VI ACa 423/11

Sygn. akt VI ACa 423/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA– Agata Wolkenberg (spr.) Sędzia SA– Wanda Lasocka Sędzia SA – Ewa Stefańska Protokolant: – sekr. sądowy Ewelina Murawska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa R. P. przeciwko Skarb Państwa - Zakład Karny w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2011 r. sygn. akt III C 459/09 I oddala apelację; II nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; III przyznaje adw. A. T. z sum Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych wraz z należnym podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt VI ACa 423/11 UZASADNIENIE Powód R. P. wnosił o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa- Zakładu Karnego w S. kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku z niezapewnieniem mu należytych warunków bytowych w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wnosił o oddalenie powództwa. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 24.01.2011r. powództwo oddalił i nie obciążył powoda kosztami postępowania. Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach i rozważaniach: Powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. w okresie od dnia 7.08.2007r. do 9.01.2008r., od 7.08.2008r. do 20.04.2009r. oraz w okresie od 15 do 23.05.2009r. Sąd Okręgowy stwierdził, iż w całym niemal okresie pobytu powoda w jednostce penitencjarnej było przeludnienie. Powód przebywał w celi, której powierzchnia nie przekraczała 3 m 2 w przeliczeniu na jednego osadzonego. Stan taki został zlikwidowany z dniem 6.12.2009r. Wszystkie cele, w których powód przebywał były wyposażone w kąciki sanitarne z bieżącą wodą i WC zabudowane parawanami. Kontrole przewodów kominowych i podłączeń wentylacyjnych wykazywały prawidłowe ich funkcjonowanie. Na podstawie kontroli pomiaru natężenia oświetlenia, za wystarczające również uznano sztuczne oświetlenie celi. Wskazując na zeznania powoda i informację pochodzącą od pozwanej jednostki, za udowodnioną uznał Sąd Okręgowy okoliczność, iż powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. w przeludnionych celach, co stwarzało większy dyskomfort odbywania kary w zakresie możliwości poruszania się po celi i wrażeń estetycznych związanych z nieprzyjemnym zapachem. W ocenie Sądu I instancji niezapewnienie przez Państwo, osadzonym w jednostkach penitencjarnych, minimalnych norm powierzchniowych, nie zasługuje na aprobatę. Osadzenie powoda w celach nadmiernie przeludnionych naruszyło dobro osobiste powoda w postaci godności, choć nie mało ono charakteru represji skierowanej indywidualnie wobec powoda bowiem niedogodności związane z odbywaniem kary dotyczyły wszystkich osadzonych. Warunki powierzchniowe były takie jakie w danej sytuacji mogła zapewnić administracja pozwanego Zakładu. Za nieudowodnione uznał Sąd natomiast twierdzenia powoda o warunkach odbywania kary związanych z wielkością okien, ich nieszczelnością, dopływem światła, brakiem prawidłowej wentylacji, zagrzybieniem ścian, niewłaściwym wyłożeniem podłogi w łaźni czy też brakiem dostępu do lekarza. Warunki, w jakich powód przebywał nie były nieludzkie czy też poniżające i nie miały charakteru represji. Zwrócił Sąd uwagę, iż powód został umieszczony w Zakładzie Karnym ze względu na popełnione przestępstwo i winien był liczyć się z pewnymi ograniczeniami i dolegliwościami z faktu tego wynikającymi. Mimo stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda, Sąd I instancji nie uwzględnił jednak żądania zasądzenia zadośćuczynienia wskazując, iż z treści art. 448 kc wynika , że jego przyznanie ma charakter fakultatywny zaś celem zadośćuczynienia jest kompensacja a nie represja. Przyjął ponadto, że przyznanie zadośćuczynienia wymaga stwierdzenia zawinionego działania naruszyciela. Sąd Okręgowy wskazał również na konieczność brania pod uwagę okoliczności sprawy i rodzaju naruszonego dobra, intensywności naruszenia i nasilenia złej woli. Podkreślił ponadto, iż w okresie odbywania kary powód miał zapewnione własne łóżko, posiłki, ubranie, kącik sanitarny, środki higieny osobistej i środki czystości, opiekę medyczną. Zauważył również, że dostęp do specjalistycznej opieki lekarskiej jest także utrudniony w warunkach wolnościowych. Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zarzucając naruszenie art. 24 kc w zw. z art. 448 kc poprzez uznanie, że pomimo naruszenia dóbr osobistych powoda nie zachodzą przesłanki zasądzenia żądanego zadośćuczynienia, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda żądanej kwoty 200.000zł tytułem zadośćuczynienia oraz kosztów postępowania za obie instancje. Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle ustaleń Sądu Okręgowego, dotyczących warunków bytowych powoda, w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce penitencjarnej, które Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne z wyjątkiem ustalenia dotyczącego powierzchni celi, nie budzi wątpliwości, iż cele w których powód przebywał były wyposażone w sprzęt zapewniający osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Powód miał też dostęp do opieki medycznej. Podzielić również należy stanowisko Sądu I instancji , iż warunki, w jakich powód przebywał nie były nieludzkie czy też poniżające i nie miały charakteru represji. Zgodzić się również należy z poglądem zaprezentowanym w apelacji, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, co znajduje wyraz w obowiązujących i wskazanych również przez apelującego, normach prawa międzynarodowego i Konstytucji. W utrwalonym już orzecznictwie przyjmuje się również, iż prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Aby jednak uznać, iż podczas odbywania kary w jednostce penitencjarnej naruszono dobro osobiste w postaci godności osadzonego należy, w ocenie Sądu Apelacyjnego stwierdzić, iż dolegliwości i ograniczenia podczas pobytu w Zakładzie Karnym przekraczają cierpienie i upokorzenie wynikające z samego charakteru odbywania kary pozbawienia wolności (por. orzeczenie ETPC nr 38812/97). Odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się bowiem naturalnie z różnego rodzaju dolegliwościami. Jedynie gdy przybierają one postać znęcania się, poniżania, dokuczania czy też pozbawienia osadzonych podstawowych warunków godziwej egzystencji można je uznać za bezprawne w rozumieniu art. 23 i 24 kc. Samo nieprzestrzeganie metrażu i przebywanie w celi mniejszej niż 3m