← Polska

II Ca 628/18

Sygn. akt II Ca 628/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Siergiej (s

§ 1kc w zw.

z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim przez przyjęcie, że wysokość prowizji oraz wynagrodzenia za „Twój Pakiet” zawarte w umowie pożyczki (...) są niedopuszczalne, podczas gdy kwoty te nie przekraczają limitu kosztów pozaodsetkowych zawartych w ustawie o kredycie konsumenckim, - art. 359 § 1 k.c. w zw. z pkt 1.2 umowy pożyczki oraz art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim przez przyjęcie, że odsetki umowne nie należą się powodowi ponieważ nie wykazał, w jaki sposób zostały one wyliczone, podczas gdy wynikają one z czynności prawnej, tj. zawartej umowy pożyczki (pkt 1.2). W oparciu o takie zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego dodatkowo kwoty 28 871 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 września 2017 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE: Apelacja jest częściowo uzasadniona. Ponieważ Sąd drugiej instancji nie przeprowadzał postępowania dowodowego, nie zmienił ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego zaś apelacja nie zawierała zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie rozstrzygnięcia zostanie ograniczone do wyjaśnienia jego podstawy prawnej (art. 387 § 2 1 k.p.c.). W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że przedłożony przez pozwanego weksel niezupełny in blanco (tzw. gwarancyjny) nie ma charakteru abstrakcyjnego, jest bowiem ściśle powiązany z zawartą przez strony umową pożyczki, co wynika z dodatkowego porozumienia stron zawartego w deklaracji wekslowej z dnia 25 maja 2016 r., wskazującej, jak weksel może być wypełniony. W konsekwencji strony mogą powoływać się na podstawy faktyczne i prawne wynikające z łączącego je stosunku umownego, będącego źródłem dochodzonego przez powoda roszczenia cywilnoprawnego, ciężar udowodnienia twierdzenia, że weksel został wypełniony nieprawidłowo, spoczywa zaś na wekslowo zobowiązanym. Pozwany w zarzutach od nakazu zapłaty zakwestionował nie tylko prawidłowość wypełnienia weksla, twierdząc, że nastąpiło to niezgodnie z porozumieniem wekslowym, ale zaprzeczył także istnieniu zobowiązania ze stosunku podstawowego, tj. z zawartej przez strony umowy pożyczki. Podniósł, m.in., że w umowa ta, zawarta z wykorzystaniem wzorca opracowanego przez powoda, będącego profesjonalistą zawierała klauzule niedozwolone, zastrzegające na rzecz powoda nieuzgodnione z pozwanym indywidualnie nienależne i rażąco wygórowane opłaty, niedotyczące głównych świadczeń stron, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta. Na obecnym etapie postępowania poza sporem było, że stroną umowy z powodem był konsument, do jej zawarcia został wykorzystany wzorzec opracowany przez powoda - profesjonalistę, a kwestionowane przez pozwanego postanowienia umowy nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione. Sąd Rejonowy uprawniony był zatem do dokonania analizy zawartej umowy w zakresie przewidzianym w art.

§ 1kc.

Zarzucając w apelacji naruszenie tego przepisu powód podnosił, że wzorzec umowy pożyczki zawartej przez strony został opracowany z uwzględnieniem treści art. 36a ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a suma pozaodsetkowych kosztów udzielonej pozwanemu pożyczki, w tym opłaty przygotowawczej, wynagrodzenia prowizyjnego i wynagrodzenia za „Twój Pakiet” respektuje ograniczenia wprowadzone tym przepisem i mieści się w ustawowym limicie. Zdaniem apelującego, koszty pozaodsetkowe zawartej przez strony umowy pożyczki są więc zgodne z obowiązującym prawem, zaś abuzywność klauzul umownych może być rozpatrywana dopiero po przekroczeniu limitu kosztów zawartego w art. 36a u.k.k., który to przepis stanowi, w relacji do art.

§ 1k.c., lex specialis.

Sąd Okręgowy nie podziela powyższego stanowiska, akceptując w tej kwestii pogląd i argumentację Sądu I instancji. Wbrew przekonaniu skarżącego, art. 36a u.k.k. nie wyłącza ochrony konsumenta, jaką w stosunkach z przedsiębiorcą gwarantuje mu art.

§ 1k.c..

Przepis art. 36 a u.k.k. nie eliminuje więc możliwości kontroli postanowień wzorca umowy, które odnoszą się do określonych w nim kosztów, pod kątem skuteczności ich inkorporacji do stosunku prawnego oraz pod względem ich abuzywności (por. T. Czech w M.Pr. Bank.2016.2.52). Wprowadzenie limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego oznacza więc tylko tyle, że w razie ustalenia tych kosztów przez kredytodawcę w wysokości przekraczającej maksymalne wartości ustalone na podstawie art. 36a § 1 i 2 u.k.k., konsument będzie zobowiązany do zapłaty kwoty odpowiadającej tym maksymalnym wartościom. Sąd Rejonowy uprawniony był więc do analizy i oceny postanowień łączącej strony umowy w świetle przesłanek z art.

§ 1kc, a wyniki tej oceny, w większości, nie budzą zastrzeżeń.

Spór na etapie apelacji ograniczył się do pozaodsetkowych kosztów kredytu w postaci wynagrodzenia prowizyjnego i wynagrodzenia za „Twój pakiet” oraz odsetek umownych przewidzianych w pkt 1.2 umowy stron. Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że ustalenie przez powoda wynagrodzenia prowizyjnego na poziomie 22.555 zł od udzielonej pożyczki w kwocie 25.000 zł należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interes pozwanego, będącego konsumentem i słabszą stroną umowy. Zgodzić się należy, w szczególności, że w świetle treści umowy, ale także w świetle twierdzeń powoda i zaoferowanych w sprawie dowodów, nie sposób ustalić ekwiwalentem jakich kosztów czy działań powoda związanych z danym stosunkiem prawnym miałaby być tak wysoka prowizja. Z pewnością nie uzasadnia jej wysokości samo tylko stwierdzenie, że mieści się w ustalonym zgodnie z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim limicie maksymalnych kosztów pozaodsetkowych pożyczki. Niewątpliwie zatem działanie powoda, który nie wskazał żadnych kryteriów określenia wysokości tej opłaty, nie powiązał jej z konkretnymi czynnościami, wysokością pożyczki czy choćby okresem, na jaki została udzielona, ocenić należy jako dowolne. Również w zestawieniu z wysokością udzielonej pożyczki opłata ta jawi się, jako rażąco wygórowana, niemająca uzasadnienia także w kontekście zysków powoda z prowadzonej działalności gospodarczej. Jak trafnie przy tym zauważył Sąd Rejonowy, podstawowym „zarobkiem” w przypadku umowy pożyczki są z reguły odrębnie pobierane odsetki umowne. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Rejonowy nie naruszył art. 385

(1)§ 1 kc w zw. z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim uznając za niedozwolone także postanowienie umowy dotyczące wynagrodzenia za „Twój Pakiet” w kwocie 2.300 złotych. W ocenie Sądu drugiej instancji, fakultatywny charakter tego elementu umowy był pozorny ponieważ we wzorcu umowy z góry przewidziano, że pożyczkobiorca wnioskuje o udzielenie pakietu, a nic nie wskazuje, by pozwany został należycie poinformowany o jego istocie i kosztach. Powód nie wskazał też, czym się kierował obliczając tę opłatę, a również w ocenie Sądu Okręgowego jej wysokość w zestawieniu z tym, co powód w zamian oferuje jest rażąco wygórowana. Zasadne wątpliwości, co do rzeczywistego charakteru wynagrodzenia za „Twój Pakiet” budzi ponadto zastrzeżenie (w pkt 15 umowy), że nieskorzystanie z przyznanych w ramach „Twojego Pakietu” uprawnień pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na zobowiązanie pożyczkobiorcy z tytułu jego ceny. Rację ma natomiast apelujący zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie prawa materialnego - art. 359 § 1 k.c. w zw. z pkt 1.2 umowy pożyczki, skutkujące oddaleniem roszczenia także w części obejmującej odsetki z tytułu oprocentowania pożyczki w kwocie 4.016 złotych. Strony umówiły się, co wynika jednoznacznie z punktu 1.2. umowy z 24.05.2016 r., że pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy oprocentowania w wysokości 9,88 % w skali roku. Są to umowne odsetki od kapitału, które należy odróżnić od odsetek od zadłużenia przeterminowanego, a które – również wg Sądu Rejonowego – stanowią „podstawowy zarobek” powoda, a więc zaliczają się do świadczeń głównych, bez których umowa pożyczki zapewne nie zostałaby przez powoda zawarta. Jak wynika z harmonogramu spłat, odsetki te – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - obliczone zostały od kwoty kapitału, bez wpływu na ich wysokość pozostaje zatem wyeliminowanie z kwoty zobowiązania pożyczkobiorcy pozaodsetkowych kosztów kredytu, o których powyżej. Podkreślenia ponadto wymaga, że w toku procesu strona pozwana w istocie nie zakwestionowała roszczenia w tej części, ani co do zasady ani co do wysokości. Oddalając powództwo także w tej części Sąd Rejonowy naruszył więc wskazane w apelacji przepisy prawa materialnego - art. 359 § 1 k.c. w zw. z pkt 1.2 umowy pożyczki. Z powyższych względów, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., zaskarżone orzeczenie podlegało korekcie w zakresie wyżej omówionym (pkt I ) oraz, w konsekwencji, co do kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Łącznie koszty procesu na tym etapie zamknęły się kwotą 9.109 zł, z czego powód powinien ponieść 66 %, tj.6.011 zł, w takim bowiem stosunku ostatecznie przegrał sprawę. Ponieważ powód faktycznie poniósł koszty w kwocie 4.086 zł, pozwany powinien zwrócić mu 1.925,94 zł. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono mając na uwadze wynik sprawy – na podstawie art. 100 k.p.c.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.