Sygn. akt III AUa 503/12 POSTANOWIENIE Dnia 27 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym:

§ 2rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.02.163.1348). Na podstawie art. 19 kpc Sąd ustalił wartość przedmiotu sporu przyjmując, że stanowi ona różnicę pomiędzy składką na ubezpieczenie społeczne ustaloną przez organ rentowy z uwzględnieniem kosztów zakwaterowania a składką nie uwzględniającą tych kosztów. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w całości wniosło Przedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o. w B., zarzucając wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2004r. w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy, poprzez pominięcie wyłączenia kwot stanowiących koszty zakwaterowania z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych, pomimo iż organ rentowy doliczał kwoty odpowiadające wysokości kosztów zakwaterowania do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne;
2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 25 i 26 kpc poprzez błędne ustalenie wartości przedmiotu sporu poprzez przyjęcie, że stanowi ona różnicę pomiędzy składką na ubezpieczenie społeczne ustaloną przez organ rentowy z uwzględnieniem kosztów zakwaterowania, a składką nie uwzględniającą tych kosztów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zasądzenia od organu rentowego na rzecz odwołującej się Spółki, zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. W oparciu o te zarzuty wniesiono o: - zmianę zaskarżonego wyroku i wyłączenie kwot stanowiących koszty zakwaterowania również z przychodu stanowiącego postawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych, - zasądzenie od organu rentowego tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego za I instancję: - za postępowanie z udziałem zainteresowanego H. N. kwoty 180,00 zł, - za postępowanie z udziałem zainteresowanego M. K. kwoty 2.400,00 zł, - za postępowanie z udziałem zainteresowanego G. K. kwoty 600,00 zł, - za postępowanie z udziałem zainteresowanego B. K. kwoty 2.400,00 zł, - zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania w drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelujący podkreślił, że Sąd I instancji rozstrzygając przedmiotową sprawę słusznie stanął na stanowisku, że zaliczenie świadczenia w postaci bezpłatnego zakwaterowania, jako przychodu pracownika z tytułu stosunku pracy możliwe jest w sytuacji, gdy takie świadczenie pochodziło z majątku pracodawcy. W przypadku, gdy dane świadczenie pochodziło od osoby trzeciej, nie sposób go uznać jako przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jednak w pkt 1 sentencji wyroku Sąd nakazał organowi rentowemu wyłączyć jedynie z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne zainteresowanych, kwoty stanowiące koszty zakwaterowania, a nie nakazał wyłączenia tych kwot także z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne. W związku z powyższym, według apelującego błędne jest rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 wyroku Sądu I instancji i wyłączenie kosztów zakwaterowania jedynie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W dalszej części apelacji wskazano, że na podstawie art. 19 kpc Sąd ustalił wartość przedmiotu sporu przyjmując, że stanowi ona różnicę pomiędzy składką na ubezpieczenie społeczne ustaloną przez organ rentowy z uwzględnieniem kosztów zakwaterowania a składką nieuwzględniającą tych kosztów. Takie ustalenie spowodowało, że Sąd ustalił wynagrodzenie pełnomocnika na podstawie art. 98 kpc oraz w oparciu o § 6 w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002 Nr 163 poz. 1348 ze zm). Apelujący podkreślił, że w przedmiotowej sprawie wartość została podana przez pełnomocnika odwołującej się Spółki (...), w piśmie z dnia 14 czerwca 2010r., który wykonując zobowiązanie Sądu, podał wartość przedmiotu sporu w stosunku do poszczególnych zainteresowanych. Nie bez znaczenia jest, zdaniem skarżącego, norma prawna zawarta w art. 25 § 2 kpc, zgodnie z którą, po doręczeniu pozwu sąd nie może dokonać sprawdzenia przedmiotu sporu z urzędu, a jedynie na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Podana wartość nie była kwestionowana przez organ rentowy, a Sąd nie zarządził dochodzenia w celu jej sprawdzenia. W związku z tym, skoro Sąd nie miał możliwości sprawdzić podanej przez pełnomocnika wartości sporu, to tym bardziej nie mógł dokonać w tej kwestii modyfikacji. Wskazana przez pełnomocnika odwołującej się wartość stanowiła wartość przedmiotu sporu i jej ustalenie przez Sąd może nastąpić tylko jeden raz. Kontynuując swoje zarzuty apelujący podniósł, że rozstrzygnięcie o wysokości kosztów zastępstwa prawnego w oparciu o § 2 rozporządzenia, zgodnie z którym sąd zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, jest niezwykle krzywdzące dla pełnomocnika odwołującej się, gdyż powoduje domniemanie, iż pełnomocnik nie wykonał niezbędnego nakładu pracy, uzasadniającego zasądzenia na jego rzecz stawki minimalnej, określonej w § 6 rozporządzenia. Nie bez znaczenia jest fakt, zdaniem skarżącego, że wszystkie czynności były bardzo czasochłonne, pomimo iż miały podobny charakter. Pełnomocnik Spółki (...) uczestniczył osobiście w rozprawach, odbywał wielokrotnie rozmowy z prezesem odwołującej się oraz pracownikami biurowymi, prowadził bardzo obszerne akta sprawy, dokonywał wyliczeń, co wiązało się z bardzo dużym nakładem pracy, który powinien zostać w sposób rzetelny uwzględniony przez Sąd. Zaznaczono, że w analogicznych sprawach, które toczyły się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach i dotyczyły doliczenia przez organ rentowy do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne zainteresowanych pracowników Spółki (...), kosztów zakwaterowania zapewnianego bezpłatnie przez inny podmiot niż pracodawca - niemieckiego kontrahenta, które zostały już rozstrzygnięte przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, Sąd Apelacyjny stawał na stanowisku, że przedmiotem sporu w tych sprawach była wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne. Wysokość stawki minimalnej stanowiącej podstawę zasądzenia opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego zależy od wartości przedmiotu sprawy, którą w rozstrzyganych sprawach określała wysokość kosztów zakwaterowania pracowników, o jaką - zdaniem organu rentowego - należało powiększyć podstawę wymiaru składek (sygn. III AUa 88/11). W związku z powyższym, w oparciu o § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, który ustala stawki minimalne opłat za czynności adwokackie w stosunku do wartości przedmiotu sprawy, apelujący wniósł o zasądzenie wynagrodzenia, w przypadku każdej zaskarżonej decyzji, tj.: - za postępowanie z udziałem zainteresowanego H. N., którego wartość przedmiotu sprawy wynosiła – 1.150,48 zł, kwoty 180,00 zł; - za postępowanie z udziałem zainteresowanego M. K., którego wartość przedmiotu sprawy wynosiła - 10.212,01 zł, kwoty 2.400,00 zł; - za postępowanie z udziałem zainteresowanego G. K., którego wartość przedmiotu sprawy wynosiła – 4.219,74 zł, kwoty 600,00 zł, - za postępowanie z udziałem zainteresowanego B. K., którego wartość przedmiotu sprawy wynosiła - 19.529,46 zł, kwoty 2.400,00 zł W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że samo pominięcie w sentencji wyroku słów „i zdrowotne” nie stanowi podstaw do wzruszenia wyroku w trybie apelacji, ponieważ nie narusza powołanych przez (...) Sp. z o.o. przepisów. W sprawie wystarczające jest, według organu rentowego, sprostowanie wyroku, bądź dokonanie wykładni przez Sąd Okręgowy. Co do drugiego z podnoszonych przez apelującego zarzutów, a mianowicie naruszenia prawa procesowego poprzez błędne ustalenie wartości przedmiotu sporu, jako różnicy między składkami na ubezpieczenie społeczne ustalone przez organ rentowy z uwzględnieniem kosztów zakwaterowania, a składkami nie uwzględniającymi tych kosztów, Zakład wniósł o jego oddalenie. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozwiązanie przyjęte przez Sąd Okręgowy w Katowicach, zgodnie z którym wartość przedmiotu sporu stanowi różnica w wydatkach obliczonych przez Zakład przy uwzględnieniu kosztów zakwaterowania, a wydatkach bez wliczania kosztów zakwaterowania, jest prawidłowe i znajduje pokrycie w normie art. 19 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto, rozstrzygnięcie to jest spójne z wykładnią przyjętą przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, sygn. Akt III AUz 221/
3. Sąd Apelacyjny uznał , że: -apelacja w zakresie żądania wyłączenia kwot stanowiących koszty zakwaterowania również z przychodu stanowiącego postawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych podlega odrzuceniu, zaś -wyrok w pozostałej części, dotyczący rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego podlega uchyleniu i przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2012r. Sąd Okręgowy sprostował niedokładność pisarską w punkcie 1 wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 listopada 2011r., przez dodanie po słowach „podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne” słów „i zdrowotne”. Wypada przypomnieć, że sprostowanie wyroku w trybie art. 350 kpc służy przywróceniu rzeczywistej woli składu orzekającego, o ile zachodzi pewna niezgodność pomiędzy rzeczywistą wolą i wiedzą składu orzekającego, a ich wyrażeniem na piśmie. Tak więc sprostowanie orzeczeń sądowych prowadzi do przywrócenia w treści dokumentu orzeczenia - bez potrzeby uruchamiania nadzoru judykacyjnego - rzeczywistej woli składu sądzącego. Z tej też racji, sprostowanie jest czynnością o charakterze deklaratoryjnym. Sprostowanie omyłki ma moc wsteczną od chwili wydania wyroku, a nie od daty postanowienia czy uprawomocnienia się postanowienia o sprostowaniu. Z kolei, zgodnie z art. 367 § 1 kpc od wyroku sądu I instancji przysługuje apelacja do sądu II instancji z tym zastrzeżeniem, że wyrok zasadniczo może być zaskarżony tylko w takiej części, w jakiej istnieje i tylko w zakresie, w jakim żądania i wnioski strony nie zostały uwzględnione przez sąd I instancji. Co do zasady bowiem przesłanką zaskarżenia orzeczenia w postępowaniu cywilnym jest istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu, określanego mianem gravamen, a ten oznacza pokrzywdzenie polegające na niekorzystnej dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia, wynikającej z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., II CZ 22/06, LEX nr 196615). W innym przypadku apelacja - z braku substratu zaskarżenia - jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art. 477 14 kpc). Inaczej mówiąc, w sprawach tych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji, w granicach jej treści i przedmiotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011r., III UZ 1/11, LEX nr 846597 i orzeczenia w nim powołane). W niniejszej sprawie wskutek sprostowania zaskarżonego wyroku przez Sąd Okręgowy, orzeczenie nim objęte uwzględniło w całości żądanie odwołującego Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. w B., zawarte w odwołaniu od decyzji, poprzez zmianę zaskarżonych decyzji i nakazanie organowi rentowemu wyłączenia z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne H. N., M. K., G. K., B. K., kwot stanowiących koszty zakwaterowania. Tym samym zarzut apelującego dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2004r. w zw. z art. 81 ust. 1 ustawy, poprzez pominięcie wyłączenia kwot stanowiących koszty zakwaterowania z przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych, jak i wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i wyłączenie kwot stanowiących koszty zakwaterowania również z przychodu stanowiącego postawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanych należy uznać za niedopuszczalny. Apelujący miałby interes prawny w zaskarżaniu orzeczenia, jeżeli nie uzyskałby tych wszystkich korzyści prawnych, jakie powinno zapewnić mu orzeczenie wolne od wad, a więc w sytuacji gdyby zachodziła różnica między zgłoszonymi przez niego wnioskami w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a sentencją wyroku. Tymczasem Sąd Okręgowy w całości uwzględnił odwołanie, wobec czego nie zachodzi w sprawie stanowiące przesłankę zaskarżenia wyroku pokrzywdzenie skarżącego (gravamen). Z tych względów na mocy art. 373 kpc Sąd Apelacyjny odrzucił apelację w tym zakresie, jako niedopuszczalną. Natomiast usprawiedliwione okazało się zaskarżenie orzeczenia w części odnoszącej się do zamieszczonego w punkcie 2 sentencji wyroku Sądu Okręgowego rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. W punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. na rzecz Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. kwotę 2.400,00 zł tytułem zwrotu koszów zastępstwa procesowego. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, Sąd ograniczył się do wskazania jedynie podstawy prawnej orzeczenia o kosztach, tj. art. 98 kpc oraz §

§ 2rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.02.163.1348). Przedstawienie uzasadnienia rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego poprzez wskazanie jedynie podstaw prawnych, uniemożliwia Sądowi Apelacyjnemu dokonanie kontroli prawidłowości orzeczenia w tym zakresie. Uzasadnienie wyroku, w którym zawarte jest zaskarżone postanowienie, nie zawiera wskazania motywów, którymi kierował się Sąd Okręgowy rozstrzygając o kosztach zastępstwa procesowego. Niewystarczające jest odwołanie się przez Sąd wyłącznie do art. 98 § 1 kpc, ustanawiającego dwie zasady rozstrzygania o kosztach: zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę zwrotu kosztów niezbędnych i celowych, jak i §

§ 2

rozporządzenia dotyczące ogólnej zasady zasądzania kosztów zastępstwa procesowego jak i wskazujące wysokości stawek minimalnych w sprawach cywilnych. Brak wskazania motywów, którymi kierował się Sąd Okręgowy orzekając o kosztach zastępstwa procesowego oznacza, że uzasadnienie w części dotyczącej zaskarżonego postanowienia nie odpowiada wymogom przewidzianym w art. 328 § 2 kpc, a co jest niezbędne do oceny zasadności podniesionych w zażaleniu zarzutów. Z tych względów rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego, zawarte w pkt 2 wyroku z mocy art. 386 § 4 kpc podlega uchyleniu i przekazaniu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego, Sąd Okręgowy będzie miał na uwadze, że w niniejszej sprawie połączone zostały sprawy o sygn. XI U3248/09, sygn. XI U 2757/09 oraz sygn. XI U 2756/09 i sygn. XI U2755/09 do łącznego rozpoznania i wyrokowania. Takie połączenie spraw do jednoczesnego rozpoznania w trybie art. 219 kpc ma jedynie techniczny charakter i nie oznacza powstania jednej nowej sprawy. Każda z połączonych spraw zachowuje samodzielność, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia. Połączenie tych spraw do łącznego rozpoznania i wyrokowania spowodowało, że po stronie odwołujących się wystąpiło współuczestnictwo formalne (art. 72 § 1 pkt 2 kpc). Współuczestnictwo to charakteryzuje się brakiem materialno prawnej więzi między współuczestnikami, a ich współwystępowanie po jednej ze stron procesu ma charakter stricte procesowy. W takiej sytuacji istnieje jedna sprawa wyłącznie w znaczeniu formalnym (technicznym) i jednocześnie występuje tyle przedmiotów sporu (zaskarżenia), ilu jest współuczestników formalnych, bowiem każdy z nich mógłby występować w procesie samodzielnie, tok postępowania w stosunku do każdego z nich jest niezależny, różne też mogą być rozstrzygnięcia w stosunku do każdego ze współuczestników. Stąd też obliczenie wartości przedmiotu sporu (a następnie zaskarżenia) i w konsekwencji ustalenie kosztów zastępstwa procesowego musi nastąpić oddzielnie dla każdej z tak połączonych spraw (orzeczenie SN z dnia 2 lipca 2009r., III PZ 5/09, LEX nr 551888). Ustalając wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy będzie miał na uwadze prawidłowo przyjętą wartość przedmiotu sporu i zaskarżenia. Nie ulega wątpliwości Sądu Apelacyjnego w niniejszym składzie, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie nie jest wysokość podstawy wymiaru składki, jednakże wartość przedmiotu sporu, zgodnie z art. 19 § 1 kpc - należy obliczać jako roszczenie należne organowi rentowemu - w postaci dopłaty składki na stosowne ubezpieczenie - jako różnicy pomiędzy wysokością składki uiszczonej, a należnej za okres objęty decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tym miejscu należy jeszcze dodać, że zarzut skarżącego, że sprawdzenie wartości przedmiotu sporu może nastąpić po doręczeniu pozwu wyłącznie na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór, co do istoty sprawy, jest niesłuszny. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach stwierdzał, że oznaczenie w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia podlega w uzasadnionych przypadkach sprawdzeniu przez sąd na podstawie art. 25 § 1 kpc. Przepis ten daje sądowi możliwość sprawdzenia z urzędu podanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli istnieje wątpliwość, co do właściwego jej określenia, przy czym sprawdzenie to polega na sprawdzeniu danych stanowiących podstawę określenia wartości przedmiotu sporu i sposobu obliczenia stosownie do reguł określonych w art. 19-24 kpc. Z przepisu art. 25 § 1 kpc nie wynika przy tym dowolność sądu w tym zakresie, lecz w istocie jego obowiązek podjęcia odpowiednich działań w każdym przypadku, w którym pojawi się wątpliwość co do prawidłowego określenia podanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia. Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione, że w niniejszej sprawie pełnomocnik odwołującego w odwołaniach od zaskarżonych decyzji nie wskazał wartości przedmiotu sporu, a uczynił to dopiero wykonując zarządzenie przewodniczącej Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu poprzez złożenie pisma procesowego, w którym wskazał podstawy i sposób wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, a które zostały zakwestionowane przez organ rentowy i Sąd. Doprowadziło to do weryfikacji i ustalenia przez Sąd wartości przedmiotu sporu, jako różnicy pomiędzy składką na ubezpieczenie społeczne ustaloną przez organ rentowy z uwzględnieniem kosztów zakwaterowania, a składką nie uwzględniającą tych kosztów. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego, zawartego w pkt 2 wyroku i w tym zakresie sprawę z mocy art. 386 § 4 kpc przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. /-/SSO del.E.Kocurek-Grabowska /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia JR