wiarygodne zeznania świadka, zgodnie z którymi zawarta umowa będące umową ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym to produkt, gdzie ubezpieczenie na życie jest śladowe, a jego cel to oszczędzanie Na tych podstawach wniósł o zmianę skarżonego wyroku poprzez:
  15. a)co do punktu 1 i 2 o zmianę poprzez zasądzenie dalszej kwoty 2562,22 zł z ustawowymi odsetkami od 11.03.2017r. ponad orzeczoną w pkt. 1 wyroku kwotę 5586,29 zł
  16. b)co do punktu 3 o zmianę poprzez zasądzenie kosztów procesu ponad zasądzoną kwotę 954,20zł Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów sądowych za postępowanie przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w podwójnej wysokości. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne nie były co do zasady kwestionowane. Apelacja zarzuciła co prawda naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., jednakże analiza tego zarzutu prowadzi do wniosku, że skarżący zarzuca niewłaściwą ocenę prawną okoliczności co do ważności umowy przedmiotowej umowy. Powód zarówno w apelacji jak również w toku postępowania przed sądem I instancji wskazywał, ze został wprowadzony w błąd. Ocena tej okoliczności nie mogła zostać jednak dokonana w oderwaniu od kryterium przeciętnego konsumenta. Nadto Sąd Okręgowy miał również na względzie, że wydarzenia z ostatniego dziesięciolecia, w szczególności kryzys finansowy wywołany upadkiem amerykańskiego banku (...) w dniu 15 września 2008r., daje podstawy do przyjęcia, że świadomość ryzyka inwestycyjnego była znana dla przeciętnego konsumenta, nie tylko w kontekście wskazanym poniżej. Odnosząc się bowiem do oceny czy powód został wprowadzony w błąd przez pozwanego należy mieć na względzie kryterium przeciętnego konsumenta, które pojawia się w regulacjach art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Uznaje się bowiem, że przeciętny konsument decydujący się na zawarcie umowy, w szczególności o charakterze inwestycyjnym, powinien charakteryzować się znaczną ostrożnością i spostrzegawczością. Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z 4 marca 2014r., w sprawie dotyczącej przekazu reklamowego, (sygn. akt III SK 34/13, Lex 1463897), przeciętny konsument, w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy z 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, jest „dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny”. Posiada zatem pewien zasób wiedzy o rzeczywistości gospodarczej, w jakiej styka się z przekazywanymi mu informacjami. Jako uważny i ostrożny konsument, potrafi wiadomości te wykorzystywać do analizy przekazywanej informacji, wobec której musi zachowywać pewien stopień racjonalnego krytycyzmu (niewielkiej podejrzliwości). Uwaga i ostrożność konsumenta zakładają, że ma on świadomość, iż nie zawsze przekazywane informacje reklamowe będą całkowicie zgodne z rzeczywistością, co pozwala na posługiwanie się w reklamie przesadą, ale w żaden sposób nie uzasadnia posługiwania się informacjami nieprawdziwymi. Przesłanka niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd powinna być oceniana z uwzględnieniem domniemanych, zakładanych oczekiwań przeciętnego konsumenta (odbiorcy), który jest „rozsądnie”, „dosyć”, „w miarę” dobrze poinformowany oraz „rozsądnie”, „dosyć”, „w miarę” spostrzegawczy i ostrożny (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 1998 r., sygn. akt C-210/96). Tak samo pojęcie „przeciętnego konsumenta” rozumiane jest w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i (...) Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ("Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych") – pkt 18 preambuły do tej dyrektywy. Chodzi o oto, aby w realiach rozpoznawanej sprawy przeprowadzić test przeciętnego konsumenta, który jest dobrze poinformowany, uważny i ostrożny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 listopada 2015 r., sygn. akt VI ACa 1685/14, Lex 2019933). Biorą pod uwagę tak oznaczonego wzorcowego przeciętnego konsumenta trzeba zaznaczyć, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie można było uznać, że doszło do stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, gdyż przeciętny konsument nie podjąłby decyzji co do zawarcia umowy w sytuacji braku zrozumienia ogólnych jej warunków, w szczególności jeżeli uwzględni się znaczne spadki zarówno na giełdzie i funduszach inwestycyjnych, w okresie bezpośrednio poprzedzającym zawarcie umowy. Nie było zatem podstaw do stwierdzenia, wobec w szczególności niedochowania przez powoda modelu rozważnego konsumenta, aby został on wprowadzony w błąd, jak również aby zostały zastosowane wobec niego nieuczciwe praktyki albowiem, jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy, powód mógł ustalić wysokość opłat na podstawie OWU. Nie było również podstaw do stwierdzenia aby umowa była nieważna. Zawarta przez strony umowa miała charakter złożony i łączyła w sobie elementy umowy ubezpieczenia w rozumieniu art. 805 i nast. k.c. i art. 13 ustawy o działalności ubezpieczeniowej, jak również element inwestycyjny. Wprawdzie w umowie tej element inwestycyjny był dominujący, to jednak umowa ta stanowiła dopuszczalną prawem formę ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym z jednorazowo uiszczaną składką. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z dnia 22 maja 2003r. (Dz.U. Nr 124, poz. 1151 ze zm.) dopuszczała takie formy ubezpieczenia, wymieniając je w art. 13 ust. 4 oraz załączniku „Podział ryzyka według działów, grup i rodzajów ubezpieczeń" w dziale I w punkcie 3: (...) na życie, jeżeli są związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym". Oznacza to, wbrew wywodom powoda, że pozwany ubezpieczyciel był uprawniony do podejmowania działalności ubezpieczeniowej z elementem kapitałowym, a zawarta umowa, wprawdzie odbiega od klasycznej kodeksowej umowy ubezpieczenia, jednak powód nie wykazał, które z jej postanowień pozostają w sprzeczności z przepisami prawa i czynią ją niezgodną z istotą umowy ubezpieczenia czy tez wręcz ze stosunkiem zobowiązaniowym. Dodatkowo wskazać należy, że art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi wyraźnie wskazuje, że art. 69-131l tej ustawy nie stosuje się do zakładów ubezpieczeń. Pozostaje to zgodne z art. 2 ust. 1 pkt 1 dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21 kwietnia 2004r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniająca dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG, która już nie obowiązuje, gdyż została zastąpiona od 3 stycznia 2018 r. dyrektywą 2014/65/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę (...), a która w pkt. 27 preambuły wyłączyła z jej zakresu zakłady ubezpieczeń i reasekuracji. Jednocześnie w art. 2 ust. 1 lit. a tej ostatniej dyrektywy wskazano, że nie ma ona zastosowania do zakładów ubezpieczeń. Te regulacje wskazują na to, że apelujący nie ma racji w swojej ocenie, iż doszło do naruszeń zarzucanych w apelacji albowiem jeżeli co do zakładów ubezpieczeń niektórych przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi się nie stosuje, to nie można zasadnie zarzucać ich naruszenia i wywodzić z tego nieważności czynności prawnej na podstawie art. 58 k.c. Z tych względów w oparciu o art. 385 oddalono apelację. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzie art.98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 5 w związku z § 10 ust.1 pkt.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. 1804 ze zm.) SSO Andrzej Dyrda

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.