z wyłączeniem jedynie jednoznacznie sformułowanych postanowień określających główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, co musi zostać wykazane przez proferenta (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15.06.2007 roku, sygn. akt VI ACa 228/07, LEX numer 1645939). Zgodnie z treścią art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Kodeks cywilny w art. 22 1 pod pojęciem konsumenta wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zawarta pomiędzy stronami umowa pożyczki nie była związana z działalnością zawodową ani gospodarczą pozwanego R. K.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, sygn. akt I CK 832/04, LEX numer 71468). W rozumieniu art.
„rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011 roku wydanego w sprawie o sygnaturze akt VI ACa 262/11, LEX numer 951724, istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, postanowienia umowy z dnia 14 lipca 2015 r. nr (...)- (...) są niedozwolone w zakresie, w jakim przewidują obowiązek uiszczenia przez pożyczkobiorcę kosztów z tytułu kosztów ubezpieczenia, opłaty przygotowawczej oraz wynagrodzenia umownego. Ocena nieuczciwego charakteru postanowienia umownego w ramach kontroli abstrakcyjnej wymagała bowiem dokonania przez Sąd weryfikacji „przyzwoitości” konkretnej klauzuli. Sąd powinien ustalić, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w braku takiej klauzuli. Jeżeli konsument byłby w lepszej sytuacji, gdyby konkretnego postanowienia nie było, należy przyjąć, że ma ono charakter nieuczciwy. Przy powyższej ocenie założeniem powinno być, że to konsument ma być głównym beneficjentem rywalizacji między przedsiębiorcami (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 roku, sygn. akt VI ACa 1256/09, LEX numer 1125298). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zapisy umowny, które zastrzegają konieczność uiszczenia kosztów ubezpieczenia, opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia umownego na poziomie określonym we wzorcu, ewidentnie naruszają interesy konsumenta oraz kształtują jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a tym samym stanowią klauzule niedozwolone w rozumieniu art.
k.c. i należy uznać je za godzące w równowagę kontraktową tego stosunku. Skutkuje to ich bezskutecznością w zakresie wysokości przedmiotowych opłat. Nawet gdyby uznać, że powyższe zapisy nie stanowią klauzul niedozwolonych, niewątpliwie są one sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powyższe opłaty i koszty określone w umowie w świetle czynności nimi objętych są rażąco wygórowane. Analizując zasadność roszczenia w tym zakresie podnieść trzeba, iż co prawda wysokość tych kosztów została ustalona umową stron, to jednakże pamiętać należy, że swoboda umów nie pozostaje całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. Przywołać należy w tym kontekście treść przepisu art. 353 1 k.c., stosownie do którego treść lub cel stosunku prawnego ułożonego przez strony nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zdaniem Sądu zapisy postanowień umowy pożyczki, sprzeczne są z zasadami współżycia społecznego i kształtują obowiązki drugiej strony umowy (pożyczkobiorcy – pozwanego) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Określone bowiem przez stronę powodową koszty nie mają jakiegokolwiek uzasadnienia i powiązana ekonomicznego z poniesionymi rzeczywiście wydatkami. Sąd nie znalazł żadnej podstawy do obciążenia pozwanego rzekomo poniesionymi przez stronę powodową kosztami ubezpieczenia. Jak już Sąd powyżej wskazał nie można mieć pewności czy kwota mająca być składką na ubezpieczenie faktycznie w większości nie trafia do powoda, a tym samym czy umowa nie przewiduje łącznych kosztów wyższych niż dopuszczalna maksymalna wysokość. Ponadto powód nie wykazał, że została zawarta umowa ubezpieczenia obejmująca pożyczkę udzieloną pozwanemu. Wątpliwości Sądu budzi także fakt wysokości kosztów ubezpieczenia, które w tym przypadku stanowią wartość znacznie większą niż sama kwota udzielonej pożyczki. Doświadczenie życiowe wskazuje natomiast, iż zazwyczaj ubezpieczanie kredytu lub pożyczki stanowi niewielką procentową jej część, co uzasadnia natomiast zasada ryzyka ubezpieczeniowego. Trudno sobie natomiast wyobrazić uzasadnienie i sens istnienia polisy ubezpieczeniowej, w sytuacji, gdy przekracza ona półtorakrotnie wysokość udzielonej pożyczki. Nieuzasadnione wydaje się być także pobranie tak wysokiej opłaty przygotowawczej w kwocie 926,00 zł. Nie dosyć, że stanowi ona niemalże 1/5 część udzielonej pozwanemu pożyczki, analizując umowę na pierwszy rzut oka zauważamy, iż stanowi ona komputerowy wydruk wzorca umowy pożyczki gotówkowej, w której osoba z ramienia pożyczkodawcy zmienia jedynie niewielka ilość danych umowy tj. dane osobowe kredytobiorcy i wysokość pożyczki, aby finalnie zostać podpisaną zaledwie w kilku miejscach przez strony umowy pożyczki. Już na pierwszy rzut oka wydaje się, że praca i wysiłek włożony w sporządzenie umowy pożyczki gotówkowej nie jest współmierny z wysokością opłaty przygotowawczej. Wątpliwości budzi także zasadność istnienia, jak i wysokość wynagrodzenia umownego określonego przez powoda na kwotę 1.046,00 zł. Wydaje się, że swoistym wynagrodzeniem dla pożyczkodawcy w ramach zawartej z kontrahentem umowy pożyczki mogą być jedynie odsetki, których maksymalną wysokość reguluje ustawodawca w przepisach art. 359 i 481 k.c. Zważywszy na to należy zasadnie sądzić, iż ww. koszty pożyczki gotówkowej, stanowią obejście przepisów prawo o odsetkach maksymalnych. Z powodów wskazanych powyżej, kwestionowane postanowienia umowy są nieważne w takiej części, w jakiej – w okolicznościach sprawy – zasady współżycia społecznego ograniczają zasadę swobody umów - art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 § 2 i 3 k.c. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie powołanych przepisów. W pkt I wyroku Sąd Rejonowy w Dębicy uchylił wyrok zaoczny z dnia 8 marca 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 347 k.p.c. po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok zaoczny w całości lub w części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu pozwu bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza. Sąd umorzył postępowanie w pkt II wyroku co do kwoty 1.810,00 zł, gdyż powód w piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2017 r. (k. 51) oświadczył, iż cofa pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty 1.810,00 zł i wniósł o umorzenie postępowania w tym zakresie. Rozstrzygnięcie oparto na treści art. 203 § 1 i 4 k.p.c. w związku z art. 355 § 1 k.p.c. Z kolei w pkt III wyroku oddalono powództwo w pozostałym zakresie. W punkcie IV wyroku Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016, poz. 1714) zasądził od powoda (...) S.A. z siedzibą w B. na rzecz pozwanego R. K.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.