Sygn. akt XXI Pa 256/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 sierpnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy w składzie: Przewodniczący: SSO Grzegorz Kochan (spr.) Sędziowie:
§ 15ust.
2 i 3 Regulaminu wynagradzania pracowników Agencji (...), stanowiącego załącznik do zarządzenia nr (...) Prezesa Agencji (...) z 3 września 2007 r., w brzmieniu nadanym zarządzeniem nr (...) Prezesa (...) z 21 lutego 2013 r., skutkującą de facto ustaleniem, iż pracownicy reprezentowani przez związki zawodowe w państwowej osobie prawnej utworzonej mocą ustawy i likwidowanej poprzez ustawowe zniesienie, zawarli z pracodawcą porozumienie o charakterze gwarantującym odprawę w razie zniesienia (likwidacji), której realizacja nie była nigdy możliwa w razie likwidacji pracodawcy, podczas gdy oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje a tym samym Sąd winien dostrzec, że w systemie prawa nie istnieją przypadki całkowitego zakończenia bytu państwowej osoby prawnej w znaczeniu formalnym w sposób inny, aniżeli poprzez ustawowe zniesienie, co w każdym przypadku skutkowałoby odmową przyznania ochrony w zakresie osłon socjalnych wynikających z wewnętrznych aktów prawa pracy, podczas gdy Regulamin został stworzony z myślą o zapewnieniu ochrony finansowej właśnie w razie ustania bytu Agencji (...); 7) art. 65 § 1 k.c.
§ 15ust.
2 i 3 regulaminu wynagradzania pracowników, iż zastosowanie wobec pracownika instytucji wygaśnięcia stosunku pracy skutkuje w stosunku do niego dodatkową „sankcją" prowadzącą do traktowania pracowników, których stosunki pracy wygasły w sposób mniej korzystny od pracowników, do których stosowano standardowy sposób ustania stosunku pracy, jakim jest rozwiązanie umowy o pracę, zwłaszcza, gdy stosując w sposób niezgodny z prawem wygaśnięcie, doszło do pozbawienia pracowników uprawnień ochronnych, jakie wynikają z zastosowania instytucji rozwiązania; 8) art. 65 § 1 k.c,
§ 15ust.
2 i 3 regulaminu wynagradzania pracowników, bowiem z treści § 15 ust. 2 i 3 Regulaminu wynika, że katalog przesłanek uzasadniających nabycie prawa do tego świadczenia nie jest zamknięty ze względu na posłużenie się pojęciem: „w szczególności" a pojęcie „rozwiązania" użyte w regulaminie nie odnosi się do legalnej definicji rozwiązania stosunku pracy zawartej w k.p., lecz w kontekście celu, zamiaru, funkcji społecznej i wewnątrzzakładowej obejmuje swą treścią każdą czynność lub zdarzenie, którego skutkiem będzie zmniejszenie zatrudnienia i likwidacja stanowisk pracy, bowiem każde faktyczne zniesienie jednostki powoduje likwidację stanowisk pracy; 9) art. 67 k.p. w zw. z art. 56 § 1 i 2 k.p. poprzez brak zastosowania, podczas gdy Sąd pracy może dokonać oceny czynności pracodawcy dotyczących niezaproponowania pracownikowi warunków pracy i płacy na dalszy okres w kontekście zasad współżycia społecznego a tym samym ocenić, czy literalne powoływanie się na „wygaśnięcie" w miejsce „rozwiązania", prowadzące w skutkach do zakończenia, ustania stosunku pracy, może służyć pozbawieniu pracownika prawa do odprawy odszkodowawczej w razie likwidacji pracodawcy i ustaniu wszystkich stosunków pracy; 10) art. 67 k.p. w zw. z art. 56 § 1 i 2 k.p. poprzez nieprawidłową wykładnię i brak zastosowania skutkujący błędnym ustaleniem, iż odprawa odszkodowawcza nie przysługuje w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy, podczas gdy k.p. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów oddziału 6 k.p. dotyczących uprawnień pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia, a więc trybu roszczeń z tytułu rozwiązania umowy o pracę a wewnętrzne źródła prawa pracy nie mogą być dla pracownika mniej korzystne niż przepisy powszechnie obowiązujące; 11) art. 67 k.p. w zw. z art. 56 § 1 i 2 k.p. w zw. z art. 51 ust. 1-7 PWuKOWR poprzez brak zastosowania, skutkujący błędnym ustaleniem, iż stosunek pracy powódki wygasł z mocy prawa bez możliwości jego kontynuowania, pomimo jednoczesnego ustalenia, iż tylko ok. 30% pracowników (...) nie otrzymało propozycji zatrudnienia w (...) z dniem 1 września 2017 r., a tym samym dla 70 % pracowników stosunki pracy nie wygasły z mocy prawa; 12) art. 18 3a § 1 k.p. poprzez zróżnicowanie, mimo że pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy. W związku z powyższymi zarzutami strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów sądowych za obie instancje i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
- odpowiedź na apelację Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
- ocena prawna Sądu Okręgowego Apelacja powódki była nieuzasadniona i podlegała oddaleniu. Wbrew zarzutom skarżącej, postępowanie przed Sądem I instancji nie jest obarczone wadliwościami ani natury procesowej, ani uchybieniami w zakresie stosowania prawa materialnego. Chybione jest żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z racji nierozpoznania istoty sprawy. Co do wykładni pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy” Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie. Między innymi w uzasadnieniu wyroku z 23 września 1998 r., II CKN 897/97 (OSNC 1999 nr 1, poz. 22) wskazał, że „rozpoznanie istoty sprawy” jest pojęciem węższym niż rozpoznanie oraz rozstrzygnięcie sprawy w ogóle i nie może być utożsamiane z rozpoznaniem jedynie kwestii formalnoprawnych. Może ono oznaczać wyłącznie zbadanie materialnej (istotnej) podstawy żądania pozwu oraz - ewentualnie - merytorycznych zarzutów pozwanego. Zatem – a contrario – „nierozpoznanie istoty sprawy” to zaniechanie przez sąd tego właśnie badania. Jest przy tym obojętna przyczyna tego zaniechania, która może tkwić zarówno w pasywności sądu, jak i w błędnym - co zostaje ustalone dopiero w toku kontroli odwoławczej - przyjęciu przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo zatrzymania itp.). Oceny, czy sąd rozpoznał istotę sprawy dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia (wyrok z 8 listopada 2001 r., II UKN 581/00, LEX nr 567859). Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. Oznacza więc zaniechanie przez sąd pierwszej instancji zbadania materialnej (istotnej) podstawy żądania albo całkowite pominięcie merytorycznych zarzutów zgłoszonych przez stronę i taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W orzeczeniu Sądu I instancji z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Powódka od samego początku wskazywała i dochodził odszkodowania powołując się na § 15 ust. 2 regulaminu wynagradzania. Sąd Rejonowy zatem rozpoznał roszczenie powódki, gdyż odniósł się do wskazanego przez nią roszczenia. Uzasadnionych podstaw nie ma również zarzut powódki, która poddaje w wątpliwość rzetelność sporządzonego przez Sąd Rejonowy uzasadnienia, gdyż Sąd Rejonowy w jego treści wskazał, że stosunek pracy wygasł z A. P., a nie powódką. Faktem jest, że powyższy błąd znajduje się w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, to jednak, co niewątpliwie, błąd ten ma charakter incydentalny i w żadnym wypadku nie może świadczyć o braku rzetelności sporządzonego uzasadnienia. Sąd Rejonowy w jego treści odniósł się bowiem do sytuacji faktycznej powódki – błąd pojawił się bowiem w części dotyczącej oceny prawnej zaistniałego stanu faktycznego. Zatem błąd ten nie może mieć żadnego wpływu na wydany wyrok w sprawie. Sąd Okręgowy uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Samo uchybienie tej normie nie może prowadzić do uznania, że wyrok jest wadliwy, dopiero wykazanie wpływu wadliwości uzasadnienia na prawidłowość (poprawność) rozstrzygnięcia może okazać się skutecznym – a tym samym prowadzącym do wzruszenia zaskarżonego wyroku. Strona apelująca tego związku nie wykazała, jak również – obiektywnie - do samego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie doszło. Uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie obligatoryjne składowe (art. 328 § 2 k.p.c.), a tym samym w pełni umożliwia kontrolę instancyjną, w tym ustalenie toku wnioskowania Sądu Rejonowego i oceny materiału dowodowego. Rzetelna i prawidłowa argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu pozwala na stwierdzenie, że wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Sąd Okręgowy uznała zatem, że zarzuty pozwanej dotyczące naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa procesowego nie miały uzasadnionych podstaw, w związku z tym przeszedł do rozważenia zastosowanego w sprawie prawa materialnego. Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy roszczenie powódki o odszkodowanie wynikające z § 15 ust. 1 regulaminu wynagradzania, obowiązującego u pozwanego, jest uzasadnione. W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku (...) , z dniem 1 września 2017 r. została zniesiona Agencja (...) (art. 45 ustawy), w której prawa i obowiązki wstąpił Krajowy Ośrodek (...) (art. 46). Na mocy art. 49 powołano pełnomocnika, którego celem było zorganizowanie (...), m.in. w zakresie zapewnienia kadry pracowniczej, bowiem posiadał on umocowanie do podejmowania czynności związanych z uregulowaniem stosunków pracy z pracownikami (...). Pełnomocnik był obowiązany do 31 maja 2017 r. zaproponować na piśmie zatrudnienie w (...) pracownikom zniesionej (...), po czym pracownicy mieli w ciągu miesiąca od otrzymania propozycji złożyć oświadczenia o przyjęciu albo odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia (art. 51 ust. 3, 5). Na skutek powyższego, stosunki pracy pracowników (...), którzy odmówili przyjęcia nowych warunków, nie złożyli w terminie oświadczenia lub też jeżeli w terminie do 31 maja 2017 r. nie zostało im zaproponowane zatrudnienie wygasły. Niesporne było w niniejszej sprawie, że powódce pełnomocnik nie zaproponował powódce zatrudnienia w (...), a zatem jej stosunek pracy wygasły zgodnie z art. 51 ust. 7 ww. ustawy, co zresztą potwierdza świadectwo pracy wystawione powódce, którego powódka nie kwestionowała. Także w toku postępowania pierwszoinstancyjnego powódka nie kwestionowała sposobu rozwiązania z nią stosunku pracy. Z kolei z § 15 ust. 1 regulaminu wynagradzania wynika, że pracownikom Agencji, zatrudnionym na stanowiskach innych, niż wymienione w ust. 1 (prezes, wiceprezes, główny księgowy) w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, w szczególności wskutek zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie zatrudnienia i likwidację stanowisk pracy, przysługuje świadczenie odszkodowawcze w wysokości trzykrotności zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego i przysługuje ono niezależnie od świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy, przewidzianych w odrębnych przepisach. W ocenie tut. Sądu, Sąd Rejonowy trafnie wskazał, że ww. przepis dotyczy wyłącznie rozwiązania stosunku pracy, a nie wygaśnięcia stosunku pracy, co miała miejsce w przypadku powódki. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż do ustania stosunku pracy może dojść w wyniku bądź to rozwiązania stosunku pracy bądź jego wygaśnięcia, co wynika z regulacji zawartej w Kodeksie pracy. I tak w art. 30 k.p. wskazano zdarzenia prawne powodujące rozwiązanie stosunku pracy realizujące się w drodze czynności prawnej stron tego stosunku, zaś zgodnie z art. 63 k.p. umowa o pracę wygasa w przypadkach określonych w kodeksie oraz w przepisach szczególnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 22 lipca 2015 r., III AUa 572/14, Legalis). W przedmiotowej sprawie, co nie ulega wątpliwości, art. 51 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku (...) stanowi przepis szczególny, o którym mowa w art. 63 k.p. To na jego podstawie nastąpiło wygaśnięcie stosunku pracowniczego łączącego powódkę i pozwanego. Słusznie zauważył Sąd Rejonowy, że gdyby pracodawca faktycznie zamierzał uiścić na rzecz pracowników świadczenie odszkodowawcze w razie wygaśnięcia stosunku pracy, to wskazałby to w treści regulaminu wynagradzania, analogicznie jak zrobił to ustawodawca w art. 51 ust. 9 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku (...). w konsekwencji trafne pozostaje twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że § 15 ust. 1 regulaminu wynagradzania dotyczy jedynie pracowników, z którymi rozwiązano stosunku pracy, a nie wygaszono ten stosunek. Nie można zgodzić się przy tym z powódką, że Sąd Rejonowy dokonując interpretacji przepisu pominął wolę stron w kształtowaniu treści tego postanowienia. Z postanowienia tego nie wynika bynajmniej, aby miało ono dotyczyć sytuacji wygaśnięcia stosunku pracowniczego, skoro strony – pozwany i organizacje związkowe – jasno i precyzyjnie wskazały, że roszczenie odszkodowawcze jest należne jedynie w przypadku rozwiązania stosunku pracy np. na podstawie wypowiedzenia, czy też porozumienia stron. Powódka nie wykazała, aby powyższe postanowienie można byłoby interpretować odmiennie. Nadto nie sposób jest podzielić twierdzeń powódki, że wyrażenie „w szczególności” zawarte w § 15 ust. 1 regulaminu wynagradzania pozwala na przyjęcie, że „rozwiązanie” stosunku pracy winno być interpretowane w sposób szeroki i powinno również dotyczyć wygaśnięcia stosunku pracy. Powódka pomija bowiem, że wyrażenie „w szczególności” znajduje się po zdaniu „w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy” i dotyczy przyczyn rozwiązania umowy o pracę (np. w skutek zmian organizacyjnych), a nie samego interpretowania słowa „rozwiązanie”. Nieuzasadniony był również zarzut dotyczący naruszenia art. 67 k.p. w zw. z art. 56 § 1 i 2 k.p. poprzez brak zastosowania skutkujący błędnym ustaleniem, iż odprawa odszkodowawcza nie przysługuje w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy, podczas gdy Kodeks pracy nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów oddziału 6 k.p. dotyczących uprawnień pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. Powódka nie wykazała bowiem, aby pozwany faktycznie naruszył jakiekolwiek przepisy dotyczące wygaśnięcia umowy o pracę. Zatem zarzut pozostaje nietrafny. W tym kontekście należy wskazać, że pracodawca wygaszając powódce stosunek pracy nie naruszył również przepisów art. 18 3a k.p. Zgodnie z przywołanym przepisem pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przepis ten dotyczy zatem „rozwiązania stosunku pracy”, a niego jego wygaśnięcia i tylko z tej przyczyny nie ma zastosowania do sytuacji powódki. Dodatkowo warto podkreślić, że Sąd Najwyższy w wyroku z 9 stycznia 2018 r. (III PZP 3/17, Legalis) wskazał, że pracodawca zmieniając na podstawie ustawy pracownikowi formę zatrudnienia z umowy na czas nieokreślony na powołanie powinien zachować minimalne standardy ochrony właściwego dla dotychczasowego zatrudnienia poprzez zapewnienie pracownikowi zatrudnienia przynajmniej przez okres równoważny okresowi wypowiedzenia z art. 36 § 1 k.p. i wskazanie pracownikowi przyczyny rozwiązania z nim stosunku pracy. Wprawdzie sprawa dotyczyła, jak zostało powyżej przytoczone, pracownika któremu w wyniku wejścia w życie ustawy zmieniono podstawę zatrudnienia, to jednak wyrok pozwala na przyjęcie szerszej tezy, że w zatrudnieniu istnieją pewne minimalne standardy, które pracodawca musi respektować. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego, standardy te zostały zachowane, gdyż powódka po wejściu w życie ustawy pozostawała w zatrudnieniu przez okres odpowiadający okresowi wypowiedzenia oraz otrzymała odprawę pieniężną. Wprawdzie wygaszając powódce stosunek pracy, pozwany nie wskazał przyczyn, które legły u podstaw tej decyzji, to jednak, zdaniem Sądu odwoławczego, nie był do tego zobligowany. Sąd Najwyższy w powołanym judykacie odnosił się bowiem do sytuacji rozwiązania stosunku pracy, a nie jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, jego wygaszenia. W przypadku wygaszenia stosunku pracowniczego, nie ma obowiązku wskazywania pracownikowi przyczyn wygaśnięcia zatrudnienia, gdyż wygaśnięcie wynika to z przepisów Kodeksu pracy lub też przepisów szczególnych. Nie ma również znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że wygaszono stosunki pracy z 30% pracowników pozwanego. Przedmiotem postępowania nie była bowiem okoliczność wygaśnięcia stosunku pracowniczego powódki – jeśli powódka kwestionowała ten fakt, to powinna wystąpić z odpowiednim roszczeniem na drogę sądową – a roszczenie powódki wywodzone z § 15 ust. 1 regulaminu wynagradzania. Reasumując powyższe rozważania Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki, gdyż zdaniem Sądu regulamin wynagradzania obowiązujący u pozwanego w sposób jasny i precyzyjny określał w jakich sytuacjach pracownik może otrzymać świadczenie odszkodowawcze. Sytuacją taką był fakt rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę – jej wypowiedzenie, rozwiązanie za porozumieniem stron, odwołanie – a nie wygaśnięcie stosunku pracy, jak to miało miejsce w sytuacji powódki. Sąd Okręgowy o kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności stron za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) oraz zasadą rozstrzygania o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Powódka okazała się stroną przegrywającą postępowanie apelacyjne. W toku postępowania apelacyjnego pozwany poniósł koszty zastępstwa procesowego w kwocie 1350 zł ustalone zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Mając na uwadze całość rozważań, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powódki jako bezzasadną. Grzegorz KochanBożena RzewuskaKrzysztof Kopciewski