Sygn. akt II Ca 215/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2018 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.) Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Dorota Modrzewska-Smyk Sędzia Sądu Rejonowego Aneta Gajewska (del.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krystyna Melchior po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 roku w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa P. P. przeciwko Funduszowi (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z dnia 29 marca 2017 roku, sygn. akt (...) I. oddala apelację; II. zasądza od P. P. na rzecz Funduszu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 2 700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego; III. przejmuje na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczoną część opłaty od apelacji. Sygn. akt II Ca 215/18 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 marca 2017 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie: 1. pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty wydanego przez Są Rejonowy w L. w dniu 30 kwietnia 2010 roku w sprawie o sygnaturze (...), zaopatrzony w klauzulę wykonalności w dniu 30 czerwca 2010 roku, w części dotyczącej odsetek ustawowych od kwoty 44 048,86 zł, liczonych od dnia 5 czerwca 2010 roku do dnia 2 września 2011 roku – w stosunku do P. P.; 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 3. zasądził od powoda P. P. na rzecz pozwanego Funduszu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 2 666,20 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; 4. nakazał pobrać od pozwanego Funduszu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie kwotę 120,30 zł tytułem częściowej opłaty od pozwu; 5. przejął na Skarb Państwa – Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie kwotę 1 082,70 zł tytułem części opłaty od pozwu, od której powód został zwolniony (wyrok k. 234-234v). Sąd Rejonowy poczynił następujące ustalenia faktyczne: W dniu 25 lutego 2009 roku Fundusz (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością udzielił (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na podstawie umowy nr (...) pożyczki w kwocie 52 499 zł. W celu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy strony zawarły w dniu 25 lutego 2009 roku umowę przeniesienia własności rzeczy ruchomych, na mocy której (...) Spółka z o. o. przeniósł na Fundusz (...) Spółkę z o. o. własność urządzeń o łącznej wartości 110 000 zł, zatrzymując przedmiot przewłaszczenia do bezpłatnego używania do czasu otrzymania od Funduszu M. pisemnego wezwania do wydania przedmiotu w związku z niespłaceniem całości lub części wierzytelności. Zabezpieczeniem spłaty przedmiotowej pożyczki był również weksel własny wystawiony w dniu 25 lutego 2009 roku przez (...) Spółkę z o. o., w imieniu której działała J. S. i poręczony solidarnie przez A. S., I. S., J. S. i P. P.. Wobec niespłacenia pożyczki przez (...) Spółkę z o. o. Fundusz (...) Spółka z o. o. w dniu 17 marca 2010 roku uzupełnił weksel in blanco i przedstawił do wykupu, a następnie, wobec niewykupienia weksla, złożył przeciwko poręczycielom wekslowym pozew w postępowaniu nakazowym. W dniu 29 marca 2010 roku została ogłoszona upadłość (...) Spółki z o. o. W toku postępowania upadłościowego w sprawie (...) Fundusz (...) Spółka z o. o. nie zgłosiła wobec upadłego żadnych wierzytelności i nie uzyskała zaspokojenia wierzytelności wynikającej z zawartej umowy pożyczki. Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 30 kwietnia 2010 roku w sprawie (...) A. S., I. S., J. S. i P. P. zostali zobowiązani solidarnie do zapłaty na rzecz Funduszu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwoty 44 048,86 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 marca 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwoty 568 zł kosztów postępowania. Nakaz zapłaty został doręczony P. P. osobiście w dniu 20 maja 2010 roku. Wobec niezaskarżenia nakazu przez P. P. uprawomocnił się on w dniu 5 czerwca 2010 roku, zaś klauzula wykonalności została mu nadana w dniu 30 czerwca 2010 roku. W dniu 13 listopada 2013 roku wobec zakończenia postępowania upadłościowego (...) Spółka z o. o. została wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W oparciu o w/w tytuł wykonawczy wierzyciel Fundusz (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w dniu 2 września 2014 roku złożył do Komornika Sądowego Jerzego Pietrasiuka wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko J. S., A. S., I. S. i P. P. następujących należności: kwoty 44 048,86 zł należności głównej, kwoty 18 579,05 zł odsetek ustawowych od kwoty głównej naliczonych do dnia sporządzenia wniosku, kosztów procesu w kwocie 568 zł oraz dalszych odsetek ustawowych od należności głównej liczonych od dnia następnego po dniu sporządzenia wniosku do dnia zapłaty. W dniu 2 września 2014 roku Komornik zawiadomił P. P. o wszczęciu postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania kwoty 44 048,86 zł, odsetek w kwocie 25 462,65 zł liczonych do dnia 2 września 2014 roku oraz kosztów procesu 568 zł a także kosztów egzekucyjnych. Postępowanie prowadzone jest pod sygnaturą (...). W toku tego postępowania wyegzekwowano od dłużnika P. P. w oparciu o w/w tytuł wykonawczy i przekazano wierzycielowi łącznie kwotę 22 282,36 zł, w tym: kwotę 20 716,21 zł odsetek ustawowych liczonych od 25 marca 2010 roku, 568 zł kosztów procesu, 900 zł kosztów zastępstwa w egzekucji i 98,15 zł spłaty zaliczki na wydatki. Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny, podkreślając, że jest on co do zasady niesporny. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo powoda o pozbawienie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego w całości za zasadne jedynie w zakresie dotyczącym części odsetek ustawowych za opóźnienie. Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. i podniósł, że powód początkowo domagał się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w części podnosząc zarzut przedawnienia roszczeń odsetkowych objętych tytułem, a następnie zmienił żądanie pozwu i domagał się pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości, podnosząc zarzut nieistnienia zobowiązania objętego tytułem wykonawczym. Nowy zarzut powód uzasadniał obiektywną możliwością zaspokojenia i rozliczenia wierzytelności pozwanej wobec dłużnika głównego (...) Spółki z o. o. z przedmiotu przewłaszczenia o wartości przenoszącej wartość zobowiązania, wydaniem tytułu wykonawczego w oparciu o weksel in blanco wypełniony po wygaśnięciu uprawnienia do jego wypełnienia, tj. po ogłoszeniu upadłości dłużnika głównego oraz wygaśnięciem zobowiązania dłużnika głównego (...) Spółki z o. o. wobec ogłoszenia upadłości, a następnie prawomocnego jej zakończenia i wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, co zdaniem powoda skutkuje niemożnością egzekwowania wierzytelności wobec dłużnika P. P. jako poręczyciela wekslowego. Sąd Rejonowy podniósł, że wobec treści art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzuty powoda odnośnie nieistnienia egzekwowanej wierzytelności z uwagi na możliwość zaspokojenia się pozwanej i rozliczenia jej wierzytelności wobec dłużnika głównego (...) Spółki z o. o. z przedmiotu przewłaszczenia w oparciu o umowę z dnia 25 lutego 2009 roku oraz zarzuty w istocie kwestionujące prawidłowość wypełnienia weksla in blanco, w oparciu o który został wydany nakaz zapłaty, nie mogą być w toku niniejszego postępowania badane. Powód odebrał osobiście w dniu 20 maja 2010 roku nakaz zapłaty (tytuł egzekucyjny), wydany w dniu 30 kwietnia 2010 roku, wraz z odpisem pozwu i załączników. Powód mógł i powinien wspomniane okoliczności powoływać w toku postępowania, składając zarzuty od nakazu zapłaty. Nie są to okoliczności nowe, powstałe po wydaniu tytułu wykonawczego. Sąd Rejonowy podkreślił, że tytułem egzekucyjnym, którego dotyczy powództwo, jest prawomocny nakaz zapłaty, chroniony powagą rzeczy osądzonej. Jeśli zaś chodzi o okoliczność w postaci nieistnienia egzekwowanej wierzytelności z uwagi na możliwość zaspokojenia się pozwanego i rozliczenia jego wierzytelności wobec dłużnika głównego (...) Spółki z o. o. z przedmiotu przewłaszczenia w oparciu o umowę z dnia 25 lutego 2009 roku oraz wygaśnięcia zobowiązania dłużnika głównego (...) Spółki z o. o. wobec ogłoszenia upadłości, a następnie prawomocnego jej zakończenia i wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego w 2013 roku, również one nie mogły skutkować pozbawieniem wykonalności tytułu wykonawczego w oparciu o art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd Rejonowy podkreślił, że zdarzenia skutkujące uwzględnieniem powództwa przeciwegzekucyjnego dotyczącego orzeczenia sądowego muszą nastąpić po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Powództwa tego nie można uważać za środek odwoławczy, czy też za nadzwyczajny środek zaskarżenia. Z tych też względów Sąd Rejonowy oddalił wnioski dowodowe strony powodowej, które miały służyć ocenie prawidłowości czynności podejmowanych przez Fundusz (...) Spółkę z o. o. a związanych z wypowiedzeniem umowy pożyczki, wezwaniem do zapłaty poręczycieli, wypełnieniem weksla i przedstawieniem go do wykupu. Odnośnie natomiast podnoszonego przez powoda zarzutu nieistnienia egzekwowanej wierzytelności (w odniesieniu do umowy przewłaszczenia z dnia 25 lutego 2009 roku) Sąd pierwszej instancji uznał, że strona powodowa nie wykazała, aby po wydaniu tytułu wykonawczego pozwany Fundusz (...) Spółka z o. o. zaspokoił swoje roszczenia wynikające z umowy pożyczki zawartej w dniu 25 lutego 2009 roku z przedmiotów przewłaszczenia. Nie ulega wątpliwości, że Fundusz (...) Spółka z o. o. stał się na postawie zwartej w dniu 25 lutego 2009 roku umowy przewłaszczenia właścicielem przewłaszczonych maszyn o wartości przewyższającej wartość wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki. Zaspokojenie wierzyciela z przewłaszczonej rzeczy następuje jednak nie z chwilą gdy nabywa on własność rzeczy, bo to ma miejsce w momencie zawarcia umowy, tylko z chwilą, gdy podejmie czynności prowadzące do zaspokojenia się z rzeczy w celu umorzenia w całości lub w części zabezpieczonej wierzytelności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2011 roku, V CSK 360/10). W aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o podjęciu przez Fundusz (...) Spółkę z o. o. jakichkolwiek czynności prowadzących do zaspokojenia się z przewłaszczonych rzeczy, o powyższym nie świadczy również bierność wierzyciela w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec (...) Spółki z o. o. Brak jest dowodów, by pozwany wzywał dłużnika (...) Spółkę z o. o. do wydania przedmiotu przewłaszczenia i aby przedmiotowe maszyny kiedykolwiek znalazły się w dyspozycji wierzyciela, zaś nie zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wynikało z faktu, że pozwany dysponował innymi zabezpieczeniami wierzytelności, w tym poręczeniami wekslowymi. Nadto, zgodnie z § 12 umowy przewłaszczenia zaspokojenie Funduszu w sposób określony w umowie nie wykluczało innych możliwości realizacji roszczeń, a w przypadku ustanowienia innych zabezpieczeń spłaty zabezpieczonej wierzytelności o zakresie i kolejności realizacji zabezpieczenia decydować miał pozwany. Powód nie udowodnił zatem, że pozwany zaspokoił w całości swoją wierzytelność z przedmiotów przewłaszczenia po wydaniu tytułu wykonawczego. Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że nie ma podstaw do przyjęcia, że na skutek ogłoszenia upadłości wobec dłużnika głównego (...) Spółki z o. o., a następnie prawomocnego zakończenia postępowania upadłościowego i wykreślenia tej spółki z Krajowego Rejestru Sądowego w 2013 roku doszło do wygaśnięcia zobowiązania dłużnika (...) Spółki z o. o., a tym samym do wygaśnięcia zobowiązania P. P. jako poręczyciela wekslowego. W świetle stanowiska doktryny i judykatury nie ulega wątpliwości, że utrata bytu prawnego przez wystawcę weksla in blanco nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania wekslowego poręczyciela, a taka właśnie sytuacja miała dokładnie miejsce w niniejsze sprawie (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2008 roku, II CSK 360/08). Sąd Rejonowy uwzględnił natomiast powództwo w zakresie uznanym przez pozwanego, dotyczącym odsetek ustawowych za okres od 5 czerwca 2010 roku do 2 września 2011 roku. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na dziesięcioletni termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu określony w art. 125 § 1 k.c., który ma zastosowanie do stwierdzonych wyrokiem roszczeń o odsetki za opóźnienie wymagalnych w dacie uprawomocnienia się orzeczenia, zaś trzyletniemu przedawnieniu ulegają natomiast stwierdzone wyrokiem roszczenia o odsetki za opóźnienie należne i wymagalne po dniu uprawomocnienia się wyroku. Tym samym nie uległy przedawnieniu odsetki ustawowe zasądzone w nakazie zapłaty z dnia 30 kwietnia 2010 roku do dnia 4 czerwca 2010 roku włącznie, gdyż dziesięcioletni termin ich przedawnienia został przerwany złożonym w dniu 2 września 2014 roku wnioskiem egzekucyjnym (art. 124 § 1 k.c. i art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Nie uległy też przedawnieniu odsetki ustawowe za okres po dniu 2 września 2011 roku, gdyż trzyletni termin ich przedawnienia został przerwany złożonym w dniu 2 września 2014 roku wnioskiem egzekucyjnym. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd Rejonowy uzasadnił art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. oraz art. 100 k.p.c. Powód wygrał sprawę w około 10 %, przegrał zaś w około 90 % i w takiej części winien ponieść koszty procesu. Na koszty procesu poniesione przez stronę powodową w łącznej kwocie 5 891 zł składały się: 3 600 zł kosztów zastępstwa procesowego, 17 zł kosztów opłaty od pełnomocnictwa, 1 274 zł opłaty od pozwu oraz 1 000 zł opłaty od rozszerzonego powództwa. Na koszty procesu poniesione przez stronę pozwaną w łącznej kwocie 3 617 zł składały się: 3 600 zł kosztów zastępstwa procesowego i 17 zł kosztów opłaty od pełnomocnictwa. Suma kosztów procesu wyniosła 9 508 zł, powód powinien ponieść 90 % tej kwoty, a zatem zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia powinien zwrócić pozwanemu pozwanemu różnicę pomiędzy kosztami poniesionymi, a kosztami które powinien ponieść. Sąd Rejonowy nie uwzględnił przy tym wniosku strony pozwanej o obciążenie powoda w całości kosztami procesu z uwagi na uznanie powództwa przy pierwszej czynności, bowiem pierwszą czynnością pozwanego była odpowiedź na pozew, w której domagał się oddalenia powództwa w całości. Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd Rejonowy obciążył pozwanego kwotą 120,30 zł tytułem części opłaty od rozszerzonego powództwa, od której powód został zwolniony, w pozostałej części przejął tę opłatę na Skarb Państwa. * Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w części, tj. w punktach 11. i 3. wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu powód zarzucił: 1. nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd instancji poprzez pominięcie ustaleń oraz niezasadne pominięcie wniosków dowodowych powoda, zmierzających do wykazania zgłoszonych i uzasadnionych zarzutów, w tym w szczególności nieistnienia wierzytelności w kwocie objętej tytułem wykonawczym, tj. należności głównej w kwocie 44 048,86 zł oraz odsetek ustawowych objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym, z uwagi na zaspokojenie roszczeń strony pozwanej na podstawie umowy przewłaszczenia zawartej w dniu 25 lutego 2009 roku z jej dłużnikiem osobistym (...) Spółką z o. o. w J.; pominięcie faktu, iż po wydaniu tytułu wykonawczego wobec powoda spółka ta, po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego pod sygn. akt (...), uległa wykreśleniu z rejestru już po wystawieniu tytułu wykonawczego, tj. w dniu 13 listopada 2013 roku, a pozwany wobec zawartej umowy przewłaszczenia rzeczy należących do dłużnika osobistego nie zgłaszał roszczeń o zaspokojenie tej wierzytelności dochodzonej od powoda; 2. naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. stanowiącego podstawę prawną pozwu, a także przepisów dotyczących przedmiotu dowodzenia w niniejszej sprawie (art. 227 k.p.c.) oraz dowolnej a nie zgodnej z regułami procesowymi oceny zgłoszonych i dostępnych w sprawie dowodów; niezasadne oddalenie wniosków dowodowych dłużnika zmierzających do wykazania jego praw oraz zasadności zarzutu wygaśnięcia wierzytelności objętej tytułem wykonawczym; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym także zasady swobody kontraktowej oraz warunków umownych określonych przez strony umowy pożyczki o nr (...) z dnia 25 lutego 2009 roku, niezasadne pominięcie przez Sąd przyjętych praw i obowiązków strony pozwanej w zakresie rozliczenia zobowiązań wynikających z umowy o pożyczkę, opartych na posiadanych zabezpieczeniach rzeczowych i objętych umową przewłaszczenia z dnia 25 lutego 2009 roku zawartej pomiędzy Funduszem (...) Spółką z o. o. a (...) Spółką z o. o. Powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Apelujący wniósł także o dopuszczenie pominiętych przez Sąd pierwszej instancji dowodów w postaci:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.