Sygn. akt III APa 82/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Mar

§ 1, 18 3b § 1 pkt 2 k.p.

poprzez jego niezastosowanie w przedmioto­wej sprawie, pomimo oczywistego naruszenia zasady równego traktowania i niedyskryminacji pracowników w stosunku do powodów przez (...) S.A. w K. oraz w ramach Grupy (...), ponieważ nie zaszły żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność ich odmiennego traktowa­nia w zatrudnieniu;

1. d)art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i uznanie, że odmowa przyznania powodom osłon nie narusza zasad współżycia społecznego, w szczególności takich zasad, jak zasada równości, zaufania do pracodawcy, za­sada uczciwości, lojalności wobec pracowników, zasada słuszności, a także zasa­dy sprawiedliwości społecznej; 2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania:
2. a)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego, w zakresie w jakim Sąd uznał, iż pozwana (...) S.A. nie była stroną Programu, nie przystąpiła bowiem do jego realizacji w 2014r., podczas gdy zarząd pozwanej zapewniał organizację związkową o podjęciu uchwały w przedmiocie przystąpienia do realizacji Programu w 2014r. o czym świadczą m.in. przedłożone dokumenty, co natomiast wskazuje na działanie pozwanej w celu uchylenia się od konieczności uiszczenia świadczeń osłonowych i dyskryminacji powodów;
3. b)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w zakresie, w jakim Sąd uznał, iż w przypadku złożenia przez pracowników indywidualnych wniosków o wypłatę świadczeń z C. wypłata świadczeń uzależniona była od uruchomienia przez spółkę zależną przyjęcia Programu na dany rok kalendarzowy;
4. c)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w zakresie w jakim Sąd uznał, iż pozostałe dowody zgłoszone przez strony uznać należało za nieistotne dla rozpoznania sprawy w szczególności dowody z zeznań świadków J. R., B. P., D. M., dowodu z przyznania przez pełnomocnika pozwanej ad 2, iż w 2011r. w spółce (...) Sp. z o.o. w Z. dokonano zwolnień grupowych i wypłat świadczeń osłonowych w ramach w/w Programu, pomimo braku podjęcia uchwały o przystąpieniu do realizacji Programu w 2011r., tj. uchwały, której mowa w § 3 ust. 2 Programu. W oparciu o przedstawione zarzuty, apelujący wnieśli o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz powodów kwot dochodzonych pozwami oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kosztów procesu za obie instancje w/g norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwana (...) S.A. w W. w odpowiedzi na apelację wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze, według maksymalnych stawek wynikających z norm przepisanych. Pozwana (...) S.A. w K. w odpowiedzi na apelację również wniosła o oddalenie apelacji oraz o zwrot kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne uznał, że apelacja jest bezzasadna. I. Odnosząc się do apelacji skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu obejmującemu żądnie kierowane przeciwko (...) S.A. w W., podkreślenia na wstępie wymaga jednoznaczne stwierdzenie, że w niniejszym postępowaniu mamy do czynienia ze sprawą z zakresu prawa pracy - w rozumieniu art. 476 § 1 k.p.c. - o roszczenia pracowników przeciwko pracodawcy. Zauważyć przy tym trzeba, że w art. 3 k.p. przyjęto legalną definicję pracodawcy, używając tego określenia na oznaczenie wszystkich podmiotów zatrudniających pracowników oraz werbalnie odróżniając pracodawcę od zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym. Zasadnicza rola art. 3 k.p. w powiązaniu z art. 22 § 1 k.p. (charakteryzującym stosunek pracy i wyjaśniającym, kto jest pracodawcą jako strona tego stosunku) sprowadza się do określenia, kto może być pracodawcą. Wskazując podmioty, którym można przypisać ten status, ustawodawca nie zrezygnował z dotychczasowego zarządczego modelu pracodawcy (według którego pracodawcą jest jednostka organizacyjna, której kierownictwo ma mandat do zarządzania nią i kierowania zatrudnionymi w niej pracownikami, bez względu na to, czy jednostka ta posiada osobowość prawną) na rzecz modelu właścicielskiego, postrzegającego pracodawcę zasadniczo jako osobę prawną lub fizyczną, będącą właścicielem zakładu pracy lub mającą majątkowe uprawnienie do dysponowania zakładem na podstawie innego tytułu prawnego, np. dzierżawy (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2018r., I PK 12/17). Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 3 k.p., pracodawcą - obok osoby fizycznej - może zatem być każda jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, nawet nieposiadająca osobowości prawnej. W odniesieniu do złożonych struktur organizacyjnych w orzecznictwie widoczna jest tendencja do uznawania za pracodawcę niższego szczebla tej struktury. Na przykład, jeżeli spółka prawa handlowego ma oddziały w różnych miejscowościach, to one zazwyczaj są uważane za pracodawców, a nie spółka, mimo, że to ona jest osobą prawną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1991r., I PRN 47/91). W tym kontekście podkreślenia wymaga, iż Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 czerwca 2016r. (III UZP 6/16) przesądził, że spółka kapitałowa wchodząca w skład „holdingowej struktury organizacyjnej spółek handlowych”, a nie ta struktura (holding, grupa kapitałowa) jest pracodawcą. Pracodawcą powodów, jak trafnie ustalił i ocenił Sąd Okręgowy, jest zatem wyłącznie strona pozwana (...) S.A. w K.. Zatem, skoro (...) S.A. w W. nie przysługiwał przymiot pracodawcy powodów, podmiot ten nie posiadał legitymacji procesowej biernej do występowania w niniejszej sprawie z zakresu prawa pracy. Dodać również trzeba, iż szczególna właściwość stosunku pracy, będącego zobowiązaniem dwustronnym, zakłada, że osobistemu spełnieniu świadczenia przez pracownika odpowiada osobiste spełnienie świadczenia, w postaci szeroko rozumianego wynagrodzenia za pracę (w tym odpraw pieniężnych - pieniężnych świadczeń osłonowych). Szczególna ochrona wynagrodzenia za pracę wyklucza możliwość stosowania przepisów Kodeksu cywilnego o spełnieniu świadczenia w postaci wynagrodzenia za pracę przez inną osobę niż pracodawca (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2014r., I PK 157/13). Jednocześnie, nawet w odniesieniu do stosunku pracy, ustawodawca przewidział możliwość zawieszania przepisów płacowych (art. 9

§ 1k.p.

Podkreślenia bowiem wymaga, że norma prawna art.

§ 1k.p.

wskazuje na niedopuszczalne kryteria różnicowania pracowników ze względu na ich cechy lub właściwości osobiste, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sama tylko okoliczność, że dany pracownik zwolniony został z pracy w okresie, w którym u zatrudniającego go pracodawcy nie obowiązywał już (jeszcze) określony program, który obowiązywał u tego pracodawcy uprzednio (lub będzie obowiązywał w przyszłości) nie daje jeszcze żadnych podstaw do uznania, że zwolnienie takiego pracownika nastąpiło z naruszeniem art.

§ 1k.p., poprzez naruszenie zawartych w tym przepisie prawa kryteriów.

Wypada przy tym zaakcentować, że wykładnia taka pozostaje aktualna w szczególności w sytuacji, gdyby potraktować postanowienia regulaminu programu racjonalizacji zatrudnienia jako źródło (zbiorowego) prawa pracy w ujęciu art. 9 § 1 k.p. W tej sytuacji bowiem, nawet jeżeli powód nie mógł jako pracownik skorzystać z wymienionego Programu w roku, w którym doszło do ustania jego stosunku pracy, wobec nieprzystąpienia do programu przez pozwanego pracodawcę, to okoliczność ta sama w sobie nie może prowadzić do wniosku, że stał się on osobą dyskryminowaną, ze względu na to, że inni pracownicy, zwalniani z pracy u pozwanej w (innych) latach, w których przystępowała ona do programu, otrzymali przewidziane nim odprawy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że unormowanie art.

§ 1

k.p., o ile wskazuje na niedopuszczalne kryteria indywidualnego wyróżniania pracowników ze względu na takie, czy inne cechy osobiste , o tyle w żadnym razie nie może prowadzić do wniosku, że zmiana warunków zatrudnienia (i zwalniania) pracowników, ze względu na takie, czy inne zmiany w regulacjach obowiązującego ich prawa pracy (w ujęciu art. 9 k.p.), sama w sobie prowadzi do ich dyskryminacji, jeżeli motywem takiej zmiany nie są kryteria wskazane w art.

§ 1k.p.

Przyjęcie przeciwnego poglądu musiałoby prowadzić do przyjęcia absurdalnych wniosków, że każda zmiana norm prawa pracy, w szczególności wyrażanych przez porozumienia zbiorowe (np. układy zbiorowe pracy), stanowi źródło dyskryminacji w ujęciu art.

§ 1k.p., dla jakiejś grupy pracowników.

Tak więc, mający wynikać z zeznań świadków J. R., D. P. i D. M. fakt przystąpienia do realizacji Programu w 2011r., nie miał istotnego znaczenia dla niniejszej sprawy (art. 227 k.p.c.). W tym też kontekście, za skazane na niepowodzenie uznać należało także zabiegi powoda wskazujące na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji unormowań art. 5 k.c. oraz art.

§ 1k.p.

poprzez ich niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co skutkowało udzieleniem ochrony prawnej działaniu pozwanej pomimo, że pozostawało ono ewidentnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Należy przypomnieć, iż normy prawne art. 5 k.c. oraz art. 8 k.p. wyrażają identyczną treść. Abstrahując już od genezy takiego zabiegu ustawodawcy, zważyć trzeba, że okoliczność ta skutkuje brakiem podstaw do stosowania unormowania art. 5 k.c. (w związku z art. 300 k.p.), do oceny stosunków prawnych wywodzonych z prawa pracy. Niezależnie jednak od tych zastrzeżeń, identyczna treść obu wymienionych norm prawnych oceniana być musi w identyczny sposób ze względu na ich funkcje klauzul generalnych, służących wyłącznie jako środek kontroli i korekty wykonywania prawa podmiotowego. Prowadzi to prostą drogą do wniosku, że na ich podstawie nie może dojść do nabycia żadnego prawa podmiotowego, w szczególności na podstawie art. 8 k.p. wykluczone jest dochodzenie pracowniczych roszczeń płacowych. Tym samym, wypadało w niniejszej sprawie uznać, iż roszczenie powodów, nawet jeżeli miałoby ono podlegać ocenie przez pryzmat przepisów prawa pracy (przy przyjęciu, że mamy do czynienia ze źródłem prawa pracy), nie mogło okazać się zasadne. Ponadto, także ocena roszczeń powodów, z punktu widzenia norm prawa cywilnego, nie mogła dostarczyć żadnych argumentów na rzecz zasadności ich roszczeń. W szczególności, takich wniosków nie mogła dostarczyć ocena roszczeń powodów przez pryzmat regulacji art. 391 k.c. oraz art. 393 k.c. Materiał niniejszej sprawy nie daje bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, że jakikolwiek z podmiotów wchodzących w skład Grupy (...) zaciągnął zobowiązanie (w rozumieniu art. 353 k.c.), którego beneficjentem mieliby być powodowie. To, że poszczególne spółki (w tym poprzednik prawny pozwanej) mogły przystępować do programu osłonowego w ramach prowadzonej restrukturyzacji zatrudnienia, na zasadach określonych w Programie, przy czym ich udział w poszczególnych latach w tym Programie był dobrowolny, żadną miarą nie mógł prowadzić do wniosku, że strony porozumienia, ze względu na interes ekonomiczny swoich pracowników były zobligowane do corocznego przystępowania do niego lub też, że ze względu na samą istniejącą możliwość przystąpienia do programu - automatycznie do niego przystąpiły. Podnoszenie zaś we wniesionej apelacji w powyższym kontekście zarzutu naruszenia art. 5 k.c. musiało zostać ocenione jako z tych samych względów nietrafne, co podnoszenie zarzutu obrazy art. 8 k.p. (przy czym podniesienie zarzutu naruszenia obu tych norm prawnych naraz, było zupełnie wadliwe). Konkludując omawianie podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego, wypada zaakcentować, iż okoliczności przystąpienia do Programu w latach 2013-2014 powodowie nie zdołali wykazać. Wypada przy tym zaznaczyć, iż bez względu na okoliczność, czy roszczenie powodów miało znajdować oparcie w unormowaniach prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.), czy prawa cywilnego, to na powodach spoczywał ciężar udowodnienia faktów, z których wywodzili skutki prawne (por. art. 6 k.c. ewentualnie w związku z art. 300 k.p.), zaś dostarczony przez powodów materiał oraz przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe z całą pewnością nie potwierdziły stawianych przez niech tez. Zatem, powracając do zarzutów apelacji, trzeba podnieść, że Sąd Okręgowy nie naruszył granic swobodnej oceny dowodów określonej w art. 233 § 1 k.p.c., albowiem wiarygodność i moc dowodów ocenił według własnego przekonania, na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności (por. uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1999r., sygn. I PKN 632/98; uzasadnienie orzeczenia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2002r., sygn. IV CKN 1218/00). Ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o tak ocenione dowody nie mogą wykazywać błędów tak faktycznych, tzn. nie mogą być sprzeczne z treścią dowodów, jak i logicznych (błędności rozumowania i wnioskowania). Wobec powyższego, w aspekcie wskazywanych przez skarżących uchybień, nie sposób przyjąć zasadności ich argumentacji, że do Programu restrukturyzacji zatrudnienia nie doszłoby, gdyby nie zgoda związków zawodowych, uzależniona od zaproponowania adekwatnego programu osłonowego. Zaakcentować przy tym należy, że z przesłanki prowadzenia negocjacji przez stronę pozwaną (jej poprzednika prawnego), nawet przy zapewnianiu przez nią strony związkowej o przygotowaniu programu osłonowego, w żaden sposób logicznie nie wynika, że do wdrożenia takiego programu w czasie relewantnym z punktu widzenia powodów (rozwiązania z nim stosunku pracy), ostatecznie doszło, zwłaszcza, że w niniejszej sprawie brakło świadczących po temu dokumentów. W szczególności postanowienie § 3 pkt 2 Programu, w braku innych dokumentów świadczących o przystąpieniu przez pozwaną do tegoż programu w relewantnym okresie sprzeciwić się musiało twierdzeniu o przekroczeniu przez Sąd pierwszej instancji granic swobodnej oceny dowodów w ocenie zeznań świadka D. W., zwłaszcza, że świadek ten zeznał w toku rozprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Gliwicach, iż pozwana nie przystąpiła do realizacji Programu z w 2014r. (k. 530-532). Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do oceny zgłoszonych żądań. Podkreślenia wymaga, że to Sąd prowadzący postępowanie ocenia, czy dany fakt ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.), czy fakt ten wymaga udowodnienia (art. 228, 229 i 230 k.p.c.), czy dany środek dowodowy nie jest wykluczony (art. 246 i 247 k.p.c.), wreszcie czy okoliczność na którą dowód został zgłoszony nie została już dostatecznie wyjaśniona (art. 217 § 2 k.p.c.). Prowadzi to do wniosku, że Sąd nie jest związany wnioskami dowodowymi stron, w tym sensie, że ma obowiązek przeprowadzić każdy zawnioskowany dowód. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację powodów również w tym zakresie. O kosztach procesu Sąd ten rozstrzygnął na podstawie art. 102 k.p.c., biorąc pod uwagę, że z roszczeniami o wypłatę świadczeń osłonowych wystąpili byli pracownicy, przekonani o słuszności swoich żądań, zaś w toku rozprawy apelacyjnej pozwana spółka (...) S.A. utwierdzała ich w tym przekonaniu, dostrzegając możliwość zawarcia ugody. /-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Procek /-/SSA T.Szweda Sędzia Przewodniczący Sędzia JR