IV Ka 714/13

(1)oskarżonego o przestępstwo z art. 278 § 1 kk na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w Oławie z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II K 949/11 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Oławie do ponownego rozpoznania. IV Ka 714/13 UZASADNIENIE M. S.

(1)został oskarżony o to, że: - w dniu 29 kwietnia 2011r. w O., rejonie (...), działając wspólnie i w porozumieniu zabrał w celu przywłaszczenia olej napędowy w ilości 62,77 litra wartości 323,27 zł na szkodę (...) sp. z o.o. to jest o przestępstwo z art. 278§1 k.k. - w dniu 5 marca 2011r. w O., rejonie (...), działając wspólnie i w porozumieniu, zabrał w celu przywłaszczenia olej napędowy w ilości 61,36 litra o wartości 300,05 na szkodę (...) sp. z o.o. to jest o przestępstwo z art. 278§1 k.k. Sąd Rejonowy w Oławie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013r. w sprawie o sygn. akt II K 949/11 uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanych mu czynów. Apelację od tego wyroku wywiódł Prokurator Rejonowy w Oławie, który zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego i orzeczeniu temu zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, że materiał dowodowy ujawniony w toku postępowania nie jest wystarczający do przypisania oskarżonemu popełnienia przestępstwa kradzieży, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego upoważnia do wniosku przeciwnego. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja prokuratora jest zasadna a zawarty w niej wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd Okręgowy dopatrzył się w zaskarżonym orzeczeniu innych uchybień, które również przemawiały za wydaniem wnioskowanego przez skarżącego orzeczenia o chyleniu sprawy do ponownego rozpoznania. Na wstępie należy wskazać, że w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy dopuścił się zasadniczego błędu, który rzutuje na sposób rozpoznania sprawy. Z pisemnego uzasadnienia wyroku wynika bowiem, iż Sąd I instancji wbrew oczywistym dowodom poczynił zupełnie sprzeczne z nimi ustalenia faktyczne. Sąd Rejonowy wskazuje w pisemnym uzasadnieniu wyroku, że 5 marca 2011r. M. S.

(2)dokonał kradzieży paliwa, poruszając się granatowym samochodem marki M. na niemieckich numerach rejestracyjnych. Zebrane dowody, w tym dokumentacja fotograficzna, formularz zgłoszenia kradzieży, jednoznacznie wskazują, abstrahując od osoby sprawcy, że kradzież paliwa w dniu 5 marca 2011r. dokonana została przy pomocy samochodu marki M. (...) koloru beżowego o nr rej. (...). Kradzież z dnia 29 kwietnia 2011r. wbrew tym samym dowodom Sąd I instancji przypisał natomiast sprawcy poruczającemu się właśnie samochodem marki M. (...) o nr rej. (...). Sposób procedowania Sądu I instancji, w tym przesłuchanie M. S.

(2)oraz M. K. wskazuje, że ten zasadniczy błąd Sąd konsekwentnie powielał w toku całego procesu. Potwierdzeniem tego jest weryfikowanie zeznań M. K. poprzez dokonywanie ustaleń dotyczących samochodu marki M. (...) o nr rej. (...), którym świadek z całą pewnością nie poruszał się dokonując kradzieży paliwa. Ta zasadnicza sprzeczność, której żadną miarą nie można zakwalifikować jako omyłki już sama w sobie dyskredytuje prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niemniej jednak zasadne jest wskazanie dodatkowo innych uchybień, potwierdzających dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę zaskarżonego wyroku. Analiza przeprowadzonego postępowania dowodowego w zestawieniu z treścią pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji w niewłaściwy sposób zinterpretował zasadę in dubio pro reo, którą to zasadą pochopnie zastąpiono konieczną w takiej sytuacji inicjatywę dowodową i właściwą ocenę sprzecznych dowodów. Owa inicjatywa dowodowa służyć ma redukowaniu niejasności w dziedzinie ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2010r. IV KK 333/12, LEX nr 1277776). Po wyczerpaniu tej inicjatywy winna zostać dokonana wnikliwa i wszechstronna analiza całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd meriti takiej inicjatywy nie wykazał a przeprowadzona ocena dowodów jest pobieżna i lakonicznie uzasadniona. Należy z całą mocą podkreślić, że przepis art. 5§2 k.p.k. ma zastosowanie w przypadku braku dowodów a nie w zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji zaniechania przeprowadzania takich dowodów, czy też istnienia sprzecznych dowodów, których wnikliwą ocenę należy przeprowadzić a następnie w sposób wyczerpujący i logiczny uzasadnić (wyrok Sadu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 lutego 2013r. II AKa 304/12, LEX nr 1294816). Zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd I instancji bezpodstawnie odwołał się do zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego, rezygnując z wyczerpującego zebrania dowodów i ich wnikliwej oceny. Po rozpoczęciu procedowania w trybie zaocznym i odczytaniu wyjaśnień oskarżonego Sąd Rejonowy kontynuował postępowania, wyznaczając kolejne rozprawy, na które wzywał oskarżonego. M. S.

(1)stawił się na rozprawie w dniu 19 marca 2012r., w dniu 5 kwietnia 2012r. i 25 kwietnia 2013r. (doprowadzony z Aresztu Śledczego we W.) jednak na żadnej z nich nie został przesłuchany. Tym samym Sąd meriti naruszył przepisy art. 167 k.p.k. i art. 366§1 k.p.k., albowiem nie przeprowadził dowodu z wyjaśnień oskarżonego, który osobiście stawił się na rozprawie. Z niewyjaśnionych powodów w pisemnym uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji powołuje się na nieprzyznawanie się przez oskarżonego do stawianych zarzutów podczas rozprawy głównej, kiedy takiego oświadczenia oskarżony w ogóle nie składał. Analiza akt sprawy wskazuje w sposób jednoznaczny, że przewodniczący nie przeprowadził czynności, o której mowa w art. 386§1 k.p.k. Z zapisu protokołu rozprawy z dnia 19 marca 2012r. wynika, że konieczność taką Sąd meriti przewidywał, na co wskazuje oświadczenie oskarżonego, w którym podaje, że wolałby złożyć wyjaśnienia w obecności obrońcy. Na kolejną rozprawę oskarżony stawia się już z obrońcą jednak Sąd nie odbiera od niego oświadczenia, o którym mowa w art. 386§1 k.p.k. i nie umożliwia mu złożenia wyjaśnień. Co prawda na rozprawie obecny jest obrońca oskarżonego, jednak brak aktywności obrońcy nie zwalniał Sądu od inicjatywy dowodowej w tym zakresie. Taka inicjatywa, o czym Sąd Odwoławczy wspominał na wstępie, służyć ma redukowaniu niejasności, na które powoływał się Sąd I instancji jako przyczyny wydania wyroku uniewinniającego. Sposób przeprowadzenia pozostałych dowodów również spotkać się musi z krytyką Sądu Odwoławczego, jako naruszający zasady postępowania w tym zakresie. Na rozprawie w dniu 27 lutego 2012r. Sąd Rejonowy pouczył oskarżonego M. S.

(2)o uprawnieniach z art. 182§3 k.p.k. Z treści aktu oskarżenia wynikało bowiem, że był on współoskarżonym o dokonanie kradzieży paliwa w dniu 5 marca 2011r. wspólnie i w porozumieniu z oskarżonym M. S.. W przypadku M. S.

(2)do aktu oskarżenia dołączony był jednak wniosek, o którym mowa w art. 335 k.p.k. i jego sprawa została wyłączona do odrębnego rozpoznania. Z zapisu protokołu nie wynika jednak, czy sprawa przeciwko M. S.

(2)została zakończona, czy też nie. Na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012r. Sąd ujawnia, co prawda wyrok z dnia 30 marca 2012r. w sprawie o sygn. akt II K 974/11, jednak odpis tego orzeczenia nie znajduje się w aktach sprawy, jak również do akt sprawy nie dołączono akt postępowania o sygn. II K 974/11. Z zestawienia daty wydania wyroku i sygnatury akt można jedynie domniemywać, że jest to wyrok dotyczący współoskarżonych, których sprawę wyłączono do odrębnego postępowania. Z treścią tego orzeczenia Sąd Odwoławczy nie mógł się jednak zapoznać. Ponadto pomimo ujawnienia tego dowodu nie był on przedmiotem analizy i oceny Sądu I instancji, pomimo, że ewentualne skazanie M. S.

(2)i M. K. za czyny, których popełnienie zarzucono im poprzez działanie wspólnie i w porozumieniu z oskarżonym M. S. winno być przedmiotem rozważań przy okazji oceny zeznań M. S.

(2)i M. K.. Ponadto należy zwrócić uwagę na fakt, iż Sąd I instancji pomimo doczytania wyjaśnień oskarżonego faktycznie nie dokonał ich oceny. W pisemnym uzasadnieniu Sąd nie wskazał, czy wyjaśnieniom tym odmówił wiarygodności i ewentualnie dlaczego dowód ten nie zasługuje na uwzględnienie. W przypadku świadka M. K. Sąd również pouczył go o uprawnieniach wynikających z przepisu art. 182§3 k.p.k. Na rozprawie, na której przesłuchiwano tego świadka Sąd ujawnił wyrok z dnia 30 marca 2012r. w sprawie o sygn. akt II K 974/11, jednak jak wskazano wcześniej odpis tego orzeczenia nie znajduje się w aktach sprawy. Aktualność zachowują tu zatem rozważania na temat domniemywania, iż wyrok w sprawie o sygn. akt II K 974/11 dotyczył jego osoby. Świadek ten nie skorzystał z prawa do odmowy składania zeznań a zatem jego przesłuchanie, wobec odmowy składania zeznań przez M. S.

(2)winno być szczególnie wnikliwe, albowiem jego wyjaśnienia z postępowania przygotowawczego były się jednym z dowodów obciążających M. S.

(1). Analiza protokołu rozprawy z dnia 5 kwietnia 2012r. oraz pisemnego uzasadnienia wyroku wskazuje jednak na pobieżność przesłuchania tak istotnego dla sprawy świadka. Świadek zaprzeczył udziałowi oskarżonego M. S.

(1)w kradzieży z dnia 29 kwietnia 2011r. W związku z tym Sąd zasadnie odczytał wcześniejsze wyjaśnienia oskarżonego, w których wskazywał właśnie na M. S.

(1)jako współsprawcę kradzieży paliwa. Po odczytaniu tych wyjaśnień Sąd nie wypytał świadka o przyczyny złożenia odmiennych w swojej treści wyjaśnień, które następnie w trakcie kolejnego przesłuchania podtrzymał w całości i złożył wniosek o skazanie bez przeprowadzania rozprawy. Tych kolejnych wyjaśnień (k. 124) Sąd Rejonowy już jednak nie odczytał. Przedmiotem dociekań Sądu I instancji winno być również w tej sytuacji okoliczności złożenia wniosku o skazanie bez przeprowadzania rozprawy i ewentualne skazanie za czyn, którego M. K. miał dopuścić się działając wspólnie i w porozumieniu z M. S.. Świadek K. w żaden sposób nie ustosunkował się jednak do tej okoliczności. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazuje, że podjął próbę weryfikowania zeznań M. K. poprzez sprawdzanie właściciela samochodu, którym miał dokonać kradzieży paliwa w dniu 29 kwietnia 2011r. Owa próba weryfikacji twierdzeń M. K. budzić musi jednak wątpliwości. Sąd I instancji zwraca się bowiem do właściwego wydziału komunikacji o wskazanie właściciela pojazdu marki M. (...) o nr rej. (...), którym dokonano jednak przestępstwa w dniu 5 marca 2011r. a nie 29 kwietnia 2011r. Ta inicjatywa dowodowa Sądu Rejonowego stanowi potwierdzenie jego błędnych ustaleń faktycznych, w których dwa różne zdarzenia powiązał z niewłaściwymi pojazdami. M. K. w swoich wyjaśnieniach wskazał na dokonanie kradzieży samochodem marki M. koloru granatowego, na którym znajdowały się niemieckie tablice celne. Według M. K. właścicielem tego pojazdu miał być L. Z. albo osoba o nazwisku Manugiewicz. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wyroku żadna z podjętych przez Sąd Rejonowy czynności nie zmierzała do weryfikacji tych zeznań M. K.. Już sam pojazd, którego właściciela próbował ustalić Sąd I instancji nie służył wszak do popełnienia przestępstwa dokonanego przez M. K.. Ponadto należy wskazać na irracjonalność działania Sądu Rejonowego w sytuacji, gdy z akt sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że tablice rejestracyjne o numerze (...) były skradzione P. K. (k. 25). W takiej sytuacji oczywistym jest, że właścicielem takiego pojazdu nie mógł być mężczyzna o nazwisku Z. ani (...) W uzasadnieniu wyroku Sąd meriti wskazuje na konieczność zachowania ostrożności przy kompleksowej ocenie wiarygodności twierdzeń M. K., ale w zasadzie tej oceny nie dokonuje. Powołując się na sprzeczności relacji M. K. Sąd Rejonowy nie wskazuje, którym z nich daje wiarę i dlaczego. W konsekwencji takiego procedowania Sądu Rejonowego doszło do naruszenia przepisu art. 7 k.p.k. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej ich oceny, czego potwierdzeniem są między innymi sprzeczne z zebranymi dowodami ustalenia faktyczne. Wskazane wyżej błędy w procedowaniu stanowią obrazę przepisów postępowania, o której mowa w art. 438 kt 2 k.p.k., która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia. Mając na uwadze owe błędy i treść zaskarżonego wyroku Sąd Odwoławczy mógł jedynie uchylić zaskarżone orzeczenie, poddając sprawę pod ponowny osąd Sądu Rejonowego w Oławie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ponownie przeprowadzi w całości postępowanie dowodowe, w szczególności umożliwi złożenie wyjaśnień przez oskarżonego, podejmie próby bezpośredniego przesłuchania świadka A. W.. Ponadto ustali, czy postępowanie karne przeciwko M. S.

(2)i M. K. zostało prawomocnie zakończone, ewentualnie potwierdzając ten fakt dołączonym do akt odpisem prawomocnego wyroku. W zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń przesłucha ponownie świadków M. S.

(2)i M. K., pouczając ich w razie konieczności o uprawnieniach z art. 182§3 k.p.k. W tym miejscu należy wskazać, iż prawo do odmowy zeznań przewidziane w art. 182 § 3 k.p.k. jest prawem podmiotowym świadka i ma służyć ochronie jego interesu procesowego, a nie interesu oskarżonego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2013r., II KK 296/12, LEX nr 1314415). Nic zatem nie stoi na przeszkodzie ponownemu przesłuchaniu świadka M. S.

(2)w przypadku prawomocnego zakończenia postępowania karnego przeciwko niemu pomimo wcześniejszej odmowy składania przez niego zeznań właśnie w oparciu o przepis art. 182§3 k.p.k. Przesłuchanie tych świadków winno być wnikliwe i wyczerpujące, przy uwzględnieniu treści złożonych przez nich wyjaśnień i ewentualnego skazania za czyny, których popełnienie zarzucano im we współdziałaniu z oskarżonym M. S.. Tak zebrany materiał dowodowy Sąd Rejonowy podda wnikliwej ocenie, w oparciu o którą wyda trafny wyrok.