postanowienia ww. umowy, przewidujące obowiązek zapłaty przez pożyczkobiorcę tzw. całkowitych kosztów pożyczki, jako że nie zostały uzgodnione indywidualnie z pozwaną – konsumentem, są dla niej wiążące. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Z art.
wynika, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy, przejętych z wzorca umowy, zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
Zdaniem Sądu, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu, zapis umowy, pozwalający stronie powodowej na pobranie całkowitych kosztów pożyczki w łącznej kwocie 6.924,00 zł. (przy kwocie udzielonej pożyczki 6.000,00 zł.) godzi w dobre obyczaje oraz narusza w sposób rażący interes konsumenta. Koszty te w zakresie wynagrodzenia prowizyjnego i wynagrodzenia za (...) należy uznać za rażąco wygórowane i nie mieszczące się w granicach swobody kontraktowania, określonej w art.
k.c., zważywszy że dłużnik zmuszony był przystać na tak ustalone warunki ze względu na swoją słabszą pozycję negocjacyjną. Wskazać należy, iż umowa nie przewidywała żadnego świadczenia wzajemnego pożyczkodawcy, odpowiadającego obowiązkowi zapłaty ww. kosztów. Świadczy to jednoznacznie o tym, iż zastrzeżone one zostały jedynie w celu maksymalizacji zysków wierzyciela, co prowadzi do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Opłaty te przysporzyłyby nadmiernych i nieusprawiedliwionych zysków wierzycielowi. Powód nie udowodnił przy tym, że postanowienia, dotyczące ww. opłat i kosztów, były indywidualnie uzgodnione z pozwaną (art.
Natomiast pozwana zaprzeczyła, aby negocjowano z nią warunki przedmiotowej umowy pożyczki. W konsekwencji z mocy art.
nie wiążą one stron. Nie prowadzi to jednocześnie do nieważności pozostałych postanowień umowy, zgodnie bowiem z art.
strony są związane umową w pozostałym zakresie. Podnieść należy, że powód w żaden sposób nie udokumentował zasadności pobrania tak wysokiej prowizji i jej ekwiwalentności. W ocenie Sądu koszt czynności faktycznych, związanych z rozpatrzeniem wniosku, przygotowaniem oraz zawarciem umowy oraz udzieleniem pożyczki przedsiębiorcy zawodowo trudniącego się udzielaniem pożyczek na masową skalę – w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego – nie mógł wynosić 4.947,00 zł. W myśl art. 720 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. W przypadku umowy pożyczki o charakterze odpłatnym, wynagrodzenie za korzystanie z kapitału stanowią przewidziane w kontrakcie odsetki. W związku z tym domaganie się przez pożyczkodawcę dodatkowego wynagrodzenia za udzielenie pożyczki (korzystanie z kapitału) jawi się jako mające na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych. Poważne wątpliwości Sądu wzbudziło również wynagrodzenie za (...) w kwocie 900,00 zł. Przewidziano je za dodatkowe uprawnienie, polegające na prawie do jednorazowego w całym okresie kredytowania, według wyboru pożyczkobiorcy, skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. Podlegało ono pobraniu bez względu na to, czy pożyczkobiorca skorzystał z takiego uprawnienia, czy nie. Sąd nie doszukał się również w tym przypadku żadnego świadczenia pożyczkodawcy, odpowiadającego powyższemu wynagrodzeniu, tym bardziej, że odroczenie spłaty czy obniżenie rat miało nastąpić bezpłatnie. Nie wiadomo w związku z tym, za co się ono w istocie należało. Sąd przyjął w związku z tym, iż powodowi należy się od pozwanej dochodzone pozwem roszczenie pomniejszone o wynagrodzenie prowizyjne w kwocie 4.947,00 zł. i wynagrodzenie za (...) w wysokości 900,00 zł. W związku z powyższym, na podstawie powołanych przepisów, Sąd orzekł, jak w pkt 1 i 3 wyroku, tj. zasądził kwotę 4.174,74 zł. {9.994,74 zł. – (4.947,00 zł. + 900,00 zł.)}, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd uwzględnił wniosek pozwanej o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty w związku z jej trudną sytuacją osobistą, rodzinną i majątkową. Sąd wziął pod uwagę zobowiązania finansowe pozwanej, w szczególności fakt, iż spłaca ona inne należności, a także to, że samotnie wychowuje dzieci oraz osiąga dochody miesięczne w wysokości najniższego wynagrodzenia krajowego. Zastosowano tu zasadę, wynikającą z art. 320 k.p.c., kiedy w szczególnie uzasadnionych wypadkach Sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Przepis ten stanowi jedną z tzw. reguł orzekania. Reguluje on tzw. moratorium sędziego. Założeniem tego przepisu jest uczynienie postępowania wykonawczego (egzekucji) realnym ze względu na określoną sytuację ekonomiczną i finansową pozwanego. Unormowanie to daje bowiem możliwość antycypowania trudności, mogących wyniknąć w toku postępowania egzekucyjnego, a które można już przewidzieć w fazie postępowania rozpoznawczego. Na podstawie tego przepisu sąd nie może modyfikować rozstrzygnięcia, wynikającego z dokonanych przez siebie ustaleń i prawidłowej subsumcji prawnej, lecz może jedynie dostosować treść sentencji orzeczenia do trudności ekonomicznych i finansowych, występujących po stronie pozwanego (vide: Kodeks postępowania cywilnego Komentarz pod red. K. Piaseckiego, tom I wyd. C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 955 – 956). Z tej przyczyny, na podstawie art. 320 k.p.c., Sąd postanowił jak w pkt 2 wyroku, rozkładając zasądzoną w punkcie 1 należność na 21 miesięcznych rat, przy czym 20 rat w kwocie po 200,00 zł., zaś ostatnia rata w wysokości 147,74 zł., powiększona o odsetki w wysokości i za okres wskazane w punkcie 1 wyroku, płatnych do ostatniego dnia każdego miesiąca z góry, poczynając od miesiąca, w którym uprawomocni się wyrok, z odsetkami ustawowymi na wypadek zwłoki w płatności którejkolwiek z rat. Zdaniem Sądu, pozwana będzie w stanie uiszczać miesięcznie na rzecz powoda kwotę 200,00 zł. Rozkładając z mocy art. 320 k.p.c. zasądzone świadczenie pieniężne na raty, Sąd nie może - na podstawie tego przepisu - odmówić przyznania wierzycielowi żądanych odsetek za okres do dnia wydania wyroku, zasądzającego świadczenie. Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty na podstawie art. 320 k.p.c. ma ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15.12. 2006 r. w sprawie sygn. akt III CZP 126/06, publ. OSNC 2007/10/147, Biul.SN 2006/12/9). Z tej przyczyny odsetki zasądzono od dnia 09.03.2018 r. (żądanie pozwu) do dnia wydania wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku stosownie do dyspozycji art. 100 k.p.c., rozdzielając je stosunkowo. Powód wygrał w 41,50% i poniósł koszty w kwocie 2.317,00 zł., na które składają się opłata od pozwu 500,00 zł., opłata od pełnomocnictwa 17,00 zł. oraz wynagrodzenie pełnomocnika 1.800,00 zł. Pozwana nie wykazała kosztów procesu. W związku z tym, zasądzono na rzecz powoda koszty procesu w kwocie 214,56 zł. (517,00 zł. x 41,50%). Sąd, mając na uwadze trudną sytuację majątkową pozwanej, odstąpił jednocześnie od obciążania jej kosztami zastępstwa procesowego (art. 102 k.p.c.). SSR Agnieszka Brzoskowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.