poprzez odstąpienie od dokonania oceny abuzywności postanowień przewidujących obowiązek zapłaty prowizji, opłaty przygotowawczej oraz opłaty za usługę (...), w sytuacji, w której pozwany wnioskował o dokonanie takiej oceny, a ocena abuzywności postanowień umowy powinna być dokonywana przez Sąd z urzędu;
postanowienia umowy nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Zgodnie z § 2, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Za nieuzgodnione indywidualnie uważa się te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z art.
na powodzie spoczywa obowiązek wykazania, że były to zapisy indywidualnie ustalone. Powód nie udowodnił, że warunki umowy (w tym koszty) były z pozwanym uzgodnione indywidualnie, że pozwany miał możliwość negocjowania wysokości kosztów pożyczki (art.
Postanowienia umowy łączącej strony nie zostały uzgodnione indywidualnie, bowiem strona pozwana nie miała na treść umowy jakiegokolwiek wpływu. Mogła jedynie przystąpić do umowy w zaproponowanym jej kształcie bądź jej nie zawierać. Dowodzi tego treść formularzy i wzoru umowy, którym powszechnie posługuje się powód w kontaktach z klientami. W tych okolicznościach w rozpoznawanej sprawie omawianą umowę należy zweryfikować również przez pryzmat przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art.
– 385 3 kc). W rozumieniu art.
in. działania wykorzystujące np. niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (wyrok SA w Warszawie z dnia 27.01.2011 r., VI ACa 771/10). Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi natomiast w sytuacji, w której w rażący sposób została naruszona równowaga interesów stron umowy przez to, że jedna z nich wykorzystała swoją przewagę formułując konkretne postanowienie umowy. Określenie „rażąco” należy stosować do znacznego odchylenia przyjętego uregulowania od zasady uczciwego wyważenia praw i obowiązków (wyrok SA w Warszawie z dnia 14.09.2011 r., VI ACa 291/11). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (wyrok SA w Warszawie z 14.12.2010 r., VI ACa 487/10). Sąd Rejonowy ustalił, co było niesporne, że pozwany zawarł z powodem umowę pożyczki, na podstawie której pozwany otrzymał do dyspozycji kwotę 8.000 zł. W związku z udzieleniem pożyczki pozwany miał zapłacić powodowi koszty w postaci opłaty przygotowawczej w kwocie 129 zł, prowizji w kwocie 6.763 zł oraz opłaty od (...) w kwocie 1.100 zł. Całkowity koszt pożyczki wyniósł kwotę 9.280 zł, a więc więcej niż wysokość pożyczki. Po uwzględnieniu tych kosztów pozwany miał zwrócić powodowi 17.280 zł. Ponadto pożyczka była oprocentowana. W ocenie Sądu Okręgowego zasadne było żądanie zwrotu kwoty głównej pożyczki, opłaty przygotowawczej oraz odsetek umownych. Niewątpliwie bowiem pozwany nie spłacił w całości zadłużenia z tytułu pobranej pożyczki – zatem zobowiązany jest do zwrotu tych kwot powodowi. Natomiast zawarte w umowie pożyczki postanowienia dotyczące wynagrodzenia prowizyjnego oraz opłaty za (...) są niedozwolonymi klauzulami umownymi. Postanowienia te kształtują obowiązki pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta, w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami, gdyż zastrzegają dodatkowe opłaty w wygórowanej, niczym nieuzasadnionej wysokości. Biorąc pod uwagę klauzulę dobrych obyczajów, wskazane postanowienia umowne, w świetle norm pozaprawnych, tj. norm moralnych i obyczajowych, powszechnie akceptowanych i znajdujących szczególne uznanie w stosunkach między przedsiębiorcą a konsumentem nie zasługują na aprobatę. Wartościami, jakie powinny charakteryzować stosunek z konsumentem są w szczególności uczciwość, rzetelność, fachowość. Postanowienia umowy pożyczki w zakresie żądania kosztów prowizji w wysokości 6.763 zł w przedmiotowym stanie faktycznym nie realizują tych wartości. Postanowienia te zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie bowiem rozkładają uprawnienia i obowiązki pomiędzy pożyczkodawcą a pożyczkobiorcą . Podobnie jak postanowienia dotyczące wynagrodzenia z tytułu przyznania na wniosek pożyczkodawcy (...). Pakiet ten przewidywał możliwość skorzystania przez pozwanego z odroczenia rat pożyczki lub ich czasowego obniżenia, przyspieszonej wypłaty pożyczki oraz pakietu powiadomień klienta przy czym opłata za ten pakiet wynosiła 1.100 zł. W ocenie Sądu Okręgowego możliwość obniżenia maksymalnie czterech rat o 50% z obowiązkiem ich zapłaty w ciągu 4 miesięcy, ponieważ o tyle termin spłaty pożyczki zostałby przedłużony lub odroczenia płatności rat maksymalnie na 2 miesiące nie daje pożyczkobiorcy żadnych korzyści finansowych tylko generuje kolejne koszty. Wynagrodzenie za (...) przysługuje powodowi niezależne od tego czy pożyczkobiorca skorzysta z tego pakietu. W niniejszej sprawie powód nie podnosił, aby pozwany korzystał z jakiejkolwiek możliwości oferowanej w ramach tego pakietu. Wynagrodzenie za (...), podobnie jak wynagrodzenie prowizyjne, ma charakter dowolny. Wszelkie dodatkowe koszty związane z udzieleniem pożyczki winny mieć uzasadnienie ekonomiczne i nie mogą być ustalane dowolnie, w sposób całkowicie oderwany od głównego celu umowy – jakim jest przecież pożyczenie pieniędzy. Umowa nie zawiera precyzyjnych postanowień co do wyliczenia wynagrodzenia prowizyjnego czy opłaty za (...) umożliwiających konsumentowi ocenę ekwiwalentności świadczeń. Sposób ich wyliczenia jest niezależny od poniesionych przez powoda kosztów oraz związanego z umową ryzyka. Tego rodzaju dysproporcja praw przekracza zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej, a tym samym klauzula ta rażąco narusza interes ekonomiczny pozwanego, który został obciążony opłatami nie mającymi związku z poniesionymi kosztami i ryzykiem przedsiębiorcy. Przepis art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim ma służyć ochronie interesów konsumenta. Stanowi on, że pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu, co nie oznacza, że w każdym przypadku koszty te mogą osiągać maksymalny pułap określony w tym przepisie. W ocenie Sądu Okręgowego nie budzi żadnej wątpliwości, że wysokość dodatkowego wynagrodzenia z tytułu prowizji w kwocie 6.763 zł oraz opłaty za (...) w kwocie 1.100 zł – przy kwocie faktycznej pożyczki w wysokości 8.000 zł – świadczy o braku ekwiwalentności względem wartości usług świadczonych przez powoda w ramach tych opłat i następuje z rażącym naruszeniem interesów pozwanego jako konsumenta. Tym bardziej, że pożyczka jest oprocentowana, a przecież naturalnym wynagrodzeniem za udzielenie pożyczki są właśnie odsetki umowne. Ponadto zaciągnięcie pożyczki przewidywało również inne koszty jak opłata przygotowawcza. Skoro za przygotowanie pożyczki powód pobrał opłatę przygotowawczą, a za udostępnienie środków pieniężnych odsetki umowne, to brak było podstaw do pobierania podwójnego wynagrodzenia za to samo, zwłaszcza w niczym nie umotywowanej w umowie wysokości. Stwierdzenie, że zapisy umowne zobowiązujące pozwanego do ich poniesienia spełniają definicję niedozwolonego postanowienia umownego prowadzi do wniosku, że postanowienia powyższe nie są wiążące dla pozwanego i są wobec niego bezskuteczne. Przesądza to o niezasadności powództwa w tym zakresie, gdyż niezasadnie naliczane przez stronę powodową opłaty stanowią świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 k.c. Sąd Okręgowy nie podziela natomiast zarzutu pozwanego co do abuzywności opłaty przygotowawczej w kwocie 129 zł. Jest to opłata za przygotowanie umowy, której wysokość w porównaniu z wysokością pożyczki nie stanowi świadczenia nadmiernie wygórowanego, nieekwiwalentnego i rażąco naruszającego interesy pozwanego. Wobec powyższych rozważań od zasądzonej przez Sąd Rejonowy kwoty 9.119,84 zł Sąd Okręgowy odjął kwoty 6.763 zł i 1.100 zł, co dało kwotę 1.256,84 zł. Kwota ta obejmuje odsetki za opóźnienie w wysokości 69,84 zł, dlatego zgodnie z art. 482 § 1 k.c. od kwoty 69,84 zł zasądzono odsetki za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, uznając za zasadne roszczenie powoda jedynie co do kwoty 1.256,84 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dat i kwot wskazanych w sentencji. Z uwagi na wynik postępowania zmianie uległo również rozstrzygnięcie o kosztach procesu (powód przegrał proces w ok. 70 %). W pozostałym zakresie apelację jako bezzasadną Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. mając na uwadze, że pozwany w postępowaniu apelacyjnym uległ w nieznacznym zakresie, kosztami postępowania apelacyjnego w całości obciążono powoda. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Iwona Przyłębska-Grzybowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.