Sygn akt: I C 83/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2017r. Sąd Rejonowy w Kościerzynie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSR Ewa Bork - Aponowicz Protokolant st. sekr. sądowy Alicja Zaborowska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2017r. w K. na rozprawie sprawy z powództwa R. M. przeciwko (...) Bank S.A., (...) Bank (...) S.A. Oddział I w K., (...) Bank (...) S.A. Oddział w S., Bank (...) S.A, (...) (...) z siedzibą w W. o stwierdzenie nieważności umowy I. Oddala powództwa w stosunku do wszystkich pozwanych w sprawie. II. Umarza postępowanie w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy nr (...) z dnia 08.05.2000 roku z (...) Bank (...) S.A. w W. III. Odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu. IV. Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego P. G. kwotę 5.400 złotych wraz z należnym od niej podatkiem VAT z tytułu wynagrodzenia za reprezentowanie powoda z urzędu. /-/ Ewa Bork - Aponowicz Sygn akt: I C 83/15 UZASADNIENIE Powód R. M. wystąpił o stwierdzenie nieważności następujących umów kredytowych zawartych przez niego z bankami: a/ umowa nr (...) z dnia 27.02.2008 r. z (...) Bank (...) SA we W., którego następcą prawnym jest (...) Bank SA we W., b/ umowa nr (...) z dnia 11.03.2008 r. z (...) Bank (...) SA we W., którego następcą prawnym jest (...) Bank SA we W., c/ umowa nr (...) z dnia 2.03.2000 r. z (...) Bank (...) SA w W. Oddział w S., d/ umowa nr (...) z dnia 8.05.2000 r. z (...) Bank (...) SA w W. Oddział w K., e/ umowa nr (...) z dnia 25.01.2007 r. z (...) Bankiem SA w W., którego następcą prawnym jest Bank (...) SA we W.. Ponadto wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną intelektualnie. Ukończył szkołę podstawową specjalną, a następnie zasadniczą szkołę zawodową o profilu "murarz". Cierpi na niedosłuch i jest uzależniony od alkoholu. Z tego powodu nie był świadomy znaczenia dokonywanych czynności w postaci zawierania umów kredytowych i ich nie pamięta. Łączna wysokość zobowiązań z tytułu tych umów, która aktualnie ciąży na powodzie to kwota 55.993 zł. (pozew-k.2-5 i pismo procesowe z dnia 14.07.2014 r. -k.166-170 akt) Postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r. zwolniono powoda w całości od kosztów sądowych i ustanowiono mu pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, który podtrzymał żądanie pozwu i wniósł o zasądzenie na jego rzecz 150% stawki minimalnej wynagrodzenia dla radcy prawnego. Wskazał też, że zaniedbania banków w zakresie sprawdzenia zdolności kredytowej powoda skutkują nieważnością umów na podstawie art.58 kc. ( postanowienie -k. 141 a i pismo procesowe-k.166-170 akt) Wskazane powyżej żądanie pozwu wyłączono do odrębnego rozpoznania ze sprawy VI C 347/13. Pozwane banki (...) SA we W., (...) Bank (...) SA w W. i Bank (...) SA we W. wniosły w odpowiedziach na pozew o oddalenie powództwa, wskazując, że powód był świadomy dokonywanych czynności w postaci zawierania umów kredytowych. Ponadto pozwany Bank (...) SA we W. wniósł o zawiadomienie o postępowaniu w sprawie, a następnie o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego (...) (...)z siedzibą w W., który nabył wierzytelność z jednej z umów objętych pozwem. Postanowieniem z dnia 11.09.2015 r. wezwano do udziału w sprawie w charakterze pozwanego (...) (...)z siedzibą w W. , który w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa. ( odpowiedzi na pozew-k.127-128,332-333, 127-161 akt VI C 763/13 i 128 akt VI C 764/13 ) Na rozprawie w dniu 20.02.2015 r. pełnomocnik powoda cofnął pozew w zakresie stwierdzenia nieważności umowy nr (...) z dnia 8.05.2000 r. zawartej z (...) Bank (...) SA w W. Oddział w K.. ( protokół rozprawy-k.21 akt) Sąd ustalił, co następuje: R. M. zawarł następujące umowy kredytowe z bankami: a/ umowa nr (...) z dnia 27.02.2008 r. z (...) Bank (...) SA we W., którego następcą prawnym jest (...) Bank SA we W., na kwotę 449 zł na zakup telefonu komórkowego N., b/ umowa nr (...) z dnia 11.03.2008 r. z (...) Bank (...) SA we W., którego następcą prawnym jest (...) Bank SA we W., na kwotę 2.370 zł na zakup mebli, c/ umowa nr (...) z dnia 2.03.2000 r. z (...) Bank (...) SA w W. Oddział w S., na kwotę 2.806,74 zł na zakup telewizora i wieży, z której wierzytelność nabył następnie (...) (...)z siedzibą w W. umową z dnia 17.12.2007 r., d/ umowa nr (...) z dnia 8.05.2000 r. z (...) Bank (...) SA w W. Oddział w K., na kwotę 2.500 zł, e/ umowa nr (...) z dnia 25.01.2007 r. z (...) Bankiem SA w W., którego następcą prawnym jest Bank (...) SA we W., na kwotę 343 zł na zakup sprzętu tele-audio. Powód zawarł te umowy osobiście i sam je podpisał. (okoliczności bezsporne, a nadto dowód: umowa z dnia 27.02.2008 r. z (...)k.138-14-,262 akt, umowa z dnia 11.03.2008 r. z (...)k.141 i 5-6 akt I Co 736/09, umowa sprzedaży wierzytelności z dnia 17.12.2007 r.-k.131 akt VI C 763/13, umowa z dnia 2.03.2000 r. z (...) -k. (...), informacja z bazy BIK-k.27-43 akt, z akt I Co 736/09 : wniosek-k.3, bankowy tytuł egzekucyjne -k.4 akt, umowa z dnia 11.03.2008 r. -k.5-6, postanowienie-k.13-14, z akt I Nc 293/09: nakaz zapłaty-k.19, pozew-k.2-3, zeznania powoda -k. 158 i 409-410 akt) R. M. zawierał umowy kredytowe na zakup mebli i sprzętów elektronicznych, udając się do banków na ogół z matką, z którą wspólnie mieszka, aby w razie wątpliwości, wynikających z niedosłuchu , mogła mu je rozwiać. Nie sprawiał wrażenia osoby o ograniczonej poczytalności czy świadomości. Ukończył specjalną szkołę podstawową i zasadniczą szkołę zawodową w zawodzie murarza. Posiada od urodzenia umiarkowany stopień niepełnosprawności z powodu niedosłuchu. Jest rencistą. Z powodu zespołu zależności alkoholowej powód był hospitalizowany w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S. w okresach od 15.07.2001 r. do 27.09.2001 r., od 23.11.2001 r. do 7.12.2001 r. i przymusowo skierowany na leczenie od 16.03.2006 r. do 27.04.2006 r. W okresie od 16.10.2012 r. do 10.12.2012 r. przebywał też w Ośrodku (...) Szkoła (...) w W. na Oddziale (...). Powód nie był w przeszłości i nie jest chory psychicznie. Poza leczeniem odwykowym nie przechodził żadnego innego leczenia psychiatrycznego. Jego funkcjonowanie intelektualne mieści się w dolnych granicach normy. Stan zdrowia psychicznego powoda nie wskazuje, aby w latach 2000, 2007 i 2008 występowały u niego jakiekolwiek zakłócenia czynności psychicznych, choroba psychiczna czy upośledzenie umysłowe stopnia umiarkowanego lub głębszego, które mogłyby spowodować wystąpienie stany wyłączającego świadome i swobodne podejmowanie decyzji i wyrażanie woli przy zawieraniu umów kredytowych. (dowód: zeznania powoda-k.158 i 409-410 akt zeznania świadków: B. M.-k.209-210 akt, M. M.-k.319 i M. S.
(1)-k.319 akt, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności-k.7, decyzja w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego-k.22 akt, historia choroby-k.222,232-239,242-245,305-311, skierowanie do szpitala psychiatrycznego -k.223, wynik badania lekarskiego-k.224-227, epikryza-k.228,240 i 246, dokumentacja przebiegu procesu pielęgnacyjnego-k.229 i 247, karta informacyjna leczenia szpitalnego-k.230,241 i 248, skierowanie do szpitala-k.231, opinia biegłego psychiatry J. Ł. -k. 345-354 akt) Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym w postaci dokumentów prywatnych złożonych przez strony. Prawdziwość tych dokumentów nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Także Sąd nie znalazł z urzędu podstaw do ich podważania i uznał je za wiarygodne. Ustalając okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy Sąd dopuścił także dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii J. Ł. na okoliczność stanu poczytalności powoda przy zawieraniu umów kredytowych w dniach 27.02.2008 r., 11.03.2008 r., 25.02.1007 r. i 2.03.2000 r. oraz dopuścił również dowód z zeznań świadków B. M., M. M.
(2)i M. S.
(2)oraz powoda przesłuchanego w charakterze strony. Sporządzona przez biegłą sądową psychiatrę opinia w sprawie zawiera stwierdzenia poparte rzeczową, logiczną i spójną argumentacją. Biegła wskazała przesłanki swego rozumowania, a podstawę jej wnioskowania stanowiły przede wszystkim posiadane przez nią wiadomości specjalne, które w oparciu o zgromadzone w aktach dokumenty, w szczególności dokumentację medyczną i badanie powoda doprowadziły do konkluzji, że brak jakichkolwiek podstaw, by wnioskować, że w latach 2000, 2007 i 2008 występowały u powoda schorzenia psychiczne, upośledzenie umysłowe stopnia umiarkowanego lub głębszego czy inne zakłócenia czynności psychicznych, które mogłyby spowodować wystąpienie u powoda stanu wyłączającego świadome i swobodne podejmowanie decyzji i wyrażanie woli przy zawieraniu umów kredytowych. Mając na uwadze zgodność opinii z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziom wiedzy biegłego w zakresie wiadomości specjalnych, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania oraz stopień stanowczości wyrażonych w nich wniosków, Sąd uznał, iż wnioski biegłej nie budzą zastrzeżeń Sądu. Sporządzona opinia jest wszechstronna, a twierdzenia i wnioski w niej zawarte zostały dostatecznie udowodnione i dlatego stały się podstawą ustaleń w niniejszej sprawie. Opinii tej nie kwestionowała również żadna ze stron. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka B. M., poza stwierdzeniem, że towarzyszyła powodowi tylko przy zawieraniu umów z bankiem (...), a innych nie. W ocenie Sądu, w tym zakresie zeznania te stoją w sprzeczności z zeznaniami powoda, który podał, że wszystkie sprawy urzędowe i sprawy w bankach załatwia na ogół w towarzystwie matki ze względu na swój niedosłuch. Ponadto świadek nie wskazała , dlaczego towarzyszyła synowi tylko w tym jednym banku, skoro rzekomo co do zasady załatwiał takie sprawy sam, a jak wiadomo z akt, powód zawarł liczne umowy kredytowe z kilkoma bankami i głównie na zakup mebli lub sprzętu rtv do mieszkania zajmowanego wspólnie z matką. W tym zakresie zatem zeznania świadka są niewiarygodne . W pozostałym zakresie są logiczne i niesprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym i nie budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Sąd ocenił także jako wiarygodne zeznania świadków M. M.
(2)i M. S.
(2). Nie wniosły one okoliczności istotnych dla sprawy, poza stwierdzeniem, że stosowane w ich bankach procedury wykluczają możliwość zawarcia umowy z osobą, której stan świadomości i poczytalności budziłby wątpliwości, jednakże są wewnętrznie spójne i znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym, przez co zasługują na wiarę. Sąd dał również wiarę zeznaniom powoda słuchanego w charakterze strony, który przyznał, że podpisał okazane mu umowy kredytowe , zaciągał kredyty na zakup mebli i różnych sprzętów elektronicznych, lecz był przekonany, że zadłużenia z tego tytułu dawno spłacił , jak też pozostałej części jego zeznań, gdyż są one logiczne, niesprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym i zasadami doświadczenia życiowego. Mając na uwadze powyższy stan faktyczny stwierdzić należy, iż kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do odmiennej oceny ważności przedmiotowych umów kredytowych. Sąd zważył, co następuje: Powództwo w całości nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazuje materiał dowody, powód zawarł przedmiotowe umowy kredytowe. Zawarł je osobiście i podpisał. Zgodnie z treścią art. 82 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę , która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Jednakże ten przepis nie znajduje zastosowania w niniejsze sprawie, gdyż zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że w dacie zawarcia umów powód nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. W tym czasie cierpiał na niedosłuch, wobec czego korzystał z pomocy matki, miał sprawność intelektualną w dolnych granicach normy i cierpiał na uzależnienie od alkoholu, ale żadna z tych okoliczności nie wyłączała jego świadomości i zdolności wyrażenia woli , przeczytania i podpisania umowy, zadania pytań obsługującym go pracownikom banków i zrozumienia, że otrzymany kredyt będzie podlegał spłacie. Miał w każdym analizowanym przypadku świadomość, że zaciąga kredyt i będzie zobowiązany do jego spłaty. Zaciągał te kredyty na zakup przedmiotów w postaci mebli do swojego mieszkania, telefonu, wieży telewizora i innych drobnych sprzętów elektronicznych w pojedynczych egzemplarzach, więc nie były to zakupy ewidentnie irracjonalne zarówno co do przedmiotu jak i ilości kupowanych rzeczy, charakter tych zakupów nie poddaje zatem w wątpliwość stanu poczytalności powoda. Sąd analizował także stan faktyczny w sprawie pod kątem art.58 § 1 i 2 kc. Pełnomocnik powoda bowiem powołał się na przepis art.58§ 1 kc w kontekście niedochowania przez banki należytej staranności w zakresie sprawdzenia zdolności kredytowej powoda. Mając jednak na uwadze, że wysokość kredytu w każdej z przedmiotowych umów wynosiła od 343 zł do 2.806,74 zł, a powód był w tym czasie rencistą, mającym stały dochód w postaci renty, należy stwierdzić, że niewysokie kwoty udzielanych kredytów pozwalały bankom ocenić, że istnieje realna możliwość spłaty każdego z nich. Przepis art.58 §1 kc, który stanowi, że czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna , chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w tym kontekście nie znajduje zastosowania. Zdaniem Sądu , również §2 tego artykułu, mówiący, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego nie daje podstaw do uwzględnienia powództwa. Ten przepis bowiem może być podstawą do zwalczania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego żądania pozwu, nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy prawnej do wystąpienia z powództwem. Trudno ponadto wskazać, jakie zasady współżycia mogły zostać naruszone w sytuacji zawarcia umowy kredytowej , która nie narusza obowiązującego prawa, przez osobę zdolną do dokonania tej czynności, rozumiejącą jej znaczenie i skutki, nie znajdującą się w sytuacji przymusu zagrażającego jej życiu czy zdrowiu, tylko w celu nabycia przedmiotów służących poprawieniu jakości jej życia. Powód nie wskazał żadnej z tych zasad. Wobec powyższych stwierdzeń, a także mając na uwadze, iż obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 kc), Sąd ocenił, iż żądanie powoda nie zasługuje na uwzględnienie. Brak podstaw do uznania czynności prawnych w postaci przedmiotowych umów kredytowych za nieważne. Z tego względu powództwa w stosunku do wszystkich pozwanych zostały oddalone. Powód cofnął powództwo w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy nr (...) z dnia 08.05.2000 roku z (...) Bank (...) S.A. w W., a pozwani się temu nie sprzeciwili , wobec czego na podstawie art. 203§1 kpc w zw. z art.355 kpc Sąd umorzył postępowanie w sprawie w tym zakresie. Jednocześnie przepis art. 108 §1 kpc nakazuje Sądowi rozstrzygać o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Zgodnie z treścią art. 98 kc strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W niniejszej sprawie powód przegrał proces, zatem zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, winien ponieść koszty niniejszego postępowania. Jednakże powód jest rencistą i utrzymuje się ze świadczenia w kwocie około 700 zł miesięcznie (k.10). Jest w trudnej sytuacji materialnej i majątkowej. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 108 §1 kpc w zw. z art.102 kpc, odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. W niniejszej sprawie powód był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika - radcę prawnego, ustanowionego z urzędu, wobec czego ze środków Skarbu Państwa zasądzono mu wynagrodzenie , zgodnie ze stawką minimalnego wynagrodzenia określonego w §6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu, obowiązującego w dacie wniesienia pozwu, podwyższoną o 50% zgodnie z wnioskiem pełnomocnika, z uwagi na długotrwałość procesu, dużą ilość rozpraw i składanych przez pełnomocnika pism, oraz stawkę podatku VAT. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) K.,