← Polska

III AUa 1963/17

Sygn. akt III AUa 1963/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Lucyna

§2kpc rozstrzygnął jak w punkcie 1.

wyroku. Konsekwencją zaś uwzględnienia odwołania był rozstrzygnięcie przez Sąd w punkcie 2 wyroku w przedmiocie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 108 kpc w zw. z art. 98 kpc oraz mając na uwadze przepisy § 11 ust. 2 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002r. (Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm.) obowiązujące na datę złożenia odwołania, Sąd Okręgowy zasądził pod pozwanego organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, mając również na uwadze fakt, iż w tożsamych sprawach takie koszty były już zasądzane pełnomocnikowi ubezpieczonej. Na marginesie wskazano, iż co prawda skarżąca sygnalizowała, iż organ rentowy podjął próbę przeprowadzenia procedury uzgodnieniowej z instytucją ubezpieczeniową niemiecką, ale żadnych informacji o wyniku przeprowadzonych uzgodnień organ nie przedłożył na etapie do zamknięcia rozprawy, a nadto rolą Sądu jest ocena prawidłowości i legalności wydania zaskarżonej decyzji na datę jej podejmowania przez organ rentowy. Na tamtym etapie postępowania wydanie decyzji odmownej w sposób ewidentny bez przeprowadzenia wskazanych procedur uzgodnieniowych wskazuje, iż choćby z tego względu zaskarżona decyzja w polskim obrocie prawnym nie mogła się ostać w kształcie wskazanym przez organ rentowy. Organ rentowy złożył apelację od opisanego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: – błędną wykładnię art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 16 rozporządzenia wykonawczego poprzez uznanie, iż organ rentowy nie zastosował w toku swojego postępowania właściwej procedury stosowania art. 13 rozporządzenia podstawowego do czego obliguje go art. 16 rozporządzenia; – niewłaściwe zastosowanie art. 12 rozporządzenia podstawowego poprzez uznanie iż istnieją podstawy do wydania A1; – błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż w stosunku do ubezpieczonej zachodzą przesłanki zastosowania art. 12 rozporządzenia nr 883/2004 w sytuacji, gdy płatnik nie spełnia warunków „normalnie prowadzi działalność” na terytorium państwa wysyłającego – art. 16 art. 12 rozporządzenia podstawowego procedury ustalenia tymczasowego ustawodawstwa, podczas gdy Sąd pominął fakty dotyczące wykonywania umowy zlecenia w Polsce o marginalnym charakterze i celowe działanie płatnika w tym zakresie, a organ wskazał w zaskarżonej decyzji ustawodawstwo właściwe. Wskazując na te zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd l instancji, a ponadto o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu apelacji wywodzono, że z przedstawionych przez płatnika dokumentów (tj. kopii umów zleceń, poleceń wyjazdu, oświadczeń ubezpieczonego i kart wynagrodzeń) w toku czynności kontrolnych ustalono, iż wykonywane usługi opieki na terenie Niemiec w znacznym stopniu przewyższały liczbę dni przepracowaną przez ubezpieczoną w Polsce, (324 dni w Niemczech). Z zawartych przez strony umów zleceń jak i oświadczeń ubezpieczonej dotyczących podróży za granicę wynika, iż ubezpieczona w większości przebywała w Niemczech, gdzie świadczyła usługi w charakterze opieki. Fakt ten potwierdza kolejny dokument, tj. oświadczenie dotyczące wyjazdu z miejsca pobytu oraz godzin przekroczenia granicy. Świadczenia usług marketingowych oraz rekrutacyjnych nakłada się na okres wykonywania usług pomocy domowej i pomocy w opiece. Ustalenia te spowodowały, że U. S. jako zleceniobiorca nie może być uznana za osobę wykonująca pracę na terenie dwóch państw Unii Europejskiej nie ma do niej zastosowanie art. 13 rozporządzenia 883/2004. Taka klasyfikacja powoduje, iż w oparciu o art. 11 ust. 3 rozporządzenia podstawowego we wskazanym w decyzji okresie ubezpieczona podlega ustawodawstwu niemieckiemu. Zdaniem apelanta, Sąd Okręgowy dokonał błędnej interpretacji przepisów rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009. Sąd l instancji uznał, iż organ rentowy nie mógł poprzestać na wydaniu orzeczenia o treści negatywnej, tj. wyłączającego ubezpieczonego z polskiego ustawodawstwa, lecz powinien wskazać ustawodawstwo mające zastosowanie do ubezpieczonego, a tym samym zastosować wskazaną w tym przepisie procedurę konsultacji swojego ustalenia z instytucją rentową drugiego państwa członkowskiego. Ponadto Sąd doszedł do przekonania, iż doszło do wydania przez Zakład decyzji o wyłączeniu Ubezpieczonej również bez dokonania przez organ rentowy ustaleń faktycznych co do podstaw do wydania zaświadczenia A1 w oparciu o art. 12 rozporządzenia 883/2004. Pozwany nie zgodził się z ustaleniami Sądu I instancji. Zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 na wniosek zainteresowanego lub pracodawcy instytucja państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie zgodnie z przepisami tytułu II rozporządzenia podstawowego, poświadcza że to ustawodawstwo ma zastosowanie, oraz w stosownych przypadkach wskazuje jak długo i na jakich warunkach ma ono zastosowanie. Przepisy nie przewidują wydania zaświadczenia A1 z urzędu. Sąd l uznał, iż przedsiębiorstwo prowadzone przez K. W.

(1)spełni kryterium prowadzenia znacznej działalności w Polsce. O tym, czy pracodawca spełnia to kryterium, decydują między innymi wielkość obrotów osiągniętych w kraju i za granicą, a także liczba pracowników wykonujących pracę w państwie wysłania, z wyjątkiem pracowników administracyjnych i zarządzających, oraz ilość umów zawartych w ramach działalności prowadzonej na obszarze tego państwa. Zestawienie obrotów płatnika pokazuje, iż obroty w Polsce kształtują się na poziomie mniejszym niż 10% w stosunku do obrotów osiąganych w Niemczech. Podobnie kształtuje się zestawienie zatrudnienia. Mając na uwadze całościowy materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania, Sąd Okręgowy uznał, iż organ rentowy nie zastosował w toku swojego postępowania właściwej procedury stosowania art. 13 rozporządzenia podstawowego do czego obliguje go art. 16 rozporządzenia. Zdaniem Sądu l instancji nie może stanowić podstawy skutecznego wyłączenia Ubezpieczonej z systemu ubezpieczeń społecznych w Polsce, bez jednoczesnego objęcia jej tymi ubezpieczeniami w Niemczech. Zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia 987/2009 „wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego". Powyżej wskazane uprawnienie organu rentowego jest rozumiane na gruncie przepisów unijnych o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jako ciążący na nim określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie w stosunku do zainteresowanego ubezpieczonego. Organ rentowy, wydając decyzję wyłączającą ubezpieczonego z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych, wskazał, jaki system ubezpieczeń społecznych znajduje zastosowanie wobec ubezpieczonego. Biorąc pod uwagę fakt toczącego się postępowania sądowego, organ rentowy, jako instytucja właściwa wstrzymała się od poinformowania instytucji państw członkowskiego w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sporu poprzez prawomocny wyrok Sądu. Generalnie zasadą jest, iż tylko organ danego kraju może stwierdzić arbitralnie i wiążąco jedynie podleganie ustawodawstwu tego państwa w imieniu którego działa, natomiast podleganie ustawodawstwu innego państwa może ustalić jedynie pośrednio poprzez wydanie decyzji stwierdzającej niepodleganie ustawodawstwu swojego państwa. Taki tryb postępowania został przyjęty w niniejszym postępowaniu. Sąd uznał m.in., że z uwagi na zasadę terytorialności, instytucja miejsca zamieszkania zainteresowanego nie jest uprawniona do określenia jako właściwego ustawodawstwa innego państwa członkowskiego. Zdaniem Sądu I instancji mogłoby to doprowadzić do wyłączenia danej osoby z jakiegokolwiek ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, w sytuacji gdy osoba zostałaby wyłączona z ubezpieczeń w Polsce i nie została objęta ubezpieczeniami w innym państwie członkowskim. Natomiast w świetle art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009, wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu. W związku z tym, w opinii pozwanego Zakład nie może poprzestać jedynie na stwierdzeniu, że polskie ustawodawstwo nie ma w danym przypadku zastosowania, ale jest zobowiązany do ustalenia i wskazania ustawodawstwa, które ma w danym przypadku zastosowanie wobec osoby zainteresowanej. Jeśli bowiem Zakład miałby jedynie wskazać, że polskie ustawodawstwo nie ma w danym przypadku zastosowania, i miałby nie wskazywać, które ustawodawstwo jest właściwe, doprowadziłoby to do dalszych komplikacji związanych z ustaleniem, którego państwa ustawodawstwo jest właściwe. W szczególności nastąpiłoby to w sytuacji, gdy osoba wykonywałaby pracę najemną lub pracę na własny rachunek w Polsce oraz jeszcze w dwóch lub więcej państwach członkowskich. W takim przypadku, Zakład pomimo poinformowania wszystkich właściwych w danym przypadku instytucji zagranicznych o tym, że polskie ustawodawstwo nie jest właściwe, w dalszym ciągu nie ustaliłby mającego zastosowanie ustawodawstwa, do ustalenia którego jest zobowiązany w świetle art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 987/
  1. Nie byłoby w tym przypadku również jasne, w jaki sposób ustawodawstwo miałoby następnie zostać ustalone, jeśli instytucje zagraniczne otrzymałyby jedynie informację o tym, że polskie ustawodawstwo nie ma zastosowania wobec osoby zainteresowanej. Osoba zainteresowana nie otrzymałaby natomiast prawidłowej informacji o tym, jakie ustawodawstwo faktycznie ma mieć wobec niej zastosowanie. Pozwany wywodził, że dokonując ustalenia ustawodawstwa, tymczasowo lub ostatecznie, Zakład stwierdza jedynie, że wobec danej osoby zastosowanie mają przepisy z zakresu zabezpieczenia społecznego, obowiązujące w państwie, którego ustawodawstwo zostało ustalone jako właściwe. Zakład nie rozstrzyga zatem władczo o objęciu danej osoby ubezpieczeniem w innym państwie członkowskim, a jedynie stwierdza, że zastosowanie wobec tej osoby będą miały przepisy z zakresu zabezpieczenia społecznego tego państwa, na podstawie których może nastąpić objęcie ubezpieczeniem. To, czy osoba zostanie objęta ubezpieczeniem w tym państwie, czy też nie, będzie zatem zależało od przepisów prawa krajowego, obowiązujących w danym państwie, nie zaś od „władczej" decyzji Zakładu. Jeśli nie wpłynie sprzeciw instytucji zagranicznej a strona lub strony nie kwestionują ustalonego ustawodawstwa, nie doprowadzi to nigdy do objęcia ubezpieczeniami dwóch państw członkowskich. Nie powinny również występować przypadki, w których wobec danej osoby nie zostanie ustalone żadne ustawodawstwo właściwe, ponieważ szczególne sytuacje powinny być rozwiązywane w trybie art. 16 ust. 4 rozporządzenia nr 987/
  2. Należy jednocześnie podkreślić, że zasady, wedle których instytucja państwa zamieszkania ustala ustawodawstwo nawet innego państwa członkowskiego, zostały podtrzymane w projekcie zmian do rozporządzenia nr 987/
  3. Z tą różnicą, że w przypadku, gdy instytucja miejsca zamieszkania ustali jako właściwe ustawodawstwo swojego państwa, dokonuje tego ustalenia od razu ostatecznie. Podtrzymano jednak ustalanie ustawodawstwa tymczasowego, w przypadku, gdy zostanie ustalone jako właściwe ustawodawstwo innego państwa członkowskiego. Zatem, w obu przypadkach dokonując tego ustalenia należy wskazać, które ustawodawstwo jest właściwe. W ocenie Sądu Okręgowego kardynalne znaczenie ma to, że organ rentowy nie zastosował przed wydaniem zaświadczenia A1, ani też przed wydaniem decyzji wycofującej wydane zaświadczenie A1, właściwej procedury stosowania art. 13 rozporządzenia nr 883/2004, do czego obliguje go art. 16 rozporządzenia nr 987/
  4. Jednakże, zdaniem pozwanego zastosował powyższą procedurę. W świetle orzeczenia ETS w sprawie Format (C-115/11), instytucja wydająca zaświadczenie ma obowiązek dokonania prawidłowej oceny faktów mających znaczenie dla zastosowania reguł określania właściwego ustawodawstwa, a tym zagwarantowania, że informacje podane w zaświadczeniu będą prawdziwe. Jednocześnie jednak, zaświadczenie A1 potwierdzane na podstawie art. 13 rozporządzenia nr 883/2004, wydawane jest na okres przyszły, na bazie pewnej prognozy, przypuszczalnych danych, tj. oszacowania sytuacji, jaka prawdopodobnie będzie miała miejsce w trakcie okresu, na który zaświadczenie zostanie potwierdzone. Natomiast według zapisów w Praktycznym poradniku, instytucja w państwie członkowskim zamieszkania musi ustalić mające zastosowanie ustawodawstwo. Instytucja właściwa w państwie członkowskim, którego ustawodawstwo uznano za mające zastosowanie, niezwłocznie informuje o tym fakcie osobę zainteresowaną. Może to zrobić za pomocą pisma lub dokumentu A
  5. Jednakże, poradnik wskazuje, że zaświadczenie może zostać wydane w formie tymczasowej lub ostatecznej. Instytucja może również zdecydować o wydaniu od razu ostatecznego dokumentu A
  6. l takie postępowanie przyjęto w niniejszej sprawie. Następnie wydano decyzje, od których zostały wniesione odwołania do sądu. W związku z tym, dopóki postępowanie sądowe nie zostanie zakończone, nie ma możliwości objęcia danej osoby systemem zabezpieczenia społecznego innego państwa członkowskiego. Natomiast w przypadku, gdyby odwołanie nie zostało złożone, objęcie ubezpieczeniem w innym państwie członkowskim byłoby możliwe dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o niepodleganiu polskiemu ustawodawstwu. W odpowiedzi na apelację płatnik wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu stanowiska skarżąca wywodziła, że apelacja jest bezzasadna. Nie ma racji organ rentowy podnosząc, iż sąd pierwszej instancji dokonał błędnej interpretacji unijnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie uregulowanej w art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 procedury koordynacji. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku w sposób wyczerpujący i logiczny, opierając się przy tym na obowiązujących przepisach prawa oraz ich wykładni zaprezentowanej w orzecznictwie i piśmiennictwie prawnym wyjaśnił na czym polega prawidłowe zastosowanie procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 oraz jakich uchybień dopuścił się w tym zakresie organ rentowy. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, iż organ rentowy nie przeprowadził wskazywanej przez sąd pierwszej instancji procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009, zaś swoją decyzją pozostawił ubezpieczoną poza systemem ubezpieczeń społecznych jakiegokolwiek z państw Unii Europejskiej, co jest niedopuszczalne. Organ rentowy swoje uchybienia tłumaczy w tym zakresie w ten sposób, iż nie pozostawił Ubezpieczoną bez ustalonego ustawodawstwa, gdyż w uzasadnieniu decyzji wskazał jakiego państwa system ubezpieczeń społecznych powinien znaleźć zastosowanie. Abstrahując od tego, iż wskazanie to nie miało charakteru kategorycznego i nie zostało wyrażone w sentencji, a jedynie mimochodem w uzasadnieniu decyzji, to przecież w obliczu nieprzeprowadzenia procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 i tak nie ma ono żadnej mocy sprawczej. Niemiecka instytucja rentowa nie ma bowiem obowiązku objąć Ubezpieczonej swoim system ubezpieczenia tylko z tego powodu, że polski Organ rentowy poczynił samodzielne ustalenia, że nie podlega ona pod polskie ustawodawstwo. Nie ma również racji Organ rentowy twierdząc, iż brak dochowania procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 może być tłumaczony toczącym się w niniejszej sprawie postępowaniem sądowym i koniecznością oczekiwania na jego uprawomocnienie. Organ rentowy winien był przeprowadzić procedurę tymczasowego ustalania ustawodawstwa przed rozstrzygnięciem sytuacji ubezpieczonej i skierowaniem do niej decyzji administracyjnej, a nie dopiero po uprawomocnieniu rozstrzygnięcia. Zresztą, tymczasowe określenie ustawodawstwa wszczynające postępowanie z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009, z uwagi na charakter tej procedury oraz jej poszczególne etapy nie może przybierać decyzji administracyjnej skierowanej na zewnątrz do ubezpieczonej i rozstrzygającą jej indywidualną sprawę. Tymczasowe ustalenie ustawodawstwa inicjuje procedurę wewnętrznych ustaleń pomiędzy instytucjami rentowymi państw UE. Dopiero po przeprowadzeniu tej wewnętrznej procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 organ rentowy, bazując na wynikach tej procedury, może wydać decyzję administracyjną skierowaną na zewnątrz – do ubezpieczonej. Brak przeprowadzenia przez Organ rentowy procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 powinien mieć w tej sprawie i tak charakter jedynie drugorzędny z uwagi na ustalenia poczynione przez sad pierwszej instancji w zakresie zastosowania normy z art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 do sytuacji Ubezpieczonej. Sąd pierwszej instancji, badając kompleksowo zaistniały stan faktyczny, doszedł do zasługującego na akceptację wniosku, iż w sytuacji ubezpieczonej zastosowanie znajduje norma z art. 12 ust. 1 rozporządzenia podstawowego 883/2004, która nakazuje pozostawić ją w polskim systemie ubezpieczeń społecznych w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Zastosowanie regulacji z art. 12 ust. 1 rozporządzenia podstawowego 883/2004 do sytuacji ubezpieczonej nie wymaga zaś przeprowadzenia procedury z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/
  7. Tym samym, bez względu na to, czy organ rentowy przeprowadził procedurę z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/2009 czy też nie, to ustalenie że w stosunku do ubezpieczonej zastosowanie znajduje norma z art. 12 rozporządzenia podstawowego 883/2004 determinuje trafność rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją ustawodawstwem właściwym dla ubezpieczonej jest polskie ustawodawstwo. Dlatego też wyrok sądu pierwszej instancji winien zostać utrzymany w całości bez względu na to, czy organ rentowy uchybił procedurze z art. 16 rozporządzenia wykonawczego 987/
  8. Organ rentowy nie ma przy tym racji zarzucając, iż Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, iż zastosowanie znajduje tutaj art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/
  9. Sąd pierwszej instancji przeprowadził bardzo obszerny i przy tym prawidłowy wywód prawny dotyczący konieczności zastosowania tego przepisu do sytuacji ubezpieczeniowej Ubezpieczonej. Trudno nie zgodzić się z wnioskami, do jakich doszedł sąd pierwszej instancji w tym zakresie. Wnioskami popartymi orzecznictwem Sądu Najwyższego. Przywołany powyżej przepis art. 12 ust. 1, jak wskazuje chociażby jego tytuł jest „zasadą szczególną" przy ustalaniu ustawodawstwa właściwego, więc nie może być pomijany przy ocenie sytuacji ubezpieczeniowej. Zgodnie z dyspozycją ww. przepisu osoba delegowana do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy najemnej nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego (a więc ustawodawstwu państwa zatrudnienia). Obowiązkiem Organu rentowego, a później sądu było więc zbadanie czy nie występuje sytuacja objęta dyspozycją tego przepisu. Organ rentowy nie wywiązał się z tego obowiązku, co na szczęście zostało konwalidowane przez sąd pierwszej instancji. Niewzięcie pod uwagę tego przepisu z urzędu mogłoby prowadzić do sytuacji, że osoba, która z jakiegoś powodu nie kwalifikuje się do uznania za wykonującą pracę najemną w dwóch państwach członkowskich, a wnioskująca o uznanie za taką osobę, zostaje w całości wykluczona z ustawodawstwa państwa swojego miejsca zamieszkania, pomimo tego, iż istnieją przesłanki nakazujące pozostawić ją w tym ustawodawstwie na podstawie art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/
  10. Niezależnie od powyższego, za pozostawieniem ubezpieczonej w polskim systemie ubezpieczenia społecznego w spornym okresie przemawia nie tylko literalna treść przywołanych powyżej przepisów unijnych, ale również ich wykładnia celowościowa i funkcjonalna. Należy w tym miejscu przywołać stanowisko Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości UE Yves'a Bota wyrażone w Opinii z dnia 21 maja 2015r. wydanej w sprawie polskiego pracownika B. C.. W Opinii tej Rzecznik Generalny przywołując orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zwraca uwagę, iż wykładni przepisów zawartych w tytule II rozporządzenia 883/2004, opatrzonym nagłówkiem „Określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa" (wśród tych przepisów znajdują się przywoływany w niniejszej sprawie art. 11 ust. 3, art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1) należy dokonywać w świetle celu jakie mają spełniać te przepisy. Tym celem jest ułatwianie swobodnego przepływu pracowników migrujących oraz uniknięcie wszelkich zbędnych komplikacji i pomieszania składek i zobowiązań, które byłyby następstwem równoczesnego lub naprzemiennego stosowania kilku ustawodawstw i które tym samym mogłoby same w sobie stanowić przeszkody w swobodnym przepływie tych pracowników wewnątrz Unii. Przepis art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 znajduje zastosowanie z mocy samego prawa, bez względu na to, czy płatnik składek wystąpił o poświadczenie powyższego na formularzu A1, czy też nie. Poświadczenie ustawodawstwa na formularzu A1 ma bowiem charakter jedynie deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Zastosowanie zasady ogólnej lex loci laboris do sytuacji Ubezpieczonej w spornych okresach (a więc uznanie, iż podlega w tym okresie pod niemiecki system ubezpieczeń) skutkowałoby nieuzasadnionym przerwaniem ciągłości jej ubezpieczenia w Polsce i bezpodstawnym „wyrwaniem" jej na parę miesięcy z systemu ubezpieczeń, pod który podlegała przez całe swoje dotychczasowe życie. Takie działanie wobec istnienia normy prawnej z art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 nie ma żadnego uzasadnienia i powoduje jedynie komplikacje dla ubezpieczonej. Zastosowanie zasady szczególnej, o której mowa w tym przepisie, ma z założenia chronić przed sytuacją, w której osoba wykonująca jedynie czasowo pracę poza państwem miejsca zamieszkania miałaby incydentalnie na ten krótki okres zostać wyłączona z ubezpieczenia kraju macierzystego. Organ rentowy bezpodstawnie powołuje się przy tym na dyspozycję art. 19 ust. 2 rozporządzenia 987/
  11. Przepis ten nie ma żadnego znaczenia w tej sprawie, gdyż nie dotyczy on etapu ustalania ustawodawstwa właściwego dla Ubezpieczonej, ale etapu wydawania poświadczeń (druków A1) do ustalonego już wcześniej ustawodawstwa - wydawanie poświadczeń jest etapem wtórnym i następuje dopiero po ustaleniu ustawodawstwa właściwego. Zresztą, zaskarżona decyzja organu rentowego nie rozstrzygała wniosku płatnika składek bądź ubezpieczonej o wydanie poświadczenia ustawodawstwa (a o tym mówi ww. art. 19 ust. 2), lecz stanowiła podjętą z urzędu decyzję organu rentowego o zmianie pierwotnie ustalonego już dla ubezpieczonej ustawodawstwa polskiego. Niezależnie od powyższego dodać należy, iż to rolą organu rentowego, a nie ubezpieczonej bądź płatnika składek jest prawidłowa subsumcja danego stanu faktycznego do istniejących norm prawnych. Ubezpieczona nie odniosła się do apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wnioski Sądu I instancji w zakresie braku przeprowadzenia przez organ rentowy właściwej procedury koordynacyjnej. Należy jednak zaznaczyć, że już samo ustalenie przez Sąd Okręgowy nieprzeprowadzenia stosownej procedury winno skutkować uznaniem decyzji za wadliwą, co w konsekwencji czyniło zbędnym prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczności tego, czy ubezpieczona została oddelegowana do pracy za granicą i czy płatnik składek prowadzi w Polsce normalnie działalność gospodarczą. Co prawda Sądy I instancji nie posiadają uprawnienia do uchylania wadliwych decyzji organu rentowego i w ich kompetencji leży albo oddalenie odwołania (art.

§ 1

kpc) albo też zmiana decyzji w całości lub części i orzeczenie co do istoty sprawy (art.

§ 2kpc), to jednak wyrok Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie nie może się ostać.

Należy przypomnieć, że zaskarżoną decyzją pozwany organ rentowy stwierdził, że U. S. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia na rzecz zleceniodawcy K. W.

(1)na terenie Polski i Niemiec, nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od dnia 19 maja 2012r. do dnia 19 października 2012r. i od dnia 26 marca 2013r. do dnia 31 grudnia 2014r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że organ rentowy formularzami A1 potwierdził podleganie przez ubezpieczoną polskiemu ustawodawstwu w okresie świadczenia pracy w Polsce i Niemczech. Jednocześnie jednak pozwany wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli zweryfikował prawidłowość zgłoszenia ubezpieczonej do ubezpieczeń oraz sprawdził warunki, na podstawie których okresy pracy zostały poświadczone. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pozwany organ rentowy stwierdził, że ubezpieczona w spornych okresach pracowała wyłącznie na terenie Niemiec, gdyż czynności wykonywane w Polsce (usługi marketingowe, stanowiące 5 % ogólnego czasu pracy ubezpieczonej) miały charakter marginalny, a zatem podlegała ona ustawodawstwu niemieckiemu, a nie polskiemu. W związku z powyższym należy stwierdzić, że organ rentowy miał prawo zmienić swoją ocenę co do sytuacji ubezpieczonej i wydać decyzję stwierdzającą brak podlegania polskiemu systemowi ubezpieczeń mimo wcześniejszego poświadczenia wydanego na formularzu A1, gdyż nie ma żadnych przepisów, które uniemożliwiałyby organowi rentowemu zmianę zdania w zakresie podlegania przez konkretną osobę ubezpieczeniom społecznym w kraju, który dany organ rentowy reprezentuje. Takich przepisów nie zawiera ani rozporządzenie Parlamentu i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L2004.166.1; Dz.U.UE-sp.05-5-72, nazywanego dalej rozporządzeniem nr 883/2004), ani rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 284 z 2009 r., s. 1, z późn. zm.; dalej rozporządzenie nr 987/2009). Ponadto, w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 wprost przewidziano, że dokumenty wydane przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego, stanowiące poświadczenie sytuacji danej osoby oraz dowody to potwierdzające, na podstawie których zostały wydane te dokumenty, są akceptowane przez instytucje pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane. A zatem, przepisy prawa europejskiego wprost przewidują możliwość wycofania lub uznania za nieważne dokumentów poświadczających sytuację danej osoby m.in. w zakresie podlegania systemowi ubezpieczeń społecznych danego kraju (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2017 r., II UZ 109/17, niepublikowane). Czym innym jest natomiast kwestia tego, czy pozwany mógł samodzielnie wydać decyzję stwierdzającą, że ubezpieczona nie podlega polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych, a systemowi innego państwa członkowskiego, na terenie którego wykonuje pracę (świadczy usługi), z pominięciem sytuacji prawnej tej osoby wynikającej z wydanych wcześniej poświadczeń na formularzu A1 i bez wszczęcia procedury koordynacji, o której mowa w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej opiera się na zasadzie, że osoby przemieszczające się na terytorium Unii Europejskiej podlegają systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego (art.11 rozporządzenia nr 883/2004). W okolicznościach tej sprawy zasadą, która mogła mieć zastosowanie przy wyborze jednego z dwóch ustawodawstw z zakresu zabezpieczenia społecznego, jest zasada koordynacji określona w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Zgodnie z tym przepisem osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega:
  1. a)ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim lub
  2. b)jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania: (
  3. i)ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, jeżeli jest zatrudniona przez jedno przedsiębiorstwo lub jednego pracodawcę; lub (
  4. ii)ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstw lub pracodawców, jeżeli jest zatrudniona przez co najmniej dwa przedsiębiorstwa lub co najmniej dwóch pracodawców, których siedziba lub miejsce wykonywania działalności znajduje się tylko w jednym państwie członkowskim; lub (iii) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, innego niż państwo członkowskie jej zamieszkania, jeżeli jest zatrudniona przez dwa lub więcej przedsiębiorstw lub dwóch lub więcej pracodawców, których siedziba lub miejsce wykonywania działalności znajduje się w dwóch państwach członkowskich, z których jedno jest państwem członkowskim jej zamieszkania; lub (
  5. iv)ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli jest zatrudniona przez dwa lub więcej przedsiębiorstw lub dwóch lub więcej pracodawców, a co najmniej dwa z tych przedsiębiorstw lub dwóch z tych pracodawców mają siedzibę lub miejsce wykonywania działalności w różnych państwach członkowskich innych niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania. Zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w różnych Państwach Członkowskich podlega ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, w którym wykonuje swą pracę najemną, zgodnie z przepisami ust. 1. W celu zastosowania tej zasady regulacje unijne określają procedurę postępowania wyznaczonych instytucji ubezpieczeniowych zainteresowanych państw członkowskich. Procedurę tę określa art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Dla ustalenia kompetencji organu rentowego oraz sądów polskich w zakresie ustalenia istnienia tytułu podlegania ubezpieczeniom w innym państwie członkowskim, odpowiednio możliwości zastosowania art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 przy ustalaniu ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonego mającego miejsce zamieszkania w Polsce oraz zastosowania poszczególnych etapów procedury opisanej w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009, istotne znaczenie ma stanowisko przyjęte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12 (OSNP 2014 Nr 3, poz. 47). Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest dopuszczalna ocena stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim przez instytucję miejsca zamieszkania osoby wnoszącej o ustalenie właściwego ustawodawstwa, ponieważ stwierdzenia spełnienia warunków ubezpieczenia społecznego w systemie prawnym państwa wykonywania pracy podlegającym koordynacji na podstawie rozporządzenia nr 883/2004 dokonują organy właściwe do stosowania tego prawa. Oznacza to, że polski organ rentowy (jako instytucja właściwa według miejsca zamieszkania wnioskodawcy) nie ma kompetencji do oceny spełnienia warunków objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem społecznym w innym państwie członkowskim z tytułu wykonywania tam pracy najemnej. Z powyższego wynika, że do organu rentowego, jak również do sądu polskiego, należy przede wszystkim ustalenie, czy osoba uprawniona podlega ubezpieczeniu społecznemu w danym państwie członkowskim, a nie ustalenie, czy ważnym jest stosunek prawny będący podstawą objęcia jej ubezpieczeniem społecznym w tym państwie. Jeżeli organ rentowy poweźmie wątpliwości co do ważności stosunku prawnego będącego podstawą objęcia tytułem ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim w ramach postępowania w przedmiocie ustalenia ustawodawstwa właściwego, to nie może samodzielnie przesądzać tej kwestii (por. K. Ślebzak, Podleganie ubezpieczeniu społecznemu w przypadku jednoczesnego wykonywania pracy i prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium przynajmniej dwóch państwo członkowskich UE, Praca i Zabezpieczenie Społeczne 2013 nr 11, s. 33). Ostateczną decyzję wydaje instytucja ubezpieczenia społecznego kraju, w którym złożono wniosek o ustalenie właściwego ustawodawstwa. Skoro pozwany wydał poświadczenie podlegania ubezpieczeniom, po czym nabrał wątpliwości co do słuszności wydanego poświadczenia, to w takiej sprawie powinno najpierw dojść do ustalenia właściwego ustawodawstwa w drodze decyzji tymczasowej, doręczonej właściwemu organowi zagranicznemu na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009. Dopiero po zaakceptowaniu (również milczącym) przez zagraniczną instytucję ubezpieczeniową takiej decyzji lub przeprowadzeniu wzajemnych uzgodnień w drodze procedury koncyliacji, możliwe jest wydanie decyzji ostatecznej. Z kolei w postępowaniu odwoławczym od takiej decyzji, sąd skupia uwagę na zachowaniu właściwej procedury wydania decyzji, gdyż jego kompetencje do oceny stanu prawnego w innym państwie unijnym podlegają ograniczeniom, wynikającym również konieczności sprawnego i szybkiego załatwiania takich spraw. Ze względu na różnice między ustawodawstwami krajowymi co do określenia przedmiotu ubezpieczenia społecznego wprowadzono zasadę, że uwzględnianie okoliczności lub wydarzeń mających miejsce w jednym państwie członkowskim nie może w żaden sposób sprawiać, iż właściwym dla nich stanie się inne państwo ani że będzie się do nich stosować jego ustawodawstwo. Stwierdzenia spełnienia warunków ubezpieczenia społecznego oraz marginalnego charakteru pracy najemnej w systemie prawnym państwa wykonywania pracy, podlegającym koordynacji na podstawie rozporządzenia nr 883/04, dokonują organy właściwe do stosowania tego prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2016 r., I UK 370/15, LEX nr 2166375). Istotnym jest, że instytucja miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o ustalenie ubezpieczenia społecznego w innym państwie nie może sama rozstrzygać wątpliwości co do stwierdzenia właściwego ustawodawstwa, lecz musi dostosować się do trybu rozwiązywania sporów co do ustalenia ustawodawstwa właściwego, wskazanego w szczególności w art. 6, 15 oraz 16 rozporządzenia nr 987/2009, które nakazują zwrócenie się - w przypadku istnienia wątpliwości bądź rozbieżności - do instytucji innego państwa członkowskiego. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych. Poinformowanie przez osobę wykonującą pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich instytucji wyznaczonej przez właściwą władzę państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jest podstawą do niezwłocznego, lecz tylko wstępnego i tymczasowego ustalenia dla niej ustawodawstwa właściwego, stosownie do zasad kolizyjnych ustalonych w art. 13 rozporządzenia podstawowego. O tymczasowym określeniu prawa, według którego obejmuje się tę osobę ubezpieczeniem społecznym, instytucja miejsca zamieszkania wnioskodawcy informuje wyznaczone instytucje państwa, w którym wykonywana jest praca. Od tej chwili biegnie termin dwóch miesięcy, w czasie których przynajmniej jedna z zainteresowanych instytucji może poinformować instytucję miejsca zamieszkania

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.