Sygn. akt I ACa 799/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Górzanowska Sędziowie: SSA Sławomir Jamróg (spr.) SSA Józef Wąsik Protokolant: sekr.sądowy Marta Matys po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z o.o. w W. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta K. o ustalenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego na skutek apelacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt I C 1041/14 1. oddala apelację; 2. zasądza od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. SSA Sławomir Jamróg SSA Barbara Górzanowska SSA Józef Wąsik Sygn. akt I ACa 799/17 UZASADNIENIE Strona powodowa (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. w piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r. wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które zgodnie z art. 80 ust. 2 w zw. z art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zastępuje pozew, wniosła o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego dziełek nr (...)i nr (...), obręb 1, j. ewidencyjna K., położonych w K. przy ul. (...), dokonana pismem Prezydenta Miasta K. z dnia 6 sierpnia 2013 r., jest nieuzasadniona w wysokości wskazanej w wypowiedzeniu. Precyzując stanowisko w toku postepowania podała, że kwestionuje podwyższenie opłaty rocznej ponad kwotę 232.028,31 zł , uznając za zasadną opłatę w wysokości 232.028,31 zł. Orzeczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 6 marca 2014 r., znak: (...). (...) (k. 27 – 31) ustalono, że wypowiedzenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego opisanej powyżej nieruchomości, dokonane przez Prezydenta Miasta K. w dniu 6 sierpnia 2013 r., jest nieuzasadnione w wysokości wskazanej w wypowiedzeniu. Od powyższego orzeczenia strona pozwana Skarb Państwa – Prezydent Miasta K. wniosła sprzeciw w piśmie z dnia 27 marca 2014 r. (k. 24), co było równoznaczne z żądaniem skierowania sprawy do rozpoznania przez sąd powszechny. Strona pozwana Skarb Państwa – Prezydent Miasta K. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt I C 1041/14 Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił, iż wysokość zaktualizowanej opłaty rocznej należnej od strony powodowej (...) Spółki z o.o. z siedzibą w W. z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność pozwanego Skarbu Państwa, położonej w K. przy ul. (...), składającej się z działek nr (...) obręb 1, jednostka ewidencyjna K. o łącznej powierzchni 21 641 m.kw. objętej księgą wieczystą Kw nr (...) wynosi: za rok 2014 – 16.879,98 zł, za rok 2015 – 143.049,99 zł, za rok 2016 i nadal – 269.220 zł (pkt I) oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) , zasądził od strony pozwanej Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. na rzecz strony powodowej (...) Spółki z o.o. z siedzibą w W. kwotę 15.815,35 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3) i nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie od strony powodowej (...) Spółki z o. o. z siedzibą w W. kwotę 144,41 zł i od strony pozwanej Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. kwotę 887,10 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych na wynagrodzenie biegłego (pkt 4). Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: Decyzją Wojewody (...) z dnia 22 grudnia 1993 r., znak: (...). (...), stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez (...) – Zakład (...) prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania oraz prawa własności znajdujących się na tym gruncie budynków. Dotychczasowa wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wynosząca 8.439,99 zł była ustalona w oparciu o oświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 9 lipca 1991 r., znak: (...) i stanowiła 3% ceny gruntu. Pismem z dnia 6 sierpnia 2013 r., znak: (...). (...).(...), Prezydent Miasta K. dokonał wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa złożonej z działek ewidencyjnych nr (...), objętej księgą wieczystą nr (...), wynoszącej 8.439,99 zł i zaproponował nową opłatę roczną w wysokości 3% wartości gruntu wynoszącą 444.949,77 zł. Podstawę do ustalenia nowej wysokości opłaty rocznej stanowiła zaktualizowana wartość nieruchomości gruntowej ustalona na kwotę 14.831.659 zł w oparciu o operat szacunkowy z dnia 25 czerwca 2013 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. R.. Ww. pismo zostało doręczone stronie powodowej w dniu 12 sierpnia 2013 r. Strona powodowa w ustawowym terminie skierowała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego opisanej powyżej nieruchomości jest nieuzasadniona w wysokości wskazanej w wypowiedzeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzeczeniem z dnia 6 marca 2014 r., znak: SKO. (...), ustaliło, że wypowiedzenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, dokonane przez Prezydenta Miasta K. w dniu 6 sierpnia 2013 r., jest nieuzasadnione w wysokości wskazanej w wypowiedzeniu. Od powyższego orzeczenia strona pozwana wniosła sprzeciw w piśmie z dnia 27 marca 2014 r. z zachowaniem ustawowego terminu co otwarło etap postepowania sądowego. Nadto na podstawie uzupełniających opinii biegłego rzeczoznawcy P. T. Sąd Okręgowy ustalił, że : Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...), położonej w K. w obrębie 1 jednostki ewidencyjnej K., przy ul. (...), składającej się z działek ewidencyjnych nr (...) o powierzchni 3.599 m2 i nr(...) o powierzchni 18.042 m2, określona na dzień 6 sierpnia 2013 r., wynosi 8.974.000 zł. Kompleks złożony z działek nr (...) stanowi teren zabudowany budynkami biurowymi , garażami i warsztatami, zagospodarowany dojazdami , parkingami i zielenią. Nieruchomość posiada pełny dostęp do infrastruktury technicznej oraz bezpośredni dostęp do drogi publicznej. W dniu aktualizacji opłaty rocznej przedmiotowa nieruchomość nie była objęta żadnym planem zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie ze Studium (...), uchwalonego uchwałą nr (...)Rady Miasta K. z dnia 16 kwietnia 2003 roku , zmienionego uchwałą (...) Rady Miasta K. z dnia 3 marca 2010 roku , działki usytuowane były na terenie oznaczonym symbolem (...) – tereny o przeważającej funkcji mieszkaniowej niskiej intensywności . Przy tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji przyjął, że powództwo w przeważającej części zasługiwało na uwzględnienie. Wskazał, że w jego ocenie opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości ma charakter niepodzielny. Odwołując się do treści art. 238 k.c. i art. 71 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) uznał, ze z norm tych wynika, że opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego ma charakter niepodzielny (jest uiszczana za cały rok z góry). Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 71 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dodany nowelizacją z dnia 24 sierpnia 2007 r. z mocą obowiązującą od dnia 22 października 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 173, poz. 1218), zgodnie z którym w razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego za rok, w którym prawo wygasło, podlega zmniejszeniu proporcjonalnie do czasu trwania użytkowania wieczystego w tym roku. W przytoczonym powyżej przepisie ustawodawca przewidział możliwość proporcjonalnego zmniejszenia opłaty rocznej w przypadku wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego. Brak jest odpowiedniej regulacji dotyczącej proporcjonalnego podziału opłaty rocznej w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego. Nie ma więc możliwości proporcjonalnego podziału opłaty rocznej między zbywcę i nabywcę, stosownie do faktycznego okresu korzystania przez każdą ze stron z nieruchomości w danym roku. Ewentualne rozliczenia z tego tytułu powinny być dokonywane pomiędzy stronami umowy dotyczącej zbycia prawa użytkowania wieczystego ( por. wyroki Sądu Okręgowego w K. Wydział II Cywilny – Odwoławczy z dnia 13.03.2014roku , II Ca 2298/13 i z dnia 06.05.2015 roku, IICa 170/15 ) . Nie zachodzi więc pomiędzy stroną powodową a nowymi nabywcami użytkowania wieczystego działki nr (...) zachodzi współuczestnictwo konieczne jednolite. Nowi nabywcy użytkowania wieczystego działki nr (...) J. M. i M. M. nie wstąpili do sprawy jako powodowie ani jako interwenienci uboczni po stronie powoda. Sąd pierwszej instancji przytoczył zasady aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oraz wyceny wynikające z art. 77 ust. 1-3, art. 78 ust. 1 i2 , art. 79 ust. 3 80 ust. 1 – ust. 3ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj Dz. U. 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm. dalej u.g.n.), w zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.) i wskazał, że w konsekwencji ustalenia wartości rynkowej prawa własności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...), położonej w K. w obrębie 1 jednostki ewidencyjnej K., przy ul. (...), składającej się z działek ewidencyjnych nr (...) o powierzchni 3.599 m2 i nr (...)o powierzchni 18.042 m2, ustalonej na kwotę 8.974.000 zł wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przy zastosowaniu dotychczasowej 3% stawki wynosi 269.220 zł. Zgodnie jednak z art. 77 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w przypadku gdy zaktualizowana wysokość opłaty rocznej przewyższa co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty rocznej, użytkownik wieczysty wnosi opłatę roczną w wysokości odpowiadającej dwukrotności dotychczasowej opłaty rocznej. Pozostałą kwotę ponad dwukrotność dotychczasowej opłaty (nadwyżka) rozkłada się na dwie równe części, które powiększają opłatę roczną w następnych dwóch latach. Opłata roczna w trzecim roku od aktualizacji jest równa kwocie wynikającej z tej aktualizacji. W tym przypadku dotychczasowa opłata z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wynosiła 8.439,99 zł. Zaktualizowana opłata wynosi 269.220 zł, a zatem przewyższa ona co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty, co oznacza, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie powołany wyżej przepis art. 77 ust. 2a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Opłata za 2014 r. wynosi 16.879,98 zł (tj. dwukrotność dotychczasowej opłaty). Opłata za 2015 r., tj. drugi rok od dokonanej aktualizacji, wynosi 143.049,99 zł – co stanowi sumę dwukrotności dotychczasowej opłaty (tj. kwoty 16.879,98 zł) i połowy nadwyżki ponad dwukrotność tej opłaty (tj. kwoty 126.170,01 zł). Począwszy od 2016 r., tj. od trzeciego roku od dokonanej aktualizacji opłata jest równa kwocie wynikającej z tej aktualizacji i wynosi 269.220 zł – co stanowi sumę opłaty ustalonej w drugim roku (tj. kwoty 143.049,99 zł) i połowy nadwyżki ponad dwukrotność dotychczasowej opłaty (tj. kwoty 126.170,01 zł). Z powyższych przyczyn, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, zaś dalej idące powództwo Sąd oddalił, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku. Jako podstawe rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd powołał art. 100 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniosła strona powodowa zaskarżając wyrok : 1) w pkt 1 co do ustalenia wysokości opłaty rocznej : Za rok 2015r. w zakresie w jakim opłata roczna przekracza kwotę 105160,45zł,za rok 2016r. w zakresie w jakim opłata przekracza kwotę 208664,43zł i za rok 2017r. w zakresie w jakim opłata przekracza kwotę 193440,91zł, 2) w pkt 2 w zakresie oddalenia powództwa co do pozostałych roszczeń , 3) w pkt 3 w zakresie kosztów należnych w przypadku wygrania powództwa w całości, 4) w pkt 4 w zakresie w jakim wyrok nakłada na powoda obowiązek zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 144,41zł . Strona powodowa zarzuciła : 1. naruszenie przepisów postępowania a to art. 233 §1 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c. w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z uzupełniającej opinii Biegłego Rzeczoznawcy pomimo uwag zgłoszonych do opinii Biegłego za pismem z dnia 3 czerwca 2016 wraz z wnioskiem o uwzględnienie uwag w wycenie oraz pomimo złożenia stosownego zastrzeżenia do protokołu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2016r., 2. naruszenie przepisów postępowania a to art. 233 §1 k.p.c., art. 228 §1 k.p.c. i art. 230 k.p.c. poprzez pominięcie w ustaleniach stanu faktycznego faktu zbycia prawa użytkowania wieczystego dz. (...)w dniu 24 maja 2016 na rzecz J. i M. M. i wpisu tego prawa do księgi wieczystej nr (...) ze skutkiem od dnia złożenia wniosku (25 maja 2016). co stanowiło okoliczność znaną Sądowi i bezsporną między stronami ( z uwagi na jawność ksiąg wieczystych był to także fakt notoryjny), 3. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 77 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1 i ust. 3 pkt 5 i art 67 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust 1 i §28 ust. 1 w związku z ust. 4 i § 28 ust. 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez ustalenie wysokości zaktualizowanej opłaty w wysokości 143.049,99 zł za rok 2015 269220 zł za rok 2016 i następne, tj. wyższej niż wartość rynkowa nieruchomości będących przedmiotem postępowania, pomimo uzależnienia w powołanych przepisach wysokości opłaty od wartości nieruchomości, oszacowanej zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepisami wykonawczymi, tj. przy pomocy danych na temat nieruchomości podobnych i według stanu na dzień dokonywania aktualizacji opłaty, 4. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 71 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 238 k.c. poprzez ustalenie wysokości zaktualizowanej opłaty jako należnej wyłącznie od (...) Spółki (...) sp. z .o. z tytułu użytkowania wieczystego działki nr (...) za cały rok 2016, bez ograniczenia do okresu od dnia 1 stycznia 2016 do dnia 25 maja 2016 r. (tj. okresu 144 dni), w którym to okresie Powód był użytkownikiem wieczystym tej działki, zbytej następnie w dniu 24 maja 2016 r. co zostało ujawnione w Dziale l i II dotychczasowej księgi wieczystej (...) oraz nowo założonej księgi wieczystej nr (...) wpisem wzmianki (...) 00 z dnia 25 maja 2016 r., pomimo tego, że prawidłowa interpretacja powołanych przepisów skutkuje wnioskiem o konieczności uwzględnienia w orzeczeniu ustalającym wysokość zaktualizowanych opłat ich wysokości oraz dodatkowo wysokości opłaty należnej od każdego z użytkowników wieczystych, posiadających ten status w każdym roku, którego orzeczenie dotyczy, 5. naruszenie przepisów prawa materialnego art. 71 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 238 k.c. poprzez ustalenie wysokości zaktualizowanej opłaty jako należnej od (...) sp. z o.o. z tytułu użytkowania wieczystego działki nr (...) za cały rok 2017 i następne pomimo faktu, że Powód nie jest użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości od dnia 25 maja 2016 r., kiedy to nastąpiło zbycie prawa użytkowania wieczystego tej działki na rzecz Pani J. M., co było faktem bezspornym w toku postępowania i czego potwierdzeniem jest treść księgi wieczystej nr (...) oraz nowo założonej księgi wieczystej nr (...), pomimo tego, że prawidłowa interpretacja powołanych przepisów skutkuje wnioskiem o konieczności uwzględnienia w orzeczeniu ustalającym wysokość zaktualizowanych opłat faktu nieposiadania przez Powoda statusu użytkownika wieczystego dz. 85/6 w 2017 roku, 6. naruszenie przepisów postępowania a to art. 98§1 k.p.c. i zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu przy założeniu przegrania przez Powoda postępowania w 14% oraz nakazanie ściągnięcia na rzecz Skarbu Państwa poniesionych przez Skarb państwa kosztów opinii Biegłego przy założeniu przegrania przez powoda postępowania w 14 % pomimo istnienia podstaw do uwzględnienia powództwa w całości i podstaw zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. Strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 poprzez ustalenie wysokości zaktualizowanej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego dz.(...) obr. 1 obr. 1 j. ewidencyjna K. na kwotę: a. 16879, 98 zł za rok 2014 (2 x 8439, 99 zł) b. 105160, 45 zł, tj. (193 440,91 ~2 x 8. 439 ,99)/2 + 2 x 8439, 99 zł) za rok 2015
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.