Sygn. akt I AGa 118/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ryszard Marchwicki /spr./ Sędziowie: SSA Ewa Staniszewska SSA Mikołaj Tomaszewski Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Paulus po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa S. (...) w B. przeciwko M. N. i z powództwa wzajemnego M. N. przeciwko S. (...)w B. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt IX GC 1132/16 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Mikołaj Tomaszewski Ryszard Marchwicki Ewa Staniszewska Sygn. akt I AGa 118/18 UZASADNIENIE Powódka S. (...) z siedzibą w O. wniosła o zasądzenie od pozwanego M. N. 420.637,49 zł. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 września 2016 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpis pozwu wraz z odpisem jego załączników oraz pouczeniem został doręczony pozwanemu 23 listopada 2016 roku (k.80 akt). Pozwany w odpowiedzi na pozew domagał się oddalenia powództwa oraz zasądzenia od powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wraz z odpowiedzią na pozew, pozwany wniósł pozew wzajemny, którym domagał się zasądzenia od powódki (pozwanej wzajemnej) na swoją rzecz 75.490 zł. z odsetkami ustawowymi liczonymi od 29 sierpnia 2016 roku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na pozew wzajemny powódka (pozwana wzajemna) wniosła o oddalenie powództwa wzajemnego oraz zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego (powoda wzajemnego) kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie IX Gc 1132/16 wyrokiem z 12 września 2017 roku: I. co do powództwa głównego: 1) zasądził od pozwanego na rzecz powódki 420.637,49 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 28 września 2016 roku do dnia zapłaty, 2) zasądził od pozwanego na rzecz powódki 35.449 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 14.400 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, II. co do powództwa wzajemnego: 1) oddalił powództwo wzajemne, 2) zasądził od powoda wzajemnego na rzecz pozwanej wzajemnej 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd ustalił, że 28 kwietnia 2016 roku pomiędzy O. (...) w B. (obecnie S. (...) – jako zamawiającym, a M. N., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą (...), zawarta została umowa o roboty budowlane. Przedmiotem tej umowy miało być wykonanie przez wykonawcę prac związanych z budową budynku inwentarskiego z częścią socjalną na nieruchomości położonej w gminie M., obręb T., Działka nr (...). Pozwany zobowiązał się do wykonania przedmiotowego zamierzenia budowlanego zgodnie z: - projektem budowlanym (stanowiącym załącznik nr 1 do umowy), - projektem wykonawczym (stanowiącym załącznik nr 2 do umowy), - harmonogramem rzeczowo – finansowym (stanowiącym załącznik nr 4 do umowy), - kosztorysem ofertowym (stanowiącym załącznik nr 5 do umowy). Zakres rzeczowy robót budowlanych został określony w dokumentacji budowlanej oraz w harmonogramie rzeczowo – kosztowym. W tym ostatnim dokumencie zostały wskazane kwotowo i rzeczowo poszczególne etapy prac. W § 2 umowy strony ustaliły, że za prawidłowe wykonanie przedmiotu umowy wykonawca otrzyma wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 1.325.490 zł. netto (ust. 1). Jednocześnie zamawiający zobowiązał się do wpłacenia na rzecz wykonawcy na zakup materiałów niezbędnych do prawidłowego wykonania przedmiotu umowy zaliczki w wysokości 350.000 zł. netto, płatnej na podstawie prawidłowo wystawionej przez wykonawcę faktury w terminie 7 dni roboczych od dnia jej doręczenia zamawiającemu (ust. 2). Termin rozpoczęcia prac został przewidziany na 4 maja 2016 roku, a termin zakończenia na 30 grudnia 2016 roku (§ 3 ust. 1 i 2 umowy). W § 14 umowy strony przewidziały, że zamawiający może rozwiązać umowę w każdym czasie za uprzednim 7 – dniowym, pisemnym wypowiedzeniem. W takim wypadku zamawiający miał zapłacić wykonawcy wynagrodzenie proporcjonalne za prawidłowo wykonane prace (ust. 1). Po otrzymaniu od pozwanego faktury (...) z 10 maja 2016 roku powódka uiściła na rzecz pozwanego, przelewem bankowym, zaliczkę w wysokości 430.500 zł. brutto – stosownie do postanowień § 2 ust. 2 umowy. W maju 2016 roku pozwany rozpoczął wykonywanie prac związanych z budową. W tym miesiącu, po dokonaniu geodezyjnego obmiaru obiektu, wykonał prace polegające na dokonaniu wykopów pod fundamenty oraz wygrodzeniu terenu. Na początku czerwca 2016 roku przedstawiciel powódki – K. S., telefonicznie i mailowo zakomunikował pozwanemu o konieczności wstrzymania prac z uwagi na planowane zmiany projektowe (powódka zamierzała zmienić funkcje części pomieszczeń planowanego budynku). Pozwany zastosował się do tych wskazań i zaprzestał realizacji prac, w tym zamawiania materiałów. Pod koniec czerwca, z uwagi na powzięcie decyzji o ostatecznym zaprzestaniu prac, powódka zakomunikowała pozwanemu chęć rozwiązania umowy za porozumieniem stron, a także konieczność rozliczenia wykonanych robót. W tym celu powódka, zarówno telefonicznie, jak i mailowo, wezwała pozwanego do przedstawienia dowodów wskazujących poniesione w związku z budową koszty oraz do zawarcia porozumienia o rozwiązaniu umowy. Pozwany, pomimo składania odmiennych deklaracji, takich dokumentów nie przekazał. W trakcie protokolarnego przekazania terenu budowy, co nastąpiło 10 sierpnia 2016 roku pozwany przekazał powódce jedynie wykonane przez siebie zestawienie kosztów. Strony nie doszły również do porozumienia w kwestii rozwiązania umowy za obopólnym porozumieniem i rozliczenia kosztów budowy. Pismem z 9 sierpnia 2016 roku doręczonym pozwanemu 16 sierpnia 2016 roku, powódka – powołując się na § 14 ust. 1 umowy stron - złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o roboty budowlane z 28 kwietnia 2016 roku za siedmiodniowym okresem wypowiedzenia. Pismem z 14 września 2016 roku doręczonym pozwanemu 21 września 2016 roku powódka wezwała pozwanego do zapłaty 341.981,70 zł. netto (420.637,49 zł. brutto), tj. kwoty odpowiadającej różnicy pomiędzy uiszczoną zaliczką (430.500 zł.), a wartością wykonanych przez pozwanego prac, którą ustaliła posiłkując się kosztorysem ofertowym stanowiącym załącznik do umowy stron. Sąd Okręgowy stwierdził następnie, że podstawowe okoliczności faktyczne dotyczące treści zawartej przez strony umowy, zakresu jej realizacji oraz wzajemnych oświadczeń i pism składanych przez powódkę i pozwanego były bezsporne. Spór, w przeważającej mierze, odnosił się do kwestii prawnych dotyczących obowiązku zwrotu przez pozwanego otrzymanej zaliczki. Jego istota polegała na odmiennej ocenie kwestii zakończenia łączącego strony stosunku prawnego. Powódka prezentował stanowisko, że dokonała zgodnie z postanowieniem §14 ust. 1 umowy skutecznego jej wypowiedzenia, przez co rozliczenie stron powinno następować proporcjonalnie do zakresu wykonanych przez pozwanego prac. Z kolei pozwany podnosił, że postanowienia umowy dopuszczające możliwość jej jednostronnego wypowiedzenia przez powódkę były nieważne z mocy prawa (art. 58 § 1 k.c.). W istocie, zdaniem pozwanego doszło nie do wypowiedzenia, lecz odstąpienia od umowy przez powódkę i to bez podania przyczyny. W konsekwencji pozwany może zatrzymać całą zaliczkę jak i przysługuje mu uprawnienie do żądania od powódki zapłaty pozostałej części umówionego wynagrodzenia kosztorysowego. Odnosząc się do tak zarysowanego sporu Sąd I instancji wskazał, że strony bez wątpienia łączyła umowa o roboty budowlane uregulowana w art. 647 i n. k.c. W trakcie jej trwania powódka, zgodnie z postanowieniem umowy wpłaciła pozwanemu zaliczkę na poczet zakupu materiałów. Oczywistym jest fakt, że w przypadku realizacji całości umowy kwota powyższa podlegałaby zaliczeniu na poczet wynagrodzenia należnego wykonawcy. Z dokonanych ustaleń faktycznych wynika jednak jednoznacznie, że do wykonania całości umowy nie doszło, w związku z czym konieczna stała się ocena zasadności roszczenia powódki o zwrot zaliczki w aspekcie zdarzenia prawnego, które stało się podstawą odejścia stron od wykonania umowy. Zdaniem Sądu, zgodnie z treścią oświadczenia powódki zawartego w piśmie z 9 sierpnia 2016 roku bezpośrednią przyczyną prawną rozwiązania umowy stron było wypowiedzenie umowy przez powódkę. Zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zgodnie zaś z wyrażoną w powyższym przepisie zasadą swobody umów strony niniejszego procesu, w umowie z 28 kwietnia 2016 roku zawarły m.in. § 14, który – w ust. 1 – ustawiał dla inwestora uprawnienie do rozwiązania umowy w każdym czasie, za uprzednim, siedmiodniowym wypowiedzeniem. Sąd podkreślił, że pozwany wyraził zgodę na taki zapis umowy. Brak jest zdaniem Sądu I instancji podstaw, aby uznać, że wprowadzenie takiego uregulowania do umowy o roboty budowlane sprzeciwia się właściwości tego stosunku prawnego, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Świadczenia w przypadku umów o roboty budowlane są podzielne, a zatem wcześniejsze rozwiązanie umowy nie musi niweczyć celu gospodarczego związanego z jej zawarciem. Co istotne, brak jest przesłanek do uznania, że w odniesieniu do omawianego rozwiązania istnieją generalne przesłanki przeciwstawiające im zasady współżycia społecznego. Co więcej, nadanie powyższego uprawnienia może być społecznie i gospodarczo pożyteczne. Dopuszczenie omawianych uregulowań umownych pozwala inwestorom na zmniejszenie ryzyka gospodarczego, co w rezultacie służy zintensyfikowaniu przedsięwzięć gospodarczych z korzyścią również dla wykonawców. Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego, wedle którego komentowane powyżej postanowienie umowne jest nieważne w świetle indywidualnych okoliczności rozpatrywanej sprawy. Pozwany nie skonkretyzował przesłanek, w tym zasad współżycia społecznego, które stanowić miałby o nieważności zapisu umowy, który nadał powódce omawiane uprawnienie. Całokształt okoliczności rozpatrywanej sprawy nie daje podstaw, aby uznać, że którakolwiek z podstaw z art. 58 k.c. występuje w odniesieniu do umowy stron. Wskazany zapis umowny dał powódce wprawdzie znaczące uprawnienie, jednak uprawnienie to nie naruszało ekwiwalentności umowy – w przypadku rozwiązania umowy przez zamawiającego umowa gwarantowała dla pozwanego wynagrodzenie proporcjonalne do wykonanych prac. Co szczególnie istotne, pozwany – jak wynika z treści jego zeznań – zapoznał się z treścią umowy i nie składał jakichkolwiek zastrzeżeń do jej treści. Jako podmiot profesjonalny powinien samodzielnie lub – w przypadku braku takich możliwości – przy wykorzystaniu podmiotów świadczących usługi prawne, dokonać szczegółowej analizy umowy, w tym oceny ewentualnych zagrożeń wynikających z jej poszczególnych uregulowań. Brak takich czynności lub zbagatelizowanie warunków umowy nie może stać się podstawą do oceny zapisów umowy za nieważne. Ponadto w ocenie Sądu Okręgowego, okoliczności rozpatrywanej sprawy nie dają również podstaw do uznania, że skorzystanie przez powódkę z uprawienia do wypowiedzenia naruszało zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiły żadne nadzwyczajne okoliczności towarzyszące oświadczeniu powódki, które mogłyby naruszać powszechnie obowiązujące i uznane w społeczeństwie normy etyczne. Zachowanie powódki związane było z potrzebą gospodarczą (zmiana przeznaczenia pomieszczeń planowanego budynku), zaś pozwany nie wykazał, że towarzyszyły mu negatywne intencje. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji uznał, że powódka, na podstawie § 14 umowy dokonała jej skutecznego wypowiedzenia. Zgodnie z powyższym zapisem umowy powódka była zatem zobowiązana do zapłaty na rzecz pozwanego wynagrodzenia proporcjonalnego do zakresu wykonanych prac. Uiszczona przez powódkę zaliczka, w części w jakiej nie podlegała zaliczeniu na poczet należnego wynagrodzenia, powinna zostać przez pozwanego zwrócona. W skutek rozwiązania umowy odpadła bowiem podstawa prawna. Świadczenie powoda w tym zakresie należało zatem uznać za nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. ( condictio causa finita). Świadczenie takie podlega zaś zwrotowi na podstawie art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. W rozpatrywanej sprawie powódka wpłaciła pozwanemu zaliczkę 430.500 zł. Jak natomiast wskazano w ustaleniach faktycznych, w rozpatrywanej sprawie ustalono zakres wykonanych przez pozwanego prac. Na podstawie, mającego zastosowanie do umowy (zgodnie z § 1 ust.2), kosztorysu ofertowego można było ustalić umowną wartość tych prac na łączną kwotę 9.862,51 zł. Różnica pomiędzy wartością uiszczonej zaliczki, a wartością należnego pozwanemu wynagrodzenia wyniosła więc 420.637,49 zł. W konsekwencji roszczenie powódki dotyczące zasądzenia takiej kwoty podlegało uwzględnieniu (pkt I.1 wyroku). O odsetkach od powyższego roszczenia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., uznając, że pozwany znalazł się w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia po upływie terminu określonego w wezwaniu do zapłaty z 14 września 2016 roku. O kosztach postępowania w zakresie powództwa podstawowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z wynikiem sprawy, obciążając nimi w całości pozwanego. Wynikające z wypowiedzenia umowy ograniczenie zakresu, należnego pozwanemu (powodowi wzajemnemu), wynagrodzenia nie pozwalało również na uwzględnienie powództwa wzajemnego. Zgodnie bowiem z § 14 ust. 1 umowy wysokość tego wynagrodzenia była proporcjonalna do zakresu prac wykonanych do chwili rozwiązania umowy. Ponieważ wynagrodzenie w takim zakresie pokryte zostało już z zaliczki uiszczonej przez powódkę (pozwanego wzajemnego), powództwo dotyczące zapłaty jego dalszej części podlegało oddaleniu jako bezzasadne (pkt II.1 wyroku). O kosztach postępowania w zakresie powództwa wzajemnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z wynikiem sprawy, obciążając nimi w całości powoda wzajemnego. Pozwany (powód wzajemny) apelacją zaskarżył wyrok co do powództwa głównego (pkt I) - w części uwzględniającej powództwo oraz zasądzającej od pozwanego na rzecz powódki koszty postępowania, co do powództwa wzajemnego (pkt II) - w całości, zarzucając naruszenie: 1) art. 65 k.c. poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli stron złożonych 28 kwietnia 2016 roku, polegającej na przyjęciu z pominięciem kontekstu sytuacyjnego, w jakim oświadczenia zostały złożone, że zgodnym zamiarem stron było wprowadzenie możliwości rozwiązania umowy w dowolnym momencie przez powódkę, bez istnienia jakichkolwiek przyczyn leżących po stronie pozwanego, podczas gdy z okoliczności, a w szczególności zeznań pozwanego oraz przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że strony nie przewidywały podzielności świadczenia i zamiarem stron było zrealizowanie przez pozwanego całej inwestycji budowlanej w trakcie trwania jednego sezonu, co w konsekwencji doprowadziło do naruszeń wskazanych poniżej w pkt 2; 2) art. 649 4 § 3 k.c. w zw. z art. 644 k.c. w zw. z art. 656 k.c., poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, iż umowa łącząca strony dotyczyła świadczenia podzielnego i strony mogły ustalić rozwiązanie umowy o roboty budowlane w trybie wypowiedzenia, w sytuacji, gdy dla robót budowlanych nie mają zastosowania przepisy dotyczące wypowiedzenia umowy, konsekwencją czego jest możliwość wcześniejszego rozwiązania takiej umowy jedynie w drodze odstąpienia od umowy, co z kolei skutkuje koniecznością zapłaty przez zamawiającego (powódkę) na rzecz wykonawcy (pozwanego) umówionego przez strony wynagrodzenia jeżeli zamawiający odstąpi od umowy bez uzasadnionej przyczyny; 3) art. 644 w zw. z art. 656 k.c., poprzez ich niezastosowanie i błędne uznanie, iż powód miał prawo do ułożenia stosunku wedle własnego uznania w zakresie jednostronnego rozwiązania umowy, w sytuacji, gdy przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a co za tym idzie, strony nie mogły zawrzeć w umowie skutecznego postanowienia, które byłoby z nimi sprzeczne 4) art. 353 1 k.c., poprzez jego błędne zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że postanowienie umowny o uprawnieniu powoda do rozwiązania umowy o roboty budowlane łączącej strony nie narusza zasady swobody umów, w sytuacji, gdy § 14 ust. 1 umowy należy uznać za sprzeczne z tą zasadą, ponieważ jego treść sprzeciwia się ustawie, a mianowicie przepisom zawartym w art. 644 KC w zw. z art. 656 KC, co w konsekwencji prowadziło do naruszeń wskazanych poniżej w pkt. 5; 5) art. 58 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że wprowadzenie do umowy o roboty budowlane postanowienia pozwalającego na jednostronne rozwiązanie umowy bez podania przyczyny i wyłączenie obowiązku zapłaty przez zamawiającego całego umówionego przez strony wynagrodzenia ryczałtowego nie jest czynnością sprzeczną z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy lub sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji, gdy Kodeks cywilny dla umowy o roboty budowlane jako formę wcześniejszego rozwiązania umowy przewiduje wyłączenie odstąpienie od niej wraz z zapłatą całego umówionego wynagrodzenia, co ma na celu ochronę wykonawców jako podmiotów znajdujących się w gorszej sytuacji aniżeli zamawiający; 6) art. 365 1 k.c., przez niewłaściwe jego zastosowanie i stwierdzenie, że powódka skutecznie wypowiedziała umowę o roboty budowlane w sytuacji gdy, na podstawie tego przepisu można wypowiedzieć jedynie zobowiązania bezterminowe o charakterze ciągłym, którym przedmiotowa umowa nie jest - jest ona natomiast zobowiązaniem jednorazowym, do którego nie ma zastosowania ww. przepis; 7) art. 629 k.c., przez błędną jego wykładnię i przyjęcie za podstawę rozliczenia wykonanych robót budowlanych kosztorysu ofertowego, w sytuacji gdy, kosztorys ten był załączony do oferty tylko dla określenia ewentualnych wartości opcjonalnych robót, a zgodnie z umową zawartą przez strony ustalone zostało wynagrodzenie ryczałtowe; 8) art. 647 w zw. z art. 632 k.c., poprzez ich niezastosowanie i dokonanie rozliczeń pomiędzy stronami w oparciu o kosztorys, który miał charakter pomocniczy, w sytuacji, gdy strony uzgodniły ryczałtowy sposób rozliczeń; 9) art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c., przez bezpodstawne jego zastosowanie i stwierdzenie, że uiszczona przez powódkę zaliczka, w części w jakiej nie podlegała zaliczeniu na poczet należnego wynagrodzenia, powinna zostać powodowi zwrócona ze względu na to, iż odpadła podstawa prawna tego świadczenia w sytuacji, gdy po stronie pozwanego nie doszło do bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ wpłacona przez powódkę zaliczka została zaliczona na poczet należnego pozwanemu wynagrodzenia; 10) art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy, doszło do nadużycia prawa przez powódkę, które polegało na zawarciu umowy przez nią z niewielkim przedsiębiorcą - pozwanym i rozwiązanie jej po krótkim okresie, co oznacza, iż umowa ta została przez niego zawarta tylko w celu wykorzystania technicznej wiedzy, umiejętności oraz kompetencji pozwanego dla swojej korzyści oraz pominięciu okoliczności, że dla podmiotu prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą zawarcie umowy, której wartość przekracza niemalże pięciokrotnie wartość standardowo realizowanych przez niego inwestycji wyklucza możliwość zawierania i realizowania innych umów w tym samym czasie, co w rezultacie prowadzi do nadużycia prawa przez powódkę i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego albowiem prowadzi do zachwiania sytuacją ekonomiczną pozwanego; 11) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie w treści uzasadnienia dowodów, na jakich Sąd się oparł oraz przyczyn, dla których odmówił wiarygodności innym dowodom, a w szczególności przyczyn, dla jakich w treści rozstrzygnięcia nie uwzględniono twierdzeń pozwanego wskazanych przez niego podczas przesłuchania oraz piśmie z dnia 28 lipca 2017 roku, co uniemożliwia zweryfikowanie toku rozumowania przyjętego przez Sąd przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia i jednocześnie skutkuje koniecznością uznania, iż zostało ono wydane w oparciu o częściowy a nie cały materiał dowodowy zebrany w sprawie; 12) art. 3 k.p.c., 232 k.p.c. oraz art. 322 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, pomimo wyniknięcia w okolicznościach niniejszej sprawy takiej konieczności, a mianowicie poprzez zupełne pominięcie faktu, iż to na powódce leżał ciężar udowodnienia ewentualnych oszczędności, które poczynił pozwany w związku z odstąpieniem od umowy przez powódkę, co doprowadziło Sąd do błędnej konkluzji, iż udowodnienie wysokości żądania było utrudnione, a co za tym idzie określenie zasądzonej sumy nastąpiło według arbitralnej oceny Sądu, która nie została oparta na wszystkich okolicznościach sprawy;; 13) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów, tj.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.