Sygn. akt I ACa 470/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2018 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Beata Byszewska (spr.) Sędziowie: SA Roman Dziczek SO del. Dagmara Olczak-Dąbrowska Protokolant: sekr. sądowy Sławomir Mzyk po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora (...) przeciwko (...) Bank (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt I C 429/16 I. zmienia zaskarżony wyrok częściowo: - w punktach pierwszym i trzecim w ten sposób, że oddala powództwo i zasądza od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora (...) (...) na rzecz (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 7217 (siedem tysięcy dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; - w punkcie czwartym nadając mu treść: „koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie”; II. zasądza od Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora(...) (...) na rzecz (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 14050 (czternaście tysięcy pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Dagmara Olczak-Dąbrowska Beata Byszewska Roman Dziczek Sygn. akt I ACa 470/17 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 11 marca 2016 roku skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. powód Skarb Państwa - Generalny Dyrektor (...) wniósł o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i orzeczenie tym nakazem aby pozwany (...) Bank (...) S.A. zapłacił na rzecz powoda: Skarbu Państwa reprezentowanego przez Generalnego Dyrektora (...) kwotę 200.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od tej kwoty od dnia 20.04.2015 r. do dnia 31.12.2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1.01.2016 r. do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - (...) kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nakazem zapłaty wydanym w dniu 22 marca 2016 r. w postępowaniu upominawczym o sygn. akt I Nc 99/16, Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił żądanie pozwu, obciążając pozwanego również kosztami procesu i kosztami zastępstwa procesowego. Dnia 12 kwietnia 2016 roku pozwany (...) Bank S.A. wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty, w którym zaskarżył nakaz w całości i wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.. W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie, z tym że powód podniósł na podstawie art. 58 § 3 k.c. zarzut nieważności postanowienia gwarancji bankowej nr (...), w zakresie postanowienia: ,, Państwa żądanie zapłaty powinno zostać dostarczone do nas tj. (...) Bank (...) S.A. na adres: (...)-(...) W., al. (...), najpóźniej ostatniego dnia terminu ważności gwarancji’’ jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego i jednocześnie niemożliwego do spełnienia. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie: zasądził od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora (...) kwotę 200.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 kwietnia 2015r. do dnia 31 grudnia 2015r oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie co do odsetek ustawowych powództwo oddalił, zasądził od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – (...) kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, nakazał pobrać od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 10.000 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu, od której pokrycia powód był zwolniony. Powyższy wyrok zapadł po dokonaniu przez Sąd Okręgowy następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych: Dnia 23.06.2014 r. pozwany (...) Bank (...) S.A. w W. ( dalej Bank) umową gwarancji bankowej nr (...) (dalej jako „Gwarancja") nieodwołalnie oraz bezwarunkowo zobowiązał się względem powoda – Skarbu Państwa-Generalnego Dyrektora (...) do wypłaty na jego rzecz sumy gwarancyjnej w kwocie 200.000,00 zł, stanowiącej wadium wpłacone przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie Zamówienia tj. konsorcjanta (...) sp. z o.o. (lidera Konsorcjum) z siedzibą pod adresem ul. (...), (...)-(...) P., konsorcjanta (...) sp. z o.o. z siedzibą pod adresem ul. (...), (...)-(...) K. oraz konsorcjanta (...) S.A. z siedzibą pod adresem (...), (...) S. S. R., M. (łącznie zwanych „Wykonawcą" lub „Konsorcjum") w postępowaniu o udzieleniu zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Zarządzanie Kontraktem w zakresie budowy dwujezdniowej drogi ekspresowej (...), na odcinku C.-J., w tym pełnienie nadzoru nad realizacją robót. Wskazana suma gwarancyjna miała zostać zapłacona przez Bank - powodowi na pierwsze pisemne żądanie zapłaty złożone przez powoda w terminie ważności Gwarancji, zawierające oświadczenie, że Wykonawca traci wadium ze względu na: 1. wybór jego oferty w Przetargu oraz: odmówił podpisania przez Wykonawcę umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie, lub nie wniósł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy, lub zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy, lub 2. w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust 3 ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 29.01.2004 r., („p.z.p.") nie złożył dokumentów lub oświadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1 p.z.p., lub pełnomocnictw oraz nie udowodnił, że wynika to z przyczyn nieleżących po jego stronie. Pierwotnie termin ważności Gwarancji obejmował okres od dnia 27.06.2014 r. do dnia 26.08.2014 r. Następnie, na zlecenie poszczególnych konsorcjantów ten okres ulegał kilkukrotnemu przedłużeniu aż do dnia 19.04.2015 r. Dnia 27.06.2014 r. powód dokonał otwarcia ofert złożonych w przetargu. Do oferty Wykonawcy dołączono stosowne pełnomocnictwa, w tym pełnomocnictwo ustanawiające spółkę (...) sp. z o.o. pełnomocnikiem pozostałych konsorcjantów. Dnia 10.10.2014 r. spółka (...) S.A. przedłożyła powodowi pismo informujące o odwołaniu pełnomocnictwa udzielonego spółce (...) sp. z o.o. Pismem z dnia 14.11.2014 r. podtrzymała oświadczenie o odwołaniu pełnomocnictwa, potwierdzając wolę ubiegania się o udzielenie zamówienia oraz gotowość zawarcia umowy wykonawczej. Lider Konsorcjum spółka (...) sp. z o.o. w dniu 14.11.2014 r. także wyraził gotowość zawarcia i realizacji umowy. Wobec powyższego w dniu 11.12.2014 r. powód dokonał wyboru oferty wykonawcy na realizację zamówienia. Dnia 2.02.2015 r. spółka (...) S.A., powołując się na okoliczność wypowiedzenia pełnomocnictwa udzielonego liderowi Konsorcjum oświadczyła, że jej zdaniem, do zawarcia umowy wykonawczej konieczne jest udzielenie odrębnego pełnomocnictwa spółce (...) sp. z o.o. lub obecność przedstawicieli spółki (...) S.A. przy podpisywaniu umowy. Dnia 18.02.2015 r. lider Konsorcjum przedłożył (...) wymaganą umowę Konsorcjum. Termin związania ofertą Wykonawcy został przedłużony do dnia 19.04.2015 r. W dniu 23.02.2015 r. spółka (...) S.A. poinformowała (...) o wypowiedzeniu umowy Konsorcjum. Dnia 15.04.2015 r. (...) wezwała wszystkich członków Konsorcjum do podpisania umowy na realizację Zamówienia, wyznaczając termin jej zawarcia na dzień 17.04.2015 r. o godz. 13. W odpowiedzi, spółka (...) S.A. wyraziła wolę przedłużenia terminu związania ofertą do dnia 19.05.2015 r. oraz zwróciła się do (...) z prośbą o wyznaczenie terminu zawarcia umowy wykonawczej na dzień 15.05.2015 r. Powód dnia 16.04.2015 r. wyraził zgodę na przedłużenie terminu związania ofertą oraz zmianę terminu podpisania umowy pod warunkiem złożenia do dnia 17.04.2015 r. do godz. 13. lub zakończenia spotkania wyznaczonego na czynność zawarcia umowy w dniu 17.04.2015 r., oświadczeniem wszystkich członków Konsorcjum o przedłużeniu terminu związania ofertą z jednoczesnym przedłużeniem okresu ważności wadium bądź wniesienia nowego wadium na przedłużony okres związania ofertą Zamawiający uprzedził wszystkich członków Konsorcjum, że brak stawiennictwa któregokolwiek z konsorcjantów lub jego przedstawiciela prawidłowo umocowanego do zawarcia umowy wykonawczej bądź brak oświadczenia o przedłużeniu terminu związania ofertą a w związku z tym brak przedłużenia okresu ważności wadium, zostanie poczytane jako uchylanie się przez Wykonawcę od zawarcia umowy wykonawczej z (...). W czasie spotkania przedstawicieli Konsorcjum z (...) w dniu 17.04.2015 r. pełnomocnik spółki (...) S.A. odmówił podpisania umowy wykonawczej wskazując, że nie jest umocowany do dokonania takiej czynności. Wobec braku powodzenia zawarcia umowy wykonawczej przez Konsorcjum, (...) zwróciła się do Banku w celu uzyskania należnej jej kwoty tytułem wadium. Ze względu na brak możliwości bezpośredniego doręczenia żądania zapłaty sumy gwarancyjnej w kwocie 200.000,00 zł w dniu 17.04.2015 r. (dopiero bowiem w tym dniu, po zakończeniu spotkania z przedstawicielami Wykonawcy okazało się, że umowa wykonawcza nie zostanie podpisana) jak również w dniach 18.04.2015 r. oraz 19.04.2015 r. (tj. odpowiednio w sobotę i w niedzielę, kiedy siedziba Banku była nieczynna dla klientów), z ostrożności ww. żądanie złożono u publicznego operatora pocztowego listem poleconym dnia 17.04.2015 r. za pośrednictwem banku powoda (tj. Banku (...), oddział w K.). Następnie dnia 20.04.2015 r. (poniedziałek) żądanie zapłaty wadium z tytułu gwarancji bankowej zostało przedłożone pozwanemu za pośrednictwem banku powoda. Bank odmówił zapłaty sumy gwarancyjnej na rzecz powoda tłumacząc, że żądanie zapłaty z Gwarancji zostało dostarczone do Banku dnia 20.04.2015 r. a więc, zdaniem pozwanego, po upływie terminu ważności Gwarancji. Powód dnia 15.05.2015 r. skierował do pozwanego przedsądowe wezwanie do zapłaty z Gwarancji, w którym argumentował, że żądanie zapłaty zostało złożone w okresie ważności Gwarancji, który uległ przedłużeniu stosownie do treści przepisu art. 115 k.c. Pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w piśmie z dnia 26.05.2015 r. Do dnia dzisiejszego powód nie otrzymał od pozwanego sumy gwarancyjnej w kwocie 200.000,00 zł. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo w zasługuje na uwzględnienie w części. Sąd Okręgowy przywołał definicję gwarancji bankowej oraz wskazał, że zgodnie z dominującym w doktrynie i judykaturze poglądem – podzielanym przez Sąd Okręgowy– gwarancja bankowa jest umową zawieraną pomiędzy bankiem (gwarantem) a uprawnionym z gwarancji (beneficjentem). Zawarcie umowy gwarancji następuje poprzez dorozumianą akceptację przez beneficjenta gwarancji listu gwarancyjnego z chwilą jego otrzymania, a najpóźniej z momentem wystosowania przez beneficjenta żądania zapłaty sumy gwarancyjnej Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że zawarcie pomiędzy Skarbem Państwa (Beneficjentem) a (...) Bankiem S.A. (Gwarantem) umowy gwarancji na warunkach określonych w treści dokumentu gwarancyjnego nastąpiło w dniu 23 czerwca 2014 roku, w której to umowie pozwany Bank nieodwołalnie oraz bezwarunkowo zobowiązał się względem Powoda do wypłaty na jego rzecz sumy gwarancyjnej w kwocie 200.000,00 zł, stanowiącej wadium wpłacone przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie Zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego. Nadto podkreślił, że uprawnienie beneficjenta gwarancji „bezwarunkowej” i „na pierwsze żądanie” realizuje się w żądaniu zapłaty sumy gwarancyjnej ze wskazaniem, że okoliczność uprawniająca do takiego żądania wystąpiła, bez konieczności spełnienia dodatkowych przesłanek, w szczególności przedstawiania określonych dowodów (dokumentów). Istotą „nieodwołalności” gwarancji jest jej trwałość skutkująca stabilizacją stosunku gwarancji od momentu zawarcia umowy do chwili upływu terminu jej ważności. Umowa gwarancji bankowej opatrzona wskazanymi klauzulami kreuje abstrakcyjne zobowiązanie banku wobec beneficjenta, niezależne od stosunków wewnętrznych łączących bank z dłużnikiem oraz dłużnika z wierzycielem. Sąd Okręgowy wskazał także, że oświadczenie woli znajdujące się w gwarancji podlega tłumaczeniu według reguł z art. 65 k.c. Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 29 czerwca 1995 roku, III CZP 66/95 (OSNC 1995 Nr 5, poz.168) przyjął na tle tego przepisu tzw. kombinowaną metodę wykładni. Metoda ta obejmuje dwie fazy. W pierwszej fazie uznaje się za wiążący sens oświadczenia woli, w jakim zrozumiała go zarówno osoba składająca, jak i odbierająca to oświadczenie. Decydująca jest zatem rzeczywista wola stron. Podstawę prawną do stosowania w tym wypadku wykładni subiektywnej stanowi przepis art. 65 § 2 k.c., który choć mowa w nim o umowach, odnosi się w istocie do wszystkich oświadczeń woli składanych innej osobie. Gdy okaże się, że strony nie przyjmowały tego samego znaczenia oświadczenia woli, konieczne jest przejście do drugiej, obiektywnej fazy wykładni, w której właściwy dla prawa sens oświadczenia woli ustala się tak, jak adresat sens ten rozumiał i rozumieć powinien. Za wiążące uznać trzeba w tej fazie takie rozumienie oświadczenia woli, które jest wynikiem starannych zabiegów interpretacyjnych adresata. Ustalając znacznie oświadczenia woli należy zacząć od sensu wynikającego z reguł językowych. Przy wykładni oświadczenia woli należy – poza kontekstem językowym – brać pod uwagę także okoliczności złożenia oświadczenia woli, czyli tzw. kontekst sytuacyjny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1960 roku, III CR 436/60, OSNPG 1961, Nr 6, poz. 27), cel oświadczenia woli. Także zachowania przejawione przez strony ex post mogą wskazywać na sposób rozumienia oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1978 roku, III CRN 151/78, OSNC 1979, Nr 6, poz. 125). Powód i pozwany nie rozumieli tak samo terminu ważności Gwarancji. Według powoda skoro termin przypadający na dzień 19 kwietnia 2015 roku był dniem wolnym od pracy, to tym samym mając na uwadze treść art. 115 k.c. termin na dokonanie czynności powinien upłynąć następnego dnia tj. 20 kwietnia 2015 roku i odnieść zamierzony skutek. Według pozwanego zaś termin 19 kwietnia 2015 roku był terminem wygaśnięcia zobowiązania Banku do zapłaty sumy gwarancyjnej tj. terminem ustania skutków czynności prawnej, o którym mowa w art. 116 § 2 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego dostarczenie do Banku żądania wypłaty Gwarancji jest czynnością faktyczną, do której zastosowanie mają przepisy art. 115 k.c. W treści Umowy Gwarancji wskazano, iż ,,Państwa żądanie zapłaty powinno zostać dostarczone do nas tj. do (...) Bank (...) S.A. na adres: (...)-(...) W., al. (...), najpóźniej ostatniego dnia terminu ważności gwarancji’’. Należy przy tym wskazać, iż aczkolwiek w umowie zawarto to postanowienie, to Bank nie zapewnił powodowi realnej możliwości dostarczenia do siedziby Banku wskazanego w Gwarancji żądania zapłaty. W dniach 18-19 kwietnia 2015 roku (sobota-niedziela) placówka Banku była bowiem nieczynna. Tym samym powód nie miał możliwości dostarczyć żądania dzień wcześniej. Należy także podnieść, iż umowa nie wskazywała w jakich dniach i w jakich godzinach pracuje ta konkretna Placówka Banku. Dodać należy, iż Bank jako profesjonalny podmiot na rynku trudniący się w udzielaniem gwarancji bankowych, powinien zapewnić możliwość wykonania postanowień gwarancji w całym okresie jej obowiązywania, a umieszczając zapis o dostarczeniu żądania zapłaty ,,najpóźniej ostatniego dnia terminu ważności gwarancji’’ nie stworzył mechanizmu umożliwiającego dostarczenia żądania do siedziby Banku w terminie ważności gwarancji. W zapisach Gwarancji nie umieszczono dni wolnych od pracy danej placówki Banku. Tym samym nie zapewniono Beneficjentowi skorzystania z przysługującego mu uprawnienia. Należy przy tym wskazać, iż powód podjął wszystkie możliwe kroki zmierzające do dostarczenia żądania zapłaty jeszcze w dniu 17 kwietnia 2015 roku, jednak ze względów technicznych było to niemożliwe. Tak więc treść czynności prawnej uprawniającej powoda do złożenia żądania zapłaty w ostatnim dniu terminu ważności gwarancji w sytuacji, gdy termin ten upływał w niedzielę jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Dlatego też powództwo w zakresie żądania zapłaty kwoty 200.000 zł podlegało uwzględnieniu. Orzeczenie o odsetkach Sąd Okręgowy oparł o art. 481 § 1 k.c. Odsetki od zasądzonej kwoty wynikały z daty otrzymania przez pozwanego wezwania do zapłaty świadczenia z tytułu Gwarancji tj. 20 kwietnia 2015 roku, w którym to wezwaniu pozwany otrzymał termin 7 dni na spełnienie świadczenia, zatem od dnia 28 kwietnia 2015 roku pozostawał w zwłoce. Dalej idące żądanie w zakresie odsetek podlegało więc oddaleniu jako niezasadne. O kosztach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 roku (Dz. U. Nr 167 z 2005 roku, poz. 1398 ze zm). Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, który zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 115 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że termin na złożenie przez Powoda żądania wypłaty gwarancji nr (...)\ (...) z dnia 23 czerwca 2014 r. udzielonej przez Pozwanego („Gwarancja" „Żądanie Zapłaty Gwarancji") jest terminem do wykonania czynności, o którym mowa w tym przepisie, podczas gdy jest to termin ustania czynności prawnej, o którym mowa w art. 116 § 2 k.c. (którego to przepisu Sąd I instancji błędnie nie zastosował) co doprowadziło do błędnego uznania, że termin na złożenie Żądania Zapłaty Gwarancji upłynął w dzień następny, po dniu wolnym od pracy tj. następny dzień po dniu ważności Gwarancji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 58 § 2 k.c., poprzez jego błędne zastosowanie i: a. uznanie, że zgodnie z nieokreślonymi zasadami współżycia społecznego, do obowiązków Banku należało umieszczenie godzin otwarcia jego siedziby na dokumencie Gwarancji bankowej, podczas gdy: (
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.