Sygn. akt I C 660/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie – Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Przemysław Jagosz Protokolant prac. sąd. Natalia Indyka po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2018 r., w O., na rozprawie, sprawy z powództwa (...) J. C. przeciwko Wojewódzkiemu (...) w O. o odszkodowanie, zadośćuczynienie, rentę i ustalenie I. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 35 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2016 r. do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego; IV. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Olsztynie kwotę 2 580 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych i odstępuje od obciążania powoda pozostałą częścią tych kosztów. Sygn. akt I C 660/16 UZASADNIENIE Małoletni J. C. – reprezentowany przez rodziców – żądał od pozwanego Wojewódzkiego Szpitala (...) w O. :
(2), która mówi wyłącznie, że w tym czasie dziecko mniej chętnie wykonywało jedno z ćwiczeń (przetaczanie). Nie ma wystarczających dowodów, by miało to bezpośredni związek z odroczeniem zabiegu lub z wadliwie działającą zastawką, a – jak wynika z zeznań świadka - występowało również po jej usunięciu. 6. Rozważyć należało jednak, czy odroczenie zabiegu stanowiło naruszenie prawa pacjenta w rozumieniu art. 19a ust. 1 obowiązującej ówcześnie ustawy z dnia 30.08.1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14 poz. 89 – u.z.o.z.). Zgodnie z powołanym przepisem w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 1-4, sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. Przepisy art. 19 ust. 1 pkt 1-4 u.z.o.z. stanowiły, że pacjent ma prawo do: 1) świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń - do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń; 2) informacji o swoim stanie zdrowia; 3) wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy, po uzyskaniu odpowiedniej informacji; 4) intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych. W kontekście podstaw faktycznych powództwa ocenić zatem należało, czy odroczenie zabiegu planowanego na 19.08.2008 r., który to zabieg ostatecznie został przeprowadzony w innej placówce w dniu 14.10.2008 r., naruszało ujęte w art. 19 ust. 1 u.z.o.z. prawa powoda. 7. Pozwany nie przedstawił żadnych okoliczności tłumaczących odroczenie zabiegu lub usprawiedliwiających brak możliwości jego przeprowadzenia, a zatem należy uznać, że wykonanie takiego zabiegu w tej dacie było obiektywnie możliwe, a nie doszło do niego z przyczyn leżących wyłącznie po jego stronie. Mimo zatem, że odroczenie zabiegu nie było błędem medycznym uzasadniającym odpowiedzialność na podstawie art. 415 k.c., nieuzasadnione opóźnienie w udzieleniu świadczenia zdrowotnego, które mogło poprawić funkcjonowanie niesprawnej zastawki i w ten sposób przynieść powodowi ulgę, należy uznać za wynikłe z przyczyn leżących po stronie pozwanego i w ten sposób zawinione przez niego naruszenie praw pacjenta – prawa do udzielenia w planowanym czasie świadczenia medycznego usprawiedliwionego stanem wiedzy medycznej. 8. Reasumując tę część rozważań w ocenie Sądu:
- a)nie ma podstaw do uznania, że w omawianym zakresie po stronie pozwanego doszło do zaniechań i błędów, które skutkowałyby pogorszeniem stanu zdrowia powoda, pogłębieniem jego niesprawności lub nieuzasadnionym przedłużeniem czasu leczenia lub rehabilitacji,
- b)wskutek nieuzasadnionego odroczenia planowanego na 19.08.2008 r. zabiegu rewizji układu zastawkowego doszło do naruszenia określonego w art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej prawa powoda do udzielenia mu świadczenia zdrowotnego odpowiadającego wymaganiom wiedzy medycznej, przy czym rozważania odnośnie zadośćuczynienia należnego z tego tytułu na podstawie art. 19a u.z.o.z. zostaną poczynione w dalszej części uzasadnienia. 9. Przechodząc do oceny drugiego z objętych pozwem okresów (27 i 28. czerwca 2014 r.) w ocenie Sądu opinia biegłych również w tym zakresie nie daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że w pozwanym Szpitalu doszło do nieprawidłowości skutkujących negatywnymi następstwami w sferze zdrowia powoda. Przypomnieć wypada, że dziecko trafiło do pozwanego w związku z urazem głowy, do którego miało dojść na spacerze w godzinach wieczornych. W Oddziale Klinicznym (...) i Urologii Dziecięcej po badaniu lekarskim powód został umieszczony po godz. 19.00 i pozostawał pod jego opieką do dnia następnego. Z niezaprzeczonych zeznań matki powoda i świadka K. G., potwierdzonych zapisami dokumentacji medycznej wynika, że dziecko wydawało dziwne odgłosy, sprawiało wrażenie niespokojnego, co było zgłaszane personelowi pozwanego. Następnego dnia po przyjęciu powód był konsultowany neurologicznie, wykonano niezbędne badania TK, a po ich uzyskaniu i konsultacji neurochirurgicznej w Centrum (...) w W. krótko po godzinie 14.00 przetransportowano go drogą lotniczą do tej placówki, gdzie tego samego dnia wykonano zabieg usunięcia krwiaka. Z opinii biegłych, powziętej na podstawie opisu wyników badań stanu klinicznego powoda w chwili przyjęcia do Centrum (...), wynika, że stan neurologiczny nie uległ pogorszeniu. Wprawdzie w opisie badania TK głowy określono krwiak jako przymózgowy (podtwardówkowy), ale prawidłowo opisano cechy ciasnoty wewnątrzczaszkowej (asymetria układu komorowego i przemieszczenie pod sierp, cechy obrzęku mózgu). Z zeznań świadka M. C., który operował powoda w Centrum (...), nie wynika, aby miało to wpływ na opóźnienie udzielenia powodowi niezbędnej pomocy i pogorszenie jego stanu, o czym dodatkowo świadczy fakt, że przed zabiegiem operacyjnym nie powtarzano tam tomografii głowy, a wskazania do zabiegu ustalono na podstawie badania wykonanego w O.. Uwzględniając zatem zakres wdrożonych u pozwanego procedur i ich wyniki (konsultacje specjalistyczne, badanie TK głowy, wkłucie centralne po wcześniejszych nieudanych próbach założenia wkłucia obwodowego, ustalone przeniesienie do ośrodka w W. i transport lotniczy) należy podzielić opinię biegłych, że był on prawidłowy i nie można stwierdzić, że dopuszczono się takiego opóźnienia w diagnostyce stanu powoda, który skutkowałby pogorszeniem stanu jego zdrowia. Co istotne w tym kontekście i na co zwrócili uwagę biegli, u powoda stwierdzono wieloczasowe krwawienie śródczaszkowe, co oznacza, że krwiak nadtwardówkowy miał charakter podostry i mógł powstać w wyniku wielokrotnych, niewielkich urazów głowy, nawet w ciągu 20 dni. Na takie okoliczności powstania krwiaka mogą pośrednio wskazywać zapisy świadczące, że takie urazy były wcześniej (np. w 2011), jak również zeznania matki powoda, wskazujące, że w tym czasie dziecko znajdowało się w fazie nauki chodzenia, do czego było bardzo chętne, niekiedy wręcz wyrywając się (adn. k. 608). Z wyjaśnień biegłych wynika przy tym, że przy takiej genezie krwiaka uruchamiają się wewnątrzczaszkowe mechanizmy kompensacyjne, które w pewnym momencie wyczerpują się, a dopiero kolejny uraz powoduje powstanie objawów klinicznych. U dzieci z wodogłowiem z dużym układem komorowym i przy sprawnie działającej zastawce komorowo–otrzewnowej objawy neurologiczne narastającego krwiaka mogą długo nie występować, a skoro wcześniej stan neurologiczny dziecka nie ulegał pogorszeniu, nie było wskazań do wykonywania badań TK głowy, które ostatecznie wykonano następnego dnia po przyjęciu dziecka i konsultacji neurologicznej. W tym stanie rzeczy trudno przyjąć za wystarczająco dowiedzione, że w postępowaniu diagnostycznym i leczniczym u pozwanego w tym czasie doszło do błędów lub zaniechań skutkujących nieudzieleniem pomocy we właściwym czasie i wskutek tego pogorszeniem stanu zdrowia powoda lub możliwości jego leczenia lub rehabilitacji. 10. W ocenie Sądu należy jednak przyjąć, że doszło do naruszenia praw powoda jako pacjenta. Zgodnie z obowiązującym wówczas i obecnie art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta (u.p.p.) w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. Przepisy art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 u.p.p. przewidują prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń, do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń (art. 6); pacjent ma również prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych gdy jest to konieczne ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia (art. 7), przez co należy rozumieć sytuację, w której brak udzielenia świadczenia lub opóźnienie w jego udzieleniu spowoduje nagłe pogorszenie stanu pacjenta. Ponadto, zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.p., pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych, które powinny być udzielane z należytą starannością (art. 8 u.p.p.). 11. Jak wskazano wyżej, powodowi ostatecznie udzielono właściwych świadczeń. Poczyniona przez biegłych analiza przedstawionych danych nie dała im podstaw do przyjęcia, że występowało nagłe zagrożenie bezwzględnie wymagające natychmiastowego udzielenia tych świadczeń, zaś czynności podjęte następnego dnia po przyjęciu do szpitala ostatecznie doprowadziły do korzystnych skutków – zabiegu usunięcia krwiaka. Niemniej, z niezaprzeczonej relacji matki powoda wynika, że zgłaszane przez nią niepokojące zachowania dziecka pozostały bez właściwej reakcji, jakiej należałoby się spodziewać od personelu pozwanego, jako podmiotu udzielającego świadczeń medyczny i obowiązanego do należytej staranności oraz przestrzegania praw pacjenta. W ocenie Sądu obowiązki pozwanego w tym zakresie i odpowiadające im prawa pacjenta wymagają, aby pacjent, zgłaszający się z urazem głowy i sygnalizujący niepokojące objawy, zwłaszcza gdy dotyczy to dziecka obarczonego innymi poważnymi schorzeniami, został potraktowany priorytetowo. W związku z tym po przeprowadzeniu badań i umieszczeniu na obserwacji powód (jego przedstawiciel ustawowy) powinien uzyskać wszelkie niezbędne informacje co do przewidywanego terminu podjęcia dalszych czynności, w tym odnośnie do zakresu koniecznych badań, oraz okoliczności uniemożliwiających lub przemawiających przeciwko ich natychmiastowemu przeprowadzeniu. Pozwany szpital w żaden sposób nie wykazał, dlaczego takich badań i świadczeń, jakie ostatecznie zostały udzielone, nie można było udzielić już w dniu przyjęcia dziecka i z jakich przyczyn zwlekano z tym do dnia następnego. Nie ma dowodów, które świadczyłyby, że informacji takich udzielono przy przyjęciu dziecka na obserwację lub w jej toku, zaś zeznania matki powoda wskazują, że poza sugestią, że może zostać przeprowadzone badanie tomograficzne, jej obawy i zgłoszenia dotyczące zachowania dziecka były w istocie zbywane bez konsultacji z lekarzem, co w oczywisty sposób mogło zwiększać jej niepokój o zdrowie dziecka. 12. Podsumowując zatem tę część rozważań, w ocenie Sądu:
- a)nie ma podstaw do uznania, że w omawianym zakresie po stronie pozwanego doszło do takich zaniechań i błędów, które skutkowałyby pogorszeniem stanu zdrowia powoda, pogłębieniem jego niesprawności lub nieuzasadnionym przedłużeniem czasu leczenia lub rehabilitacji,
- b)są podstawy do uznania, że wskutek niewyjaśnionego nieudzielenia powodowi w dniu 27.06.2018 r. badań i konsultacji, jakich udzielono ostatecznie w dniu 28.06.2018 r., doszło do naruszenia określonego w art. 6 ust. 1 i 2 u.p.p. w związku z art. 8 u.p.p. prawa powoda do udzielenia mu odpowiedniego świadczenia zdrowotnego lub informacji o możliwości jego udzielenia, przy czym rozważania odnośnie zadośćuczynienia należnego z tego tytułu na podstawie art. 4 u.p.p. zostaną poczynione w dalszej części uzasadnienia. 13. W zakresie powództwa o zadośćuczynienie, odszkodowanie, rentę z tytułu spowodowania przez nieprawidłowe działania pozwanego negatywnych następstw w zdrowiu powoda oraz żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego za dalsze negatywne następstwa, jakie mogłyby wystąpić w przyszłości, dostrzec zatem trzeba, że opinia biegłych nie dała podstaw do wiązania aktualnego stanu zdrowia powoda i rozpoznawanych u niego schorzeń z postępowaniem pozwanego w żadnym z analizowanych okresów. Biegli wyraźnie wskazali i wyjaśnili, a do ich wniosków i twierdzeń nie było uzasadnionych zastrzeżeń, że o rozwoju psychoruchowym dzieci z wodogłowiem decydują głównie zmiany w dojrzewającym mózgu noworodków. Rozwój ten nie zależy tylko od wielkości układu komorowego, ale w większym stopniu od uszkodzenia mózgu w przebiegu zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, niedojrzałości mózgu i niewydolności oddechowej związanej z wcześniactwem. Z powodu padaczki natomiast jest leczone około 20% dzieci z wszczepioną zastawką komorowo-otrzewnową. Występowanie padaczki również nie jest związane z wielkością układu komorowego, ale z blizną mózgową tworzącą się wokół drenu komorowego i wadami mózgowia, przebytym zapaleniem mózgu, niedotlenieniem, zaś częstość jej występowania generalnie zależy od typu wodogłowia (najwyższa w wodogłowiu pozapalnym) i powikłań związanych z leczeniem, tzn. koniecznością kilkakrotnych wymian drenu komorowego lub infekcją układu zastawkowego. W zakresie dotyczącym skutków zdrowotnych, jakie miałyby zostać wywołane przez postępowanie pozwanego, w świetle wyników postępowania dowodowego powództwo należało zatem uznać za bezzasadne i nieudowodnione. Nie było przy tym podstaw do zasięgania opinii kolejnych biegłych, o którą wnioskowała strona powodowa. Biegli odnieśli się do wszystkich zgłaszanych wątpliwości wymagających wiedzy specjalnej, zaś pytania formułowane w odniesieniu do opinii uzupełniającej w istocie powielały te zgłoszone poprzednio, nieco tylko w innym ujęciu, eksponując twierdzenia strony powodowej dotyczące zaniedbań pozwanego, w sytuacji, w której biegli wypowiedzieli się co do braku wpływu opóźnienia w udzieleniu świadczeń na stan zdrowia powoda. 14. Jak już wskazano, w postępowaniu pozwanego względem powoda doszło do zawinionego naruszenia prawa pacjenta przez:
- a)nieuzasadnione odroczenie zabiegu rewizji zastawki w dniu 19.08.2008 r., który wykonano w innej placówce dopiero w październiku 2008 r.,
- b)nieuzasadnione nieudzielenie świadczeń w dniu 27.06.2014 r., których to udzielono w dniu następnym w trybie pilnym, powiązane z brakiem informacji odnośnie do przyczyn tego stanu rzeczy. Powód ma zatem prawo do przewidzianej w art. 448 k.c. w związku z art. 19a u.z.o.z. i art. 4 ust. 1 u.p.p. odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Oceniając wymiar należnego zadośćuczynienia sąd uwzględnił, że z jednej strony okres, w którym doszło do opóźnienia w udzieleniu niezbędnych świadczeń i informacji był stosunkowo krótki w obu przypadkach (około 2 miesięcy w odniesieniu do zabiegu rewizji zastawki, kilkanaście godzin w odniesieniu do urazu głowy). Dostrzec należało także, że w przypadku pierwszego z ocenianych przypadków, zabiegu rewizji zastawki też nie przeprowadzono bezpośrednio po przyjęciu do innej placówki, lecz kilka dni potem, zaś w żadnym z ocenianych przypadków nie da się stwierdzić, aby wskutek takich zachowań pozwanego stan powoda uległ jakiemukolwiek pogorszeniu. Z drugiej strony należało uwzględnić, że w pierwszym z ocenianych przypadków przeprowadzenie zabiegu wymagało od rodziców dziecka podjęcia dodatkowych czynności w celu umieszczenia w innej placówce, odległej od ich miejsca zamieszkania, co z kolei wiązało się z dodatkowymi utrudnieniami (konieczność uzyskania skierowania, podróże, etc.). Ponadto dostrzec trzeba było, że brak odpowiedniej do okoliczności informacji o przyczynach odroczenia badań lub zabiegów niemal zawsze zwiększa stres pacjenta naturalnie wynikający z obaw o stan zdrowia i niepewności co do dalszych wydarzeń, co było również udziałem rodziców powoda (por. zeznania matki powoda za adn. j.w.). W konsekwencji za odpowiednie w stosunku do krzywdy wynikającej z naruszenia praw powoda jako pacjenta Sąd uznał kwoty:
- a)20 000 zł za naruszenie wynikające z nieuzasadnionego odroczenia planowanego na 19.08.2008 r. zabiegu rewizji układu zastawkowego,
- b)15 000 zł za naruszenie wynikające z niewyjaśnionego nieudzielenia powodowi badań i informacji w dniu 27.06.2018 r. 15. Z przywołanych przyczyn, na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 19a u.z.o.z. i art. 4 ust. 1 u.p.p., na rzecz powoda zasądzono zadośćuczynienie w łącznej kwocie 35 000 zł. 16. Pismo z wezwaniem do zapłaty zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta zostało skierowane do pozwanego w dniu 13.05.2016 r., a spełnienie świadczenia miało nastąpić w terminie 30 dni od daty jego otrzymania (k. 15 i nast.). Pozwany odmówił spełnienia żądań powoda pismem z dnia 16.06.2016 r. (k. 14). Ponieważ żądania te okazały się słuszne, odmowę ich spełnienia należy uznać za bezzasadną, a tym samym od tej daty, która przypada po upływie terminu zakreślonego w wezwaniu, pozwany znalazł się w opóźnieniu ze wskazanym świadczeniem. Zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. upoważnia to powoda do żądania odsetek ustawowych za opóźnienie, które przyznano mu zgodnie z powyższymi ustaleniami od dnia 16.06.2016 r. 17. Zgodnie z art. 98 k.p.c. strona przegrywająca proces winna zwrócić stronie wygrywającej poniesione przez nią i usprawiedliwione koszty. W przypadku, gdy żądania stron zostaną uwzględnione tylko częściowo, zasadą jest rozdzielenie ich kosztów proporcjonalnie do wyniku procesu (art. 100 k.p.c.), co oznacza, że za zasadne uznaje się koszty stron, w takim stosunku, w jakim ich żądania zostały uwzględnione i zasądza różnicę wynikającą z porównania uzyskanych w ten sposób kwot. W niniejszej sprawie strona powodowa wygrała proces w niewielkiej części swoich żądań (ok. 8%), co oznacza, że wzajemne rozliczenie kosztów procesu obu stron (obejmujących wynagrodzenie pełnomocników w takiej samej stawce) oznaczałoby konieczność zasądzenia wynikającej stąd różnicy na rzecz pozwanego, którego stanowisko zostało uwzględnione w większym stopniu. Uwzględniając jednak, że przynajmniej w części żądania powód wygrał proces co do zasady i jest osobą małoletnią, której interesy należało chronić, Sąd uznał, że zachodzi szczególny wypadek uzasadniający odstąpienie od obciążania powoda tym obowiązkiem – zgodnie z art. 102 k.p.c. 19. O nieuiszczonych kosztach sądowych, obejmujących opłatę od pozwu (22 200 zł) oraz pokryte ze środków Skarbu Państwa wynagrodzenie biegłych (10 050,89 zł – k. 518 i 570), orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 113 ust. 1 i art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Z tej przyczyn od pozwanego nakazano ściągnąć 8% nieuiszczonych kosztów, tj. kwotę proporcjonalną do tego, w jakim stopniu przegrał proces. Mając na uwadze sytuację zdrowotną oraz materialną (...) powoda, pozostającego na utrzymaniu rodziców i wymagającego znacznych nakładów na leczenie i rehabilitację, odstąpiono natomiast od obciążania go pozostałą częścią wskazanych kosztów.