I C 462/18

Sygn. akt: I C 462/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2018 r. Sąd Rejonowy w Toruniu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Marek Adamczyk Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Ignaszak po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. w Toruniu sprawy z powództwa J. W. i P. W. przeciwko C. Z. i Gminie M. T. o ustalenie I. ustala, że J. W. i P. W. przysługuje prawo do lokalu socjalnego i wstrzymuje wykonanie eksmisji na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z 22 listopada 2017r., sygn. akt XI Co 765/16, do czasu złożenia przez Gminę M. T. oferty zawarcia umowy najmu takiego lokalu; II. nie obciąża pozwanych kosztami procesu ; III. kosztami sądowymi, od których zwolnione były powódki, obciąża Skarb Państwa ; IV. przyznaje r.pr. A. N. ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Toruniu 73,80 zł (siedemdziesiąt trzy złote osiemdziesiąt groszy) brutto tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce J. W. i 73,80 zł (siedemdziesiąt trzy złote osiemdziesiąt groszy) brutto tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce P. W.. I C 462/18 UZASADNIENIE J. W., H. W. i P. W. wnieśli pozew przeciwko C. Z. i Gminie M. T., domagając się ustalenia, iż przysługuje im prawo do lokalu socjalnego. Dla uzasadnienia swojego żądania wskazali, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Toruniu M. G. wszczął postępowanie o opróżnienie lokalu położonego w T., przy ul. (...), a ich dochody są zbyt niskie aby pozyskać inny lokal. Zarządzeniem z 19.06.2018r. przewodniczący zwrócił pozew w części dotyczącej H. W. ( k. 58 ). Pozwana gmina wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, iż powodowie nie mają statusu byłych lokatorów i nie przysługuje im ochrona prawna, wynikająca z przepisów ustawy z 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz wskazując, natomiast mogą ubiegać się o przyznanie mieszkania komunalnego. Pozwany C. Z. wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, iż powódki mogłyby podjąć pracę i wynająć sobie niedrogi lokal. Sąd ustalił, co następuje. Powódki zajmują lokal mieszkalny przy ul. (...) w T.. Właścicielem lokalu był H. W., mąż J. W. i ojciec P. W.. W efekcie skierowania egzekucji do nieruchomości, postanowieniem z 22.11.2017r., XI Co 765/16, Sąd Rejonowy w Toruniu przysądził jej własność na rzecz C. Z.. Na podstawie tego postanowienia Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Toruniu M. G. prowadzi egzekucję wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości. H. W. zmarł 12.08.2018r. ( dowód: - wydruk treści księgi wieczystej k. 70-75, - protokół przyjęcia oświadczeń o odrzuceniu spadku k. 95, - okoliczności bezsporne ) Obie powódki są osobami bezrobotnymi. J. W. ma 56 lat, nie posiada żadnego wyuczonego zawodu. Otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 783,20 zł. Korzysta też z zasiłków z opieki społecznej. Wiosną br. złożyła w Zakładzie Gospodarki Mieszkaniowej wniosek o przydział lokalu komunalnego. P. W. ma 19 lat. W tym roku ukończyła liceum ogólnokształcące o profilu matematyczno – informatycznym, jednak nie zdała egzaminu maturalnego. Zamierza do niego podejść w przyszłym roku. Kontynuuje naukę - w trybie zaocznym - w Studium (...). Pozostaje na utrzymaniu matki. Złożyła wniosek o przyznanie renty rodzinnej po ojcu, który nie został jeszcze rozpoznany. ( dowód: - decyzja k. 97, - zaświadczenie k. 99, - zeznania powódki J. W. k. 100-101, - zeznania powódki P. W. k. 101v ) Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 791 § 2 kpc tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania nieruchomości, statku lub do opróżnienia pomieszczenia upoważnia do prowadzenia egzekucji nie tylko przeciw dłużnikowi, lecz także przeciwko jego domownikom, krewnym i innym osobom reprezentującym jego prawa. Nie wyłącza to jednak praw określonych przepisami o ochronie lokatorów oraz praw, które są skuteczne wobec wierzyciela ( art. 791§ 3 kpc ). Osoby, którym przysługuje - skuteczne wobec wierzyciela – prawo do władania nieruchomością, statkiem lub pomieszczeniem, są uprawnione do wytoczenia powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności ( art. 791 § 3 zd. 2 kpc ). Ustawa nie określa natomiast, w jaki sposób mają być chronione prawa innych domowników ( takich, którym nie przysługuje prawo skuteczne wobec wierzyciela ), przy czym niewątpliwie chodzi o uprawnienie do uzyskania lokalu socjalnego. O uprawnieniu tym sąd orzeka co do zasady w wyroku eksmisyjnym ( art. 14 ust. 1 ustawy z 21.06.2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, t. jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1234, ze zm., dalej powoływana jako „ustawa” ) - co w analizowanym przypadku nie wchodzi w grę. Hipotetyczna możliwość uzyskania prawa do lokalu socjalnego, wynikająca ze spełnienia przesłanek, określonych w art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów, nie mieści się w katalogu podstaw powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, zawartym w art. 840 § 1 kpc . Przepis art. 791 § 3 zd. 2 kpc natomiast przyznaje prawo skorzystania z takiego powództwa jedynie osobom, którym przysługuje - skuteczne wobec wierzyciela – prawo do władania nieruchomością, statkiem lub pomieszczeniem. Poza art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, możliwość orzeczenia przez sąd o uprawnieniu do lokalu socjalnego przewiduje również art. 35 ust. 2 tej ustawy. Stanowi on jednak, iż może to nastąpić wyłącznie na żądanie „osoby, o której mowa w ust. 1”, czyli osoby, która przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem sądowym, chociażby nieprawomocnym, nakazującym opróżnienie lokalu, lub ostateczną decyzją administracyjną, o której mowa w art. 34, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. Jest to zatem jedynie przepis przejściowy, mający umożliwić podważenie wykonalności orzeczeń o eksmisji, wydanych przed dniem wejścia w życie ustawy o ochronie praw lokatorów przez osoby, którym ustawa ta – w razie orzeczenia eksmisji - przyznała obligatoryjne prawo do lokalu socjalnego. W ocenie sądu, nie występuje luka w prawie, która uzasadniałaby stosowanie art. 35 ustawy - w drodze analogii - do ochrony praw domowników, wobec których prowadzona jest egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 791 § 2 kpc. Ich uprawnienia mogą być bowiem dochodzone w drodze powództwa o ustalenie ( art. 189 kpc ). W uzasadnieniu uchwały Składu Siedmiu Sędziów z 20.05.2005r., III CZP 6/05, Sąd Najwyższy wyraził pogląd o dopuszczalności korzystania z takiej drogi ochrony swoich praw przez osoby, o których mowa w art. 24 ustawy, tj. osoby, które samowolnie zajmują lokal i wobec których sąd nakazał jego opróżnienie. Nie ma zatem uzasadnionych podstaw aby odmówić takiej możliwości domownikom, wobec których prowadzona jest egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 791 § 2 kpc. W uchwale z 8.12.2017r., sygn. akt III CZP 75/17, Sąd Najwyższy wskazał, iż dłużnik, mający status lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, przeciwko któremu zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne o opróżnienie lokalu służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego określonego w art. 999 § 1 kpc w brzmieniu obowiązującym do dnia 3 maja 2012 r., może dochodzić ustalenia prawa do lokalu socjalnego na podstawie art. 189 kpc. Podkreślić należy, iż ograniczenie wypowiedzi Sądu Najwyższego do stanu prawnego sprzed 3 maja 2012r., miało wyłącznie formalne uzasadnienie ( sąd odpowiedział na pytanie prawne, odnoszące się do realiów faktycznych i prawnych sprawy ). Zmiany w prawie, dokonane ustawą z 16.09.2011r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw ( która zasadniczo weszła w życie tego dnia), wzmacniają argumentację na rzecz przyznania dłużnikowi, przeciwko któremu zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne o opróżnienie lokalu służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego określonego w art. 999 § 1 kpc, prawa do wytoczenia powództwa o ustalenie prawa do lokalu socjalnego. Na podstawie tej ustawy do § 1 art. 999 kpc dodano zdanie trzecie w brzmieniu „ Przepis art. 791 stosuje się odpowiednio”. Co ważniejsze, nowe brzmienie uzyskał art. 791 kpc, w którego § 3 wprowadzono wyraźne zastrzeżenie o zachowaniu przez dłużników praw określonych przepisami o ochronie lokatorów. O tym, kto powinien być pozwanym w sprawie o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa ( art. 189 kpc ) decyduje kryterium interesu prawnego, co prowadzi do oczywistego wniosku, iż powództwo o ustalenie prawa do lokalu socjalnego powinno być wytoczone przeciwko gminie, zobowiązanej do dostarczenia takiego lokalu. W ocenie sądu, pozwanie samej gminy nie będzie jednak z reguły wystarczające. Z art. 14 ust. 6 ustawy wynika bowiem, iż orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego sąd powinien z urzędu wstrzymać wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu takiego lokalu. Obowiązek ten jest aktualny również w toku procesu o ustalenie, wytoczonego przez lokatora na podstawie art. 189 kpc. Prawo do uzyskania odroczenia obowiązku opuszczenia lokalu jest bowiem jednym z uprawnień, wynikających z przepisów o ochronie lokatorów, do których odsyła art. 791 § 3 kpc, a jego nieuwzględnienie - w ramach procesu o ustalenie - czyniłoby tę ochronę iluzoryczną. W ocenie sądu, orzeczenie o wstrzymaniu egzekucji nie może zapaść bez udziału wierzyciela, uprawnionego do żądania eksmisji. W konsekwencji należy uznać, iż – o ile wierzycielem tym nie jest sama gmina - w sprawie o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego, wytoczonej na podstawie art. 189 kpc w zw. z art. 791 § 3 kpc, po stronie pozwanej występuje współuczestnictwo konieczne wierzyciela oraz gminy, zobowiązanej do dostarczenia lokalu. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania z lokalu oraz szczególną sytuację materialną i rodzinną lokatorów. Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec: 1) kobiety w ciąży, 2) małoletniego, niepełnosprawnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.)