którym w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych gminy mogą tworzyć związki międzygminne. Członkami Związku są: B., C., G., J., S., S., Ś., W. i W.. Stosownie do art. 68 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym Związek jest zarejestrowany jest w Rejestrze związków międzygminnych prowadzonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pod numerem (...) w Wykazie Związków Międzygminnych umieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Rejestracji dokonano 25 czerwca 1991 r. a czas nieoznaczony. Statut Związku ogłoszono dnia 24 lipca 1991 r. (wydruk z BiP MSWiA, K 143 – 145 akt administracyjnych). Podstawę działalności powoda stanowi „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie działania (...) Związku Wodociągów i Kanalizacji” (tekst jednolity obejmujący zmiany wprowadzone Uchwałą nr(...) Zgromadzenia (...) ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa (...) w dniu 25.10.2010 r. – k. 145 akt adm). Przedmiotem działalności powoda jest między innymi: zaopatrzenie w wodę, odbiór i oczyszczanie ścieków na terenie dziewięciu gmin: B., C., G., J., S., S., Ś., W. i W.. Działalność w powyższym zakresie prowadzona jest od dnia 1 stycznia 2012 r. na mocy decyzji Nr (...) z dnia 30 grudnia 2011 r. Na wskazanym obszarze powód jest jedynym podmiotem prowadzącym działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków i zawierającym w tym zakresie stosowne umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (decyzja WZWiK Nr (...) z dnia 30 grudnia 2011 r, k 56 – 57 akt adm. i wydruk z BiP MSWiA k 144 akt adm).
3 „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie działania (...) Związku Wodociągów i Kanalizacji” osoba ubiegająca się o przyłączenie jej nieruchomości do sieci składa w przedsiębiorstwie (tj. (...) Związku Wodociągów i Kanalizacji z siedzibą w W.) wniosek o określenie warunków przyłączenia. Po otrzymaniu prawidłowo wypełnionego wniosku przedsiębiorstwo określa warunki przyłączenia, przekazuje je wnioskodawcy wraz z projektem umowy o przyłączenie w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia złożenia wniosku (§ 31 ust. 1 Regulaminu) .
Regulaminu, przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej następuje na podstawie umowy o przyłączenie po spełnieniu technicznych warunków przyłączenia określonych przez (...) Związek Wodociągów i Kanalizacji z siedzibą w W.. Po przyłączeniu podpisywana jest Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Stosowane są cztery wersje umowy (w zależności od grupy odbiorców): - o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Wspólnot Mieszkaniowych w administracji MZB, - o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla budynków będących własnością Gminy W., - o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z zakładów przemysłowych, - o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z zakładów przemysłowych (dla pozostałych podmiotów).
1 każdej z wersji Umowy, miejscem dostarczenia wody jest zawór główny za wodomierzem głównym, natomiast § 5 ust. 2 Umowy stanowi, że miejscem odbioru ścieków jest pierwsza studzienka licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku – granica nieruchomości. Ponadto
Umowy „Odbiorca usług zapewnia zdolność niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych oraz instalacji i przyłączy kanalizacyjnych” (ust. 1), a stosownie do § 8 ust. 2 Umowy: „Do obowiązków Odbiorcy Usług należy w szczególności: 1. Utrzymanie, eksploatacja i remonty posiadanych przyłączy, w tym także usuwanie ich awarii, 2. Powierzenie usuwania awarii osobom posiadającym odpowiednie uprawnienie kwalifikacyjne, 3. Natychmiastowe powiadomienie Związku o awarii posiadanych przyłączy. 4. Natychmiastowe usunięcie awarii posiadanych przyłączy. Jeżeli awaria przyłącza Odbiorcy Usług powoduje:
art. 9 ust. 1 uokik, zakazane jest nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. Zdaniem Sądu, pozwany prawidłowo ustalił, iż powód posiada status przedsiębiorcy. Organ trafnie zdefiniował też w niniejszej sprawie rynek właściwy - zarówno w ujęciu produktowym, jak i geograficznym - przyjmując, że jest to rynek usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę (tj. dostarczania wody za pośrednictwem sieci wodociągowej) i odprowadzania ścieków obejmujący obszary gmin: B., C., G., J., S., S., Ś., W. i W.. W ocenie Sądu, nie budzi także wątpliwości, że na tym rynku (...) Związek Wodociągów i Kanalizacji jest monopolistą naturalnym. Wynika to z charakteru świadczonych usług opartych na infrastrukturze, której technologia i koszty jej wybudowania nie uzasadnia uruchomienia działalności w danej dziedzinie na tym samym obszarze przez więcej niż jednego przedsiębiorcę. Przedsiębiorstwo to jest jedynym podmiotem świadczącym na wskazanym obszarze usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę, zaś odbiorcy pragnący przyłączyć się do sieci wodociągowej nie mają możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług substytucyjnych względem tych świadczonych przez powoda. Natura dostarczanych usług oraz względy techniczne decydują o tym, że w analizowanym przypadku konkurencja wielu przedsiębiorców jest w zasadzie niemożliwa, względnie niezmiernie utrudniona. Zatem powód dysponuje na rynku geograficznym gmin: B., C., G., J., S., S., Ś., W. i W. potencjałem niezbędnym do posiadania pozycji dominującej, w rozumieniu art. 4 pkt 10 uokik. (...) Związek Wodociągów i Kanalizacji dysponuje zatem siłą ekonomiczną, przy użyciu której może zapobiegać nie tylko efektywnej konkurencji, ale także działać w pewnym stopniu niezależnie od swoich klientów. Należy odnotować, że powyższe ustalenia nie były kwestionowane przez stronę powodową. Zasadniczy problem - od którego rozwiązania zależy możliwość uznania zakwestionowanej przez Prezesa UOKiK praktyki powoda z pkt I zaskarżonej decyzji, za praktykę naruszającą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 uokik - dotyczy tego, którą ze stron umowy o świadczenie usług zaopatrzenia w wodę obciąża obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania, eksploatacji i remontów przyłączy, w tym także usunięcia awarii przyłącza wodociągowego na odcinku od granicy nieruchomości odbiorcy do miejsca wykonania włączenia do sieci wodociągowej.
art. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Jeżeli umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków nie stanowi inaczej, odbiorca usług odpowiada za zapewnienie niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych lub instalacji i przyłączy kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym włącznie. Definicja przyłącza wodociągowego zawarta w art. 2 pkt 6 powołanej ustawy określa je jako „ odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągową w nieruchomości odbiorcy usług wraz z zaworem za wodomierzem głównym”, Z kolei definicja urządzenia wodociągowego, ujęta w art. 2 pkt 16, określa je jako „ujęcia wód powierzchniowych i podziemnych, studnie publiczne, urządzenia służące do magazynowania i uzdatniania wód, sieci wodociągowe, urządzenia regulujące ciśnienie wody”. Istotne z punktu widzenia sprawy niniejszej jest także zdefiniowanie sieci, którą w myśl art. 2 pkt 7 ustawy, są „ przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego”. Jak stanowi o tym art. 5 ustawy o zaopatrzeniu w wodę, o zakresie obowiązków odbiorcy i przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie utrzymania urządzeń służących realizacji dostaw wody lub odprowadzania ścieków decyduje fakt posiadania tych urządzeń. Pomocna w rozstrzygnięciu kwestii rozkładu ciężaru obowiązków związanych z utrzymaniem posiadanych urządzeń będzie uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2017r w sprawie III SZP 2/16, którą Sąd Najwyższy rozstrzygnął ostatecznie sporną w doktrynie i orzecznictwie kwestię czym jest przyłącze kanalizacyjne i wodociągowe, w szczególności jakie są jego granice i kogo obciążają koszty jego budowy. Ostatecznie uchwała Sąd Najwyższy przesądził, że:
którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Jeśli zatem po zespoleniu przyłącza z siecią przedsiębiorstwo wodociągowe posiada „odcinek przewodu” do granicy nieruchomości, który stanowi już element sieci, to niewątpliwie ciąży na nim obowiązek określony w art. 5 ust 1 ustawy o zaopatrzeniu w wodę, w myśl którego musi ono zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody. Nie budzi więc wątpliwości, w kontekście powołanego przepisu, że utrzymanie, eksploatacja i remonty, w tym także usuwanie awarii tego elementu sieci obciąża przedsiębiorstwo wodociągowe, i to ono powinno ponosić koszty z tym związane. Zatem fakt, że wybudowanie na własny koszt tego odcinka przyłącza obciąża w świetle powyższej uchwały odbiorcę, nie oznacza, że odbiorca także jest zobowiązany do utrzymywania w sprawności tego odcinka, który wszakże po przyłączeniu stał się elementem sieci. W rezultacie, nałożenie na odbiorcę obowiązku sfinansowania kosztów utrzymania eksplantacji i remontów przyłączy, w tym także usunięcia awarii, co miało miejsce w sprawie niniejszej, było sprzeczne z treścią art. 5 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Skoro więc powód, będąc monopolistą, nakładał na odbiorców obowiązki, które z mocy prawa obciążały przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne, to działanie to, stanowiło nadużycie pozycji dominującej. Tym samym powód naruszał zakaz o jakim mowa w art. 9 ust. 1 u.o.k.ik., wykorzystując posiadaną przewagę ekonomiczną w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku. Dzięki posiadanej sile rynkowej dominant mógł nie liczyć się z wolą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni byli zaakceptować ustalone przez niego warunki umowne, nawet jeśli są one dla nich niekorzystne i których nie przyjęliby w relacjach z kontrahentem gdyby na rynku istniała konkurencja i możliwość wyboru oferty spośród ofert konkurujących ze sobą podmiotów gospodarczych. Niewątpliwe jest więc w sprawie niniejszej, że przerzucanie na odbiorców obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania, eksploatacji i remontów przyłączy, w tym także usunięcia awarii przyłącza wodociągowego na odcinku od granicy nieruchomości odbiorcy do miejsca wykonania włączenia do sieci wodociągowej, jest przejawem nadużywania pozycji dominującej przez powoda. Warto w tym miejscu odnotować, że podobny pogląd wyraził, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 września 2017r, sygn. III SK 64/15, w którym uznał, że nałożenie na odbiorców w umowach o dostawę wody i odprowadzanie ścieków warunku zobowiązującego ich do usuwania awarii lub ponoszenia kosztów usunięcia awarii przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego, stanowi samoistną praktykę ograniczającą konkurencję. W tej sprawie Sąd Najwyższy, także odwołując się do uchwały III SZP 2/16, uznał, że po podłączeniu do sieci odcinki przewodów składające się przed przyłączeniem na przyłącze stają się elementem sieci, ponieważ znajdują się w posiadaniu przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego, gdyż to za ich pomocą przedsiębiorstwo to dostarcza wodę oraz odbiera ścieki. W tym stanie rzeczy, Sąd uznał, że Prezes U.O.K.IK. prawidłowo zakwalifikował zachowania powoda jako przejaw nadużywania pozycji dominującej. Sąd doszedł jednak do przekonania, że nałożenie na przedsiębiorcę kary nie jest uzasadnione w sytuacji, gdy kwestia wykładni przepisu definiującego pojęcie przyłącza wodociągowego i związanych z tym konsekwencji dotyczących skutków podłączenia przyłącza do sieci, w tym posiadania przyłącza przez przedsiębiorstwo wodociągowe jako elementu sieci, stanowiła przedmiot wielu kontrowersji w doktrynie i orzecznictwie, które ostatecznie rozstrzygnęła dopiero uchwała składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2017 r. (sygn. akt III SZP 2/16). O ile więc Sąd zasadniczo nie kwestionuje istnienia podstaw prawnych dla zastosowania przez Prezesa U.O.K.IK. kary pieniężnej wobec przedsiębiorcy za nadużywanie pozycji dominującej, to jednak powyższa okoliczność związana z wątpliwościami interpretacyjnymi przemawia za odstąpieniem od nałożenia na powoda kary pieniężnej. Każda kara, nawet w najniższej wysokości, byłaby w powyższych warunkach niesłuszna i pozbawiona racji, kłóciłabym się też z poczuciem sprawiedliwości i byłaby sprzeczna z zasadą zaufania do organów państwa. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy, w sprawie o niemal identycznym stanie faktycznym, który uznał, że w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) nie można przyjąć, że w sytuacji tak poważnych wątpliwości interpretacyjnych przepisów, że konieczne było podjęcia uchwały przez skład 7 Sędziów Sądu Najwyższego, można oczekiwać od racjonalnie działającego przedsiębiorcy, aby w drodze zwykłej wykładni przepisów leżących u podstaw rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej, dokonał takiej ich interpretacji jak to ostatecznie wywiódł Sąd Najwyższy i ukształtował relacje z kontrahentami w sposób wynikający z decyzji Prezesa U.O.K.IK. (wyrok Sądu Najwyższego z 25 września 2017r sygn. III SK 64/15, podobnie Sąd Najwyższy w: wyroku z dnia 16 stycznia 2018 r. w sprawie III SK 56/15, wyroku z dnia 23 stycznia 2018 r. w sprawie III SK 59/16). Wobec powyższego, Sąd Okręgowy uznając zasadniczo zarzuty odwołania, co do nadużywania pozycji dominującej za nietrafne, uchylił decyzję
żądaniem powoda w zakresie odnoszącym się do skutków finansowych tego nadużycia, uznając, że nałożenie na powoda kary nie pozostaje w interesie publicznym, który Prezes UOKIK ma realizować. Rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o przepisy art. 479 31a § 1 i 3 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o przepis art. 100 k.p.c. Sąd doszedł bowiem do przekonania, że w sytuacji, gdy każda ze stron uległa w części swojemu żądaniu, uzasadnione było wzajemne zniesienie kosztów między stronami. SSO Małgorzata Perdion-Kalicka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.