Sygn.akt III AUa 450/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 listopada 2018 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący :SSA Sławomir Bagiński (spr.) Sędziowie: :SA Bożena Szponar - Jarocka :SA Dorota Elżbieta Zarzecka Protokolant: Ewa Daniluk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2018 r. w B. sprawy z odwołania F. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. o wysokość emerytury na skutek apelacji wnioskodawcy F. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt IV U 900/17 oddala apelację. SSA Bożena Szponar-Jarocka SSA Sławomir Bagiński SSA Dorota Elżbieta Zarzecka Sygn. akt III AUa 450/18 UZASADNIENIE Decyzją z 16 maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. 2017.1383), w związku z podpisaną umową między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o zabezpieczeniu społecznym z dnia 2 kwietnia 2008 r., przeliczył F. K. emeryturę od 1 kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia od 1966 do 2004 r., a wskaźnik podstawy wymiaru wyniósł 46,96%. W ocenie organu brak było podstaw do przyjęcia do ustalenia podstawy wymiaru przeciętnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych od 1 stycznia 1995 r. do 31 grudnia 2004 r. z pominięciem pełnych lat kalendarzowych pozostawania w ubezpieczeniu społecznym za granicą, wybranych z 20 lat ubezpieczenia przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, ponieważ w tym okresie odwołujący nie podlegał ubezpieczeniu na terenie USA, a także przeciętnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z okresu 10 lat kalendarzowych, poprzedzających bezpośrednio rok, w którym ubezpieczony przystąpił po raz pierwszy do ubezpieczenia za granicą tj. okresu od 1 stycznia 1970 r. do 31 grudni 1979 r., ponieważ w przeciągu 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę tj. w latach 1994 -2013 wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w Polsce. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił okresy składkowe w wymiarze 23 lat, 6 miesięcy, 13 dni. Organ rentowy wskazał, iż emerytura zostaje zawieszona ponieważ jest świadczeniem mniej korzystnym od wypłacanego już świadczenia obliczonego na podstawie wskaźnika 49,08%,. Od powyższej decyzji odwołał się F. K., wnosząc o jej zmianę. W uzasadnieniu podniósł, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia wszystkich okresów jego pracy, a wyliczenie samej wysokości świadczenia jest dokonane w nieprawidłowy sposób. Przede wszystkim organ rentowy wadliwie ustalił wysokość zarobków uzyskiwanych przez niego w latach 1965-1976 w Zakładach (...) w O.. Ponadto do stażu pracy nie uwzględniono okresu pracy jako ajenta w Przedsiębiorstwie (...) w O.. Organ rentowy, powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie odwołania. Podniósł, że świadczenie F. K. zostało obliczone prawidłowo. Ponadto organ rentowy wskazał, że to na osobie zainteresowanej ciąży obowiązek przedłożenia dokumentacji w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe. Natomiast ZUS uwzględnił wszystkie udokumentowane polskie okresy ubezpieczenia. Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z 21 lutego 2018 r.: 1) zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ rentowy do ponownego przeliczenia wysokości emerytury F. K. od 1 kwietnia 2017 r., przy uwzględnieniu do jej wyliczenia ponownie ustalonego kapitału początkowego jak w decyzji symulacyjnej z 4 stycznia 2018 r. oraz wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury w wysokości 57,91% jak w decyzji symulacyjnej z 5 stycznia 2018 r., 2) w pozostałym zakresie oddalił odwołanie 3) zasądził od organu rentowego na rzecz F. K. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy przedstawił następujący stan faktyczny: F. K. (ur.(...)) pobiera emeryturę od 28 czerwca 2014 r. Do ustalenia emerytury organ rentowy uwzględnił okresy składkowe w wymiarze 23 lat, 6 miesięcy oraz 13 dni. Natomiast do ustalenia podstawy wymiaru emerytury przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 lat kalendarzowych od 1995 do 2004 r., a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wynosi 49,08 %. F. K. w okresie od 1 stycznia 1970 r. do dnia 31 grudnia 1970 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu za granicą. W okresie od 1 września 1965 r. do 13 października 1975 r. F. K. świadczył pracę w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...). W dniu 1 września 1965 r. ubezpieczony zawarł z Zakładami (...) w O. umowę w celu nauki zawodu i odbycia wstępnego stażu pracy. W umowie tej wskazano, że w okres wstępnego stażu pracy uczeń otrzymywać będzie wynagrodzenie zasadnicze wg. II kategorii płac tj. w wysokości 3,25 zł/godz., a wymiar jego pracy określono na 6 godzin na dobę i 36 godzin tygodniowo. Warunkiem dalszego zatrudnienia było ukończenie wstępnego stażu pracy i zakwalifikowanie do specjalności zawodowej. W okresie od 1 lipca 1968 r. do 1 lutego 1969 r. odwołujący obywał wstępny staż pracy w zawodzie szynkarza. W dniu 20 lutego 1969 r. ubezpieczony złożył egzamin wstępny, na podstawie którego zaliczono mu odbycie wstępnego stażu pracy. Od 1 lutego 1969 r. powierzono odwołującemu obowiązki szynkarza i przyznano uposażenie w wysokości 4,8 zł za godz. Od 1 września 1969 r. przeniesiono wnioskodawcę na stanowisko magazynowego za wynagrodzeniem w wysokości 5,70 zł/godz., a następnie od 5 lutego 1970 r. na stanowisko ubojowca za wynagrodzeniem 5,70 zł/godz. Od dnia 1 grudnia 1971 r. powierzono wnioskodawcy stanowisko ubojowca z wynagrodzeniem 10,40 zł/godz. Od 2 lutego 1972 r. wnioskodawca otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 12 zł/ godz., a od 1 lutego 1973 r. w związku z przyznaniem odwołującemu stanowiska ubojowca II, zmieniono kategorię wynagrodzenia, odpowiadającą wysokości 13,8 zł/godz. Pismem z 1 sierpnia 1974 r. zmieniono odwołującemu wynagrodzenie na kwotę 18 zł/godz. Praca odwołującego miała charakter zmianowy. Decyzją z 17 lipca 1978 r. ZUS stwierdził, że odwołujący jako prowadzący działalność nie podlega ubezpieczeniu od 3 listopada 1975 r. W uzasadnieniu wskazano, że odwołujący prowadził działalność bez wymaganych uprawnień. Po uwzględnieniu wynagrodzenia otrzymanego przez odwołującego w okresie od 1 lutego 1969 do 13 października 1975 r. oraz ustaleniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu ubezpieczenia od 1966 do 2003 wskaźnik podstawy wymiaru wyniósł 57.91 %. Sąd Okręgowy wskazał, że powyższych ustaleń dokonał na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz aktach ubezpieczeniowych. Zeznania przesłuchanego w sprawie świadka sąd uznał wiarygodne, ponieważ świadek zeznawał spójnie, pracował wspólnie z odwołującym i przedstawił, ówczesne realia społeczno-ekonomiczne oraz warunki pracy w zakładzie. Niemniej jednak świadek ten z uwagi na znaczny upływ czasu nie potrafił wskazać jakie zarobki uzyskiwał odwołujący się, a nawet on sam w spornym okresie. Z uwagi na powyższe jego zeznania nie mogły stanowić podstawy ustaleń w zakresie wysokości wynagrodzenia odwołującego. Dlatego Sąd Okręgowy ustalenia oparł głównie na dokumentach, w tym angażach z akt osobowych, które nie pozostawiły wątpliwości co do wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego przez odwołującego w spornym okresie. Sąd Okręgowy przyjął, iż odwołujący świadczył pracę przez 46 godziny tygodniowo. Na powyższe wskazuje także okoliczność, iż w trakcie umowy o dokształcanie odwołujący świadczył pracę w wymiarze 36 godzin tygodniowo, tj. 6 godzin dziennie. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że skoro odwołujący pracował 36 godzin tygodniowo jako młodociany, to w okresie od dnia 1 lutego 1969 do dnia 13 października 1975 r. musiał świadczyć pracę w wymiarze wynoszącym 46 godzin tygodniowo. Sąd Okręgowy odwołał się do treści art. do art. 111 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.), także do art. art. 15-18 i art. 174 ust. 3 tej ustawy. Sąd Okręgowy wskazał, że sporna pozostawała wysokość wynagrodzenia w okresie od 1 września 1965 r. do 13 października 1975 r. w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w O.. Stwierdził, że ograniczenia dowodowe dotyczą wyłącznie postępowania przed organem rentowym i nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów. Z tego względu zdaniem Sądu Okręgowego dokumenty w postaci „angaży”, określające stawkę godzinową, mogą stanowić podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w spornym okresie. Stawka godzinowa jest elementem podstawowym i wyjściowym przy obliczeniu wynagrodzenia za pracę. Skoro znany jest wymiar czasu pracy ubezpieczonego, potwierdzony np. świadectwem pracy, możliwe jest obliczenie liczby godzin pracy wynikającej z tego wymiaru w każdym kolejnym tygodniu, miesiącu i roku w spornym okresie. Brak prawa do wynagrodzenia musiałby natomiast wynikać z przerw w jej świadczeniu, a informacje o tym powinny znajdować się w świadectwie pracy. Brak jakiejkolwiek adnotacji o przerwach w zatrudnieniu (np. urlopach bezpłatnych) wskazuje na ciągłość zatrudnienia rozumianego jako świadczenie pracy, za którą przysługiwało wynagrodzenie. Kwestia braku „angażu” za określony rok, czy lata, nie przekreśla takiej metody, gdyż w obliczeniach uwzględniać należy stawkę godzinową wynikającą z poprzedniego „angażu” aż do momentu „angażu” wprowadzającego stawkę wyższą. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie przeliczenia świadczenia w oparciu o angaże określające wynagrodzenie stawką godzinową. Stwierdził, że odwołujący nie miał przerw w pracy, a pracę świadczył w wymiarze 46 godzin tygodniowo. W oparciu o powyższe ustalenia organ rentowy dokonał symulacyjnego wyliczenia, w wyniku którego wskaźnik wymiary świadczenia wyniósł 57,91 %. Wskaźnik ten jest korzystniejszy niż wcześniej przyznane świadczenie, dlatego też zaistniały podstawy do przeliczenia świadczenia w rozumieniu art. 111 ust. 1 ustawy emerytalnej wraz z jednoczesną zmianą kapitału początkowego. Według Sądu Okręgowego zgormadzony materiał dowodowy nie pozwolił na uwzględnienie stażu pracy oraz dochodów jakie odwołujący uzyskiwał w okresie od 1 grudnia 1975 r. do 31 grudnia 1979 r. jako ajent w Centrali (...) w O.. Sąd pierwszej instancji wskazał przy tym, że z mocy decyzji (...) Oddział w O. z 17 lipca 1978 r. odwołujący został wyłączony z ubezpieczenia społecznego jako prowadzący działalność zarobkową w zakresie transportu od 3 listopada 1975 r. Apelację od tego wyroku złożył F. K.. Wniósł o uchylenie wyroku (w istocie zmianę) i merytoryczne rozpatrzenie sprawy w sposób wskazany w odwołaniu, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, że zaskarżony wyrok został wydany w oparciu o niezupełne, a tym samym nieprawidłowe informacje przedstawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz na odmowie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność weryfikacji prawidłowości wyliczenia świadczenia emerytalnego, 2) naruszenie prawa procesowego – art. 233 § 1 k.p.c. w związku z tym, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego Skarżący wniósł także o: 1) przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność przeliczenia świadczenia skarżącego z uwzględnieniem wszystkich wariantów przeliczenia świadczenia skarżącego „tj. z całego okresu z ostatnich dwudziestu lat przed dniem złożenia wniosku o emeryturę przez ubezpieczenia z okresu najlepszych 10 lat przed dniem złożenia wniosku o emeryturę, 2) zaliczenie do stażu pracy okresu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w O.. W uzasadnieniu wskazał, że sąd pierwszej instancji nie posiadając wiedzy specjalistycznej oparł się twierdzeniach organu rentowego co prawidłowości wyliczenia świadczenia według najkorzystniejszego wariantu. Podniósł też, że wyliczenie jego świadczenia nie uwzględnia wszystkich okresów pracy, a przede wszystkim zaskarżona decyzja nie uwzględnia kwestii wyrównania świadczenia emerytalnego skarżącego od chwili powstania uprawnień do tego świadczenia. Wskazał też organ rentowy nie przedłożył sposobu wyliczenia wysokości świadczenia według najbardziej korzystnego wariantu. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Uchybienia prawa procesowego, które nie prowadzą do nieważności postępowania, sąd drugiej instancji uwzględnia tylko na zarzut zgłoszony w apelacji. Z tego względu ustalenia faktyczne dokonane przez sąd pierwszej instancji mogą być podważone poprzez przedstawienie odpowiednich zarzutów. W zakresie nimi nie objętym, co do zasady, za wiarygodne należy przyjąć ustalenia sądu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie zgłoszono zarzuty procesowe: 1) oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wyliczenia wysokości świadczenia i wiążący się z tym zarzut błędnego ustalenia wysokości świadczenia poprzez nieuwzględnienie wszystkich wariantów obliczenia świadczenia. 2) błędnego ustalenia stażu pracy (okresów składkowych) poprzez nieuwzględnienie okresu pracy na podstawie umowy agencyjnej w Przedsiębiorstwie (...) w O., 3) naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z tym, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny zebranego materiału dowodowego. Ponadto zgłoszony został zarzut naruszenia prawa materialnego: 4) zarzut niewyrównania świadczenia od czasu jego przyznania. Zarzut wskazany wyżej jako 3 nie został uzasadniony, zatem można go rozpoznawać ewentualnie jedynie w odniesieniu do zarzutów
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.