Sygn.akt III AUa 109/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.) Sędziowie: SA Bożena Jarocka -Szponar SA Teresa Suchcicka Protokolant: Ewa Daniluk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2018 r. w B. sprawy z odwołania A. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o prawo do emerytury na skutek apelacji odwołującego A. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt III U 815/17 oddala apelację. SSA Bożena Szponar-Jarocka SSA Barbara Orechwa-Zawadka SSA Teresa Suchcicka Sygn. akt III AUa 109/18 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. decyzją z dnia 9 sierpnia 2017 r., odmówił A. P. prawa do emerytury, bowiem wnioskodawca nie legitymuje się wymaganym ogólnym stażem pracy. W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. zakwestionował dokonane przez organ rentowy wyliczenie ogólnego stażu pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r. odwołanie oddalił. Sąd ten ustalił, że A. P. urodził się dnia (...) Początkowo A. P. pracował w gospodarstwie rolnym swych rodziców położonych w S. gm. G.. Następnie w okresie od 01.10.1963 r. do 03.09.1966 r. uczył się w Podoficerskiej Szkole Zawodowej w E., oddalonej od domu o około 250 km. Już w jej trakcie odbywał służbę w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego od 20.01.1965 r. do 03.09.1966 r., a następnie zawodową służbę wojskową od 04.09.1966 r. do 09.10.1970 r. Po tym w okresie od 02.01.1971 r. do 29.05.1971 r. odwołujący pracował w Kopalni (...) w B.. Od 04.06.1971 r. do 14.05.1974 r. pracował w Kopalni (...) jako maszynista lokomotyw pod ziemią. Od 28.05.1974 r. do 10.02.1978 r. odwołujący był zatrudniony w (...) w R. jako rewizor i starszy rewizor, a następnie od 18.02.1978 r. do 20.10.1982 r. W tym okresie korzystał z urlopów bezpłatnych od 23.08.1982 r. do 31.08.1982 r. i od 01.10.1982 r. do 20.10.1982 r. Ponadto w okresie od 14.12.1981 r. do 06.03.1982 r. był internowany. Następnie A. P. wyjechał z Polski do RFN, a następnie do USA. Odwołujący powrócił do Polski w 2012 r. Posiada gospodarstwo rolne poniżej 1 ha przeliczeniowego, a więc nie podlega z urzędu społecznemu ubezpieczeniu rolników. Nie jest uprawniony w Polsce do żadnego świadczenia. Aktualnie pobiera świadczenie z USA. W dniu 28.04.2017 r. A. P. złożył wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury. Organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił mu prawa do emerytury. Rozważając powyższy stan faktyczny, Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą ubiegania się przez A. P. o prawo do emerytury jest art. 27 lub art. 28 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1383). W świetle treści tych przepisów spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się jedynie do rozstrzygnięcia, czy odwołujący udowodnił przynajmniej 20 lat składkowych i nieskładkowych. Organ rentowy uwzględnił odwołującemu okres składkowy wynoszący 17 lat, 4 miesiące i 19 dni oraz okres uzupełniający wynoszący 2 lata, 3 miesiące i 4 dni, łącznie 19 lat, 7 miesięcy i 22 dni. Odwołujący domagał się zaliczenia mu dodatkowo do ogólnego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców oraz doliczenia na warunkach preferencyjnych okresu zawodowej służby wojskowej, pracy w kopalni po ziemią oraz okresu internowania. Odnosząc się do żądania zaliczenia dodatkowo okresu pracy w gospodarstwie rolnym, Sąd Okręgowy wskazał, że ostatecznie odwołujący wniósł o zaliczenie z tego tytułu okresu od 01.01.1957 r. do 19.01.1965 r. Jest to o tyle istotne, że w pisemnych zeznaniach świadków złożonych do organu rentowego, końcowa data została określona na dzień 19.01.1975 r. Tymczasem A. P. swoją karierę zawodową rozpoczął już w dniu 20.01.1965 r. w postaci służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, co oczywiście uniemożliwiało mu jednoczesną pracę w gospodarstwie. Sąd zaznaczył, że organ rentowy w zaskarżonej decyzji uwzględnił odwołującemu częściowo okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców tj. od dnia 17.10.1962 r. do 19.01.1965 r., czyli od ukończenia przez niego 16 roku życia do dnia rozpoczęcia służby. W ocenie Sądu I instancji, organ rentowy prawidłowo nie zaliczył odwołującemu do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym od 01.01.1957 r. do 16.10.1962 r., gdyż w tym okresie odwołujący nie ukończył 16 lat. Zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jako okresu uzupełniającego w przypadku odwołującego mogło nastąpić na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jak wynika z treści tego przepisu - ustawodawca dozwala na zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym jedynie po ukończeniu 16 roku życia. Zatem odwołującemu można było z tego tytułu zaliczyć jedynie okres od 17.10.1962 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ rentowy błędnie uwzględnił odwołującemu okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 01.10.1963 r. do 19.01.1965 r. Ze świadectwa ukończenia szkoły wynikało, że w okresie od 01.10.1963 r. do 19.01.1965 r. A. P. uczęszczał do Podoficerskiej Szkoły Zawodowej w E. oddalonym od miejsca położenia gospodarstwa o około 250 km. Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że dopuszczalność uwzględnienia takiej pracy odnosi się do okresów pracy w rolnictwie w typowym całodziennym rozmiarze koniecznym przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego, która wymagała stałego wykonywania lub pozostawania w gotowości do świadczenia normalnych obowiązków rolniczych (tak wyrok SN z dnia 13.11.1998 r., II UKN 299/98). Ustalając minimalny wymiar pracy, która może być uwzględniona, Sąd Najwyższy przyjmował, że wymiar ten nie może być niższy, niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy wynoszącego 8 godzin dziennie (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.11.1997r., II UKN 318/97 oraz z dnia 19.12.2000 r., II UKN 155/00). Wobec powyższego brak było możliwości do uznania, aby odwołujący w tym okresie wykonywał w gospodarstwie rolnym rodziców prace przez przynajmniej 4 godziny dziennie. Rozważając możliwość zaliczenia do ogólnego stażu pracy spornego okresu od 01.10.1963 r. do 19.01.1965 r. na innej podstawie, Sąd Okręgowy wskazał, że A. P. uczęszczał wówczas do Podoficerskiej Szkoły Zawodowej w E.. Był to okres przed rozpoczęciem służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Z zaświadczenia (...) w R. wynikało, że okresem zaliczonym jako okres czynnej służby wojskowej wraz z okresem pełnienia służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, jest jedynie okres od 20.01.1965 r. do 09.10.1970 r. ZUS w oparciu o ten dokument prawidłowo zaliczył odwołującemu ten okres jako składkowy, w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy. Natomiast poprzedzający go okres nauki w szkole podoficerskiej nie jest ani okresem pełnienia zawodowej służby wojskowej ani okresem równorzędnym. Odwołując się do treści obowiązującego w spornym okresie art. 3 ustawy z dnia 6.06.1958 r. o służbie wojskowej szeregowców i podoficerów Sił Zbrojnych (Dz.U. z 1958r., Nr 36, poz.164) Sąd Okręgowy uznał, że odwołujący nie spełnił przesłanek do uznania, że odwołujący w spornym okresie pełnił zawodową służbę wojskową. Stąd też Sąd Okręgowy uznał, że brak było możliwości zaliczenia tego okresu jako okresu składkowego. Nie zostały też spełnione przesłanki, aby zaliczyć ten okres jako nieskładkowy z art. 7 pkt 9 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż nie była to nauka w szkole wyższej. W myśl obowiązującej w spornym okresie ustawy z dnia 16.02.1960 r. o akademiach wojskowych (Dz.U. Nr 9, poz. 56) i ustawy z dnia 31.03.1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym (Dz.U. Nr 14, poz.102) - wyższymi szkołami wojskowymi są akademie wojskowe i wyższe szkoły oficerskie. Wobec powyższego Podoficerska Szkoła Wojskowa nie była szkołą wyższą, a zatem okres nauki w tej szkole nie stanowi okresu nieskładkowego, o którym mowa w art. 7 pkt 9 ww. ustawy. Sąd I instancji nie podzielił twierdzeń odwołującego w zakresie możliwości preferencyjnego zaliczenia do stażu pracy okresu zawodowej służby wojskowej, gdyż brak jest przepisu dozwalającego na korzystniejszy sposób liczenia takiego okresu. Odnosząc się do kwestii preferencyjnego zaliczenia do stażu pracy okresu pracy w kopalni pod ziemią, Sąd I instancji wskazał, że z zaświadczenia wynikało, że w okresie od 04.06.1971 r. do 14.05.1974 r. odwołujący pracował jako maszynista lokomotyw pod ziemią. Zgodnie z art. 50 d ust. 1 ww. ustawy – przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej pracownikom zatrudnionym pod ziemią zalicza się ten okres w wymiarze półtorakrotnym. Przepis ten nie ma jednak zastosowania do odwołującego, bowiem z jego treści wynikało, że taki sposób liczenia możliwy jest jedynie przy ustalaniu emerytur górniczych, o których mowa w rozdziale 3a tej ustawy, a odwołujący nie spełnia przesłanek do uzyskania emerytury górniczej. Zatem brak było możliwości doliczenia okresu pracy pod ziemią przy emeryturze, o której mowa w art. 27 lub art. 28 tej ustawy. Odnośnie zgłoszonego przez odwołującego żądania dotyczącego sposobu liczenia okresu internowania oraz niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych, Sąd Okręgowy zauważył, że przepisy, na których oparł odwołujący powyższe żądanie, weszły w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji. Przepisy te zostały wprowadzone ustawą z dnia 08.06.2017 r. o zmianie ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017r., poz.1386) i obowiązują dopiero od dnia 31.08.2017 r. Tymczasem zaskarżona decyzja została wydana w dniu 09.08.2017 r. Wobec powyższego już z tego względu Sąd I instancji uznał, że staż odwołującego został policzony w tym zakresie prawidłowo. Dalej Sąd I instancji w tym zakresie zważył, że w oparciu o art. 6 ust. 2 pkt 8 ww. ustawy - okres internowania był traktowany jako okres składkowy, lecz brak było przepisu dozwalającego na preferencyjny sposób jego liczenia. Art. 5 ust. 3 pkt 4 ww. ustawy nakazujący uwzględniać w wymiarze podwójnym przy ustalaniu prawa do emerytury okresy internowania, o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 8 (internowania na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym) – wszedł w życie dopiero od dnia 31.08.2017r. Analogiczną konkluzję poczynił Sąd I instancji co do żądania A. P. w zakresie zaliczenia mu do stażu pracy okresów, gdy przebywał na urlopach bezpłatnych. W dacie wydania zaskarżonej decyzji brak było przepisu dozwalającego na możliwość zaliczenia tych okresów.. Dopiero z dniem 31.08.2017 r. wszedł w życie art. 6 ust. 2 pkt 6a ww. ustawy, zgodnie z którym za okres składkowy należy także uznać okres niewykonywania pracy przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych. W toku postępowania odwołujący wskazywał, że należy mu z tego względu zaliczyć okresy urlopu bezpłatnego od 23.08.1982 r. do 31.08.1982 r. (9 dni) i od 01.10.1982 r. do 20.10.1982 r. (20 dni), wskazując, że nie świadczył wówczas pracy ze względu na represje polityczne. Z tych względów zaskarżona decyzja prawidłowo nie uwzględniałą tych okresów w stażu ubezpieczeniowego odwołującego. Niezależnie jednak od tego, że zaskarżona decyzja prawidłowo w tym zakresie obliczyła dwa wyżej wymienione okresy, to Sąd podkreślił, że nawet zaliczenie tych okresów wedle nowych przepisów nie dałoby odwołującemu prawa do emerytury. A. P. był internowany w okresie od 14.12.1981 r. do 06.03.1982 r. (zaświadczenie (...) z dnia 22.05.2017 r.). ZUS zaliczył ten okres w rozmiarze 2 miesięcy i 24 dni, nie podwajając go. Licząc ten okres według znowelizowanej treści art. 5 ust. 3 pkt 4 ww. ustawy – okres ten winien wynosić 5 miesięcy i 18 dni. Natomiast art. 6 ust. 2 pkt 6a ww. ustawy – umożliwia zaliczenie okresów urlopów bezpłatnych, o ile ich wzięcie było spowodowane represjami politycznymi. Z uwagi na ekonomikę procesową, Sąd I instancji nie analizował, czy tak istotnie było w przedmiotowej sprawie, mając na uwadze, że nawet zaliczenie tych okresów nie spowoduje, że odwołujący będzie legitymował się przynajmniej 20-letnim stażem pracy. Przy czym ustawodawca nie przewidział preferencyjnego sposobu liczenia tego okresu, zatem z tego tytułu odwołującemu należałoby ewentualnie uznać dodatkowo 29 dni okresów składkowych. Reasumując, Sąd Okręgowy ustalił, że odwołujący wykazał w niniejszym postępowaniu następujące okresy: 17.10.1962 r. – 30.09.1963 r. (11 miesięcy i 15 dni) jako praca w gospodarstwie rolnym rodziców; 20.01.1965 r.- 09.10.1970 r. (5 lat, 8 miesięcy i 21 dni) jako czynną służbę wojskową; 02.01.1971 r.- 29.05.1971 r. (4 miesiące i 29 dni) zatrudnienie; 04.06.1971 r. - 14.05.1974 r. (2 lata, 11 miesięcy i 11 miesięcy) zatrudnienie; 28.05.1974 r.-10.02.1978 r. (3 lata, 8 miesięcy i 14 dni) zatrudnienie łącznie z okresami urlopu bezpłatnego; 18.02.1978 r.- 20.10.1982 r. (4 lata, 8 miesięcy), w tym uwzględniono okres internowania; 14.12.1981 r.- 06.03.1982 r. (2 miesiące i 24 dni) – jako dodatkowy okres liczonego internowania (do dwukrotności). Łącznie okresy te stanowią 18 lat 7 miesięcy i 24 dni. Zdaniem Sądu I instancji okres zaliczony przez ZUS z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 01.10.1963 r. do 19.01.1965 r. pozostawał bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wynosi on zaledwie 1 rok, 3 miesiące i 19 dni. Zatem nawet łącznie z nim A. P. nie zgromadziłby przynajmniej 20 lat okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających. Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że odwołujący nie spełnił warunków do uzyskania prawa do emerytury wymaganych przez art. 28 ww. ustawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Sąd oddalił odwołanie. Apelację od powyższego wyroku złożył A. P.. Apelujący wskazał, że Sąd Okręgowy nie zaliczył mu okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1.10.1963 r. do
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.