Sygn. akt I C 1554/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2018 roku Sąd Rejonowy w Kielcach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Robert Opas Protok

§ l k.c., który dotyczy umów zawieranych pomiędzy konsumentami i przedsiębiorcami, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), co jednak nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak stanowi natomiast § 3 wskazanego artykułu, nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu; w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie zaś z art.

§ 4k.c.

ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Stosownie zaś do treści art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W myśl natomiast art.

§ 2

k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z art.

§ l k.c. nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z powyższego wynika zatem, że określone postanowienie umowy może zostać uznane za niedozwolone postanowienie umowne w przypadku, gdy kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i gdy wskutek takiego właśnie układu praw i obowiązków dochodzi do rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym przesądzające znaczenie dla abuzywności owych postanowień ma okoliczność, iż nie zostały one indywidualnie uzgodnione. Ponadto, jak już podkreślono wyżej, wykluczone jest uznanie postanowienia umownego za abuzywne w odniesieniu do głównych świadczeń stron (w tym ceny i wynagrodzenia), jeżeli zostały one sformułowane jednoznacznie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podkreślić należy w pierwszej kolejności, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczące uprawnienia strony pozwanej do żądania zapłaty kwot stanowiących równowartość rzeczywistych kosztów poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami do zorganizowania imprezy turystycznej z całą pewnością nie określały głównego świadczenia stron. Do ustalenia przy tym, że świadczenie jednej ze stron umowy na rzecz drugiej strony ma charakter świadczenia głównego w rozumieniu art.

§ 1zd.

2 k.c. nie wystarczy jedynie stwierdzenie, że przedmiotowe świadczenie należy się drugiej stronie umowy za świadczoną przez nią usługę w ramach realizacji zawartej umowy; pojęcie bowiem „głównego świadczenia stron” należy rozumieć wąsko, w nawiązaniu do pojęcia elementów przedmiotowo istotnych - essentialia negotii (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2011r., VI ACa 910/10, lex nr 1120302). Dodatkowo w doktrynie sugeruje się odwoływanie do pojęcia świadczeń głównych i ubocznych, przy czym tylko w wypadku, gdy chodzi o te pierwsze świadczenia, uchylona zostaje kontrola ich postanowień, jeżeli zostały sformułowane jednoznacznie (zob. K. Zagrobelny [w:] Kodeks cywilny. Komentarz pod red. E. Gniewka i P. Machnikowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014, str. 696). Z powyższego wynika więc, że wykładnia pojęcia „postanowienie określające główne świadczenia stron", winna być dokonywana w kontekście rodzaju umowy, w której dane postanowienie jest zawarte, przy uwzględnieniu jej celu, typowych elementów przedmiotowo istotnych. Przepis art.

§ 1k.c.

ma na względzie essentialia negotii umowy, a więc takie jej elementy konstrukcyjne, bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy, a zatem klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danej umowy. Postanowienia określające główne świadczenia stron nie mogą zostać uznane za niedozwolone, co podyktowane jest koniecznością uniknięcia sytuacji, gdy eliminacja danego postanowienia umownego prowadziłaby do odpadnięcia celu danego porozumienia stron, który miał przyświecać jego zawarciu. W niniejszej sprawie strony zawarły umowę o świadczenie usług turystycznych, przewidzianą w art. 14 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o usługach turystycznych (Dz.U. 1997 Nr 133 poz. 884) której celem jest zorganizowanie imprezy turystycznej przez organizatora na rzecz klienta, w zamian za uiszczenie ceny imprezy turystycznej. Jest to umowa dwustronnie zobowiązująca, kauzalna, wzajemna, odpłatna. Mając na uwadze elementy przedmiotowo istotne dla tego stosunku prawnego stwierdzić należy, że żaden z elementów przedmiotowo istotnych po stronie klienta nie określa jego obowiązku zwrotu organizatorowi imprezy kwot stanowiących równowartość rzeczywistych kosztów poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami do zorganizowania imprezy turystycznej, w sytuacji w której zrezygnuje z imprezy turystycznej z powodów niezależnych od organizatora imprezy. A zatem postanowienie dotyczące obowiązku zwrotu przez klienta kwoty równej wysokości zaliczki przewidzianej przez organizatora w związku z zorganizowaniem imprezy, nie może być uznane za postanowienie określające główne świadczenie stron. W konsekwencji więc postanowienie takie podlega kontroli Sądu, przewidzianej w art.

k.c. W niniejszej sprawie jeśli chodzi o kwestię indywidualnego uzgodnienia spornego postanowienia to zdaniem Sądu, należy uznać iż postanowienie takie nie zostało z klientem uzgodnione indywidualnie. Strona pozwana nie wykazała w żaden sposób, że powód miał możliwość wpływu na treść zawartej umowy w powyższym zakresie. Ponadto również powód wskazał w swoich zeznaniach, iż takiej możliwości nie miał, treść umowy została powodowi narzucona i w żadnym wypadku nie miał na nią wpływu. Z relacji powoda, która pozostaje zbieżna ze zgromadzonymi w sprawie dowodami tj. umową o świadczenie usług turystycznych, wynika że przedmiotem tejże umowy był tylko zakup biletów lotniczych. Powód zarzucał, że postanowienie pkt 6.5 ppkt C Warunków Imprez (...) stanowi niedozwoloną klauzulą umowną. W tym zakresie powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 6 maja 2013 roku sygn.. akt AmC 719/12, z którego wynika, że w razie wątpliwości uważa się że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonana lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta. Zgodnie z treścią kwestionowanego postanowienia koszty rezygnacji stanowiące wyjątki od określonej w pkt 6.

1. reguły standardowej w przypadku, gdy przedmiotem umowy jest tylko przelot samolotem czarterowym wynoszą do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 45 % ustalonej ceny. Postanowienia tego nie można jednak interpretować w oderwaniu od pozostałych postanowień Warunków Imprezy Turystycznej a konkretnie art. 6.2 tychże warunków, który stanowi, że jeżeli Klient zrezygnuje z uczestnictwa w imprezie turystycznej lub jeśli nie rozpocznie imprezy turystycznej z powodów niezależnych od TUI, TUI zastrzega sobie prawo żądania zapłaty pełnych kosztów ubezpieczenia oraz kwot stanowiących równowartość rzeczywistych kosztów w wysokości nie wyższej niż ustalona na zasadach określonych w punktach 6.4 i 6.5 Warunków Imprez (...) poniesionymi w związku z dokonanymi już przygotowaniami do zorganizowania imprezy turystycznej. Przy obliczaniu należnych do zapłaty kwot uwzględnia się koszty, jakie zostały zaoszczędzone a także możliwość innego wykorzystania świadczeń. TUI do decyzji klienta pozostawia decyzję o zbieraniu i gromadzeniu dowodów na to, czy ze względu na rezygnację z uczestnictwa w imprezie turystycznej, względnie jej nierozpoczęcia powstały koszty niższe niż te, które zostały określone przez TUI jako rzeczywiste koszty rezygnacji, w wysokości nie wyższej niż określonej w pkt 6.4 i 6,5, względnie Klient może zwrócić się do TUI o przedstawienie indywidualnych wyliczeń poniesionych na jego rezerwację kosztów. Mając na względzie treść powołanego postanowienia należy stwierdzić, że razem z kwestionowanym zapisem pkt 6.5 ppkt C regulacje te łącznie wprowadzają zasadę, że organizator imprezy turystycznej może zatrzymać tylko kwotę odpowiadającą rzeczywistym kosztom, które poniósł w związku z organizają imprezy turystycznej, która nie doszło do skutku a na dodatek wysokość tych kosztów jest limitowana zapisami pkt 6.
2. Tym samym postanowienia pkt 6.5 nie wprowadzają uprawnienia do każdorazowego potrącania kwot, o których mowa w tym postanowienia a wręcz przeciwnie, wprowadzają ograniczenie w rozumieniu maksymalnych kosztów, jakie może zatrzymać organizator imprezy. Mając na względzie powyższe w ocenie Sądu zapis pkt 6.5 WIT nie stanowi niedozwolonej klauzuli umownej, o ile, tak jak w niniejszym postępowaniu jest interpretowany łącznie z postanowieniem 6.
3. Pewne wątpliwości Sądu budzi jedynie zapis pkt 6.
4. w końcowej części postanowienia, w zakresie w jakim pozostawia do uznania klienta decyzję o zbieraniu i gromadzeniu dowodów na to że rzeczywiste koszty rezygnacji z imprezy były niższe niż wynika to z wyliczeń organizatora. Należy wskazać na mogące występować obiektywne trudności w gromadzeniu takich dowodów przez Klientów. Z treści postanowienia wynika, jednak że Klientowi zawsze przysługuje prawo do żądania przedstawienia indywidualnych wyliczeń poniesionych na jego rezerwację kosztów, co w znacznym stopniu łagodzi rygoryzm postanowienia, z którego wynika obowiązek zbierania przez Klienta dowodów na poparcie swojego stanowiska. Nadto należy podnieść, że ww zasada nie może zmienić zasad dotyczących ciężaru dowodu w postępowaniu sądowym o ile do takiego postępowania dojdzie, bowiem reguły te wynikają z przepisów ustawy. Postawa procesowa strony pozwanej w toku niniejszego postępowania była bierna i ograniczała się jedynie złożenia odpowiedzi na pozew, kwestionującej żądanie powoda, i wskazując przy tym zaistnienie po stronie pozwanej szkody w wysokości 3.135,00 zł w związku z rezygnacją przez powoda z drugiej wycieczki. Skoro zatem pozwana spółka powołuje się na powstanie szkody w określonej wysokości, dokonując wobec tego zajęcia zaliczki wpłaconej przez powoda na poczet świadczonej usługi, to winna była wykazać tj. stosownie udokumentować powstanie takiej szkody jak i jej wysokości. W toku całego procesu jak i przed jego wszczęciem nic takiego nie zostało przez pozwaną wykazane. Mimo licznej korespondencji przesyłanej przez powoda, nie otrzymał on informacji dotyczącej rzeczywistej szkody poniesionej przez stronę pozwaną, ani faktycznych kosztów jakie poniosła w związku z anulowaniem biletów lotniczych na trasie K. – P.. Narzucanie zatem obowiązku pokrycia takich kosztów bez faktycznego ich udokumentowania, z całą pewnością stanowi nieuczciwą praktykę rynkową stosowaną przez przedsiębiorcę wobec konsumenta. Dodatkowo wskazać w tym miejscu należy – co wynika z załączonego do akt sprawy ,,zrzutu ekranu” iż na dzień przed zaplanowanym wylotem oferta strony pozwanej nie przewidywała już wolnych biletów na w/w trasie. A zatem z faktu tego należy wywieść, że strona pozwana faktycznie nie poniosła w związku z tym żadnej szkody. Strona pozwana w żaden sposób nie odniosła się do tych twierdzeń. Już tylko tytułem podsumowania przywołać w tym miejscu należy treść przepisu art. 6 k.c. z którego wynika, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Strona powodowa w niniejszej sprawie powinna udowodnić, że dokonała wpłaty zaliczki w określonej wysokości oraz że nie została ona w całości zwrócona i ten obowiązek dowodowy zrealizował. Strona pozwana powinna natomiast wykazać, że o ile zatrzymała określoną część zaliczki, to istniały ku temu powody wynikające z treści postanowień 6.2 i 6.5 WIT, a konkretnie, że koszty jakie poniosła strona pozwana w związku z rezerwacja przez powoda biletów przekracza 45 % wartości umowy (w tym wypadku 1.411 zł). W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż w toku niniejszego procesu rzeczywisty koszt poniesionej przez stronę pozwaną, w związku z anulowaniem przez powoda biletów lotniczych na trasie K. – P. na dzień 28 września 2016 roku do 02 października 2016 roku, szkody nie został wykazany. Z całą pewnością dla wykazania tego faktu niewystarczające jest twierdzenie, że koszty rezerwacji przekroczyły koszt zaliczki, bowiem zgodnie z treścią postanowienia 6.2 WIT TUI było zobowiązane już na etapie przedsądowym wskazać na żądanie A. K. indywidualnych wyliczeń poniesionych na jego rezerwację kosztów. Organizator imprezy mimo kilkakrotnych żądań powoda w tym zakresie nie przedstawiła takiego wyliczenia, bowiem nie można traktować pisma z dnia 3 stycznia 2017 roku jako pisma, które zawiera indywidualne rozliczenie kosztów związanych z dokonana rezerwacją (k.48). Strona pozwana w toku postępowania złożyła oświadczenie sporządzone przez J. Ż. – Kierownika D. Przelotów, z którego wynika, że TUI zapłaciła przewoźnikowi 100 % ceny za miejsca w samolocie z zgodnie z danymi z systemu rezerwacyjnego na lot K. – G. w dniu 28.09.2016 roku było wolnych 49 miejsc a na lot G. – K. w terminie 5 października 2016 roku – 0 miejsc wolnych. Jest to jedyny dowód, który zgłosiła strona pozwana a który miałby stanowić choćby próbę wykazania rzeczywistych kosztów rezerwacji dokonanej przez A. K.. Należy jednak podnieść, że informacja ta (jakkolwiek i tak dalece niewystarczająca do choćby próby ustalenia wysokości rzeczywistych kosztów rezerwacji) dotyczy innego lotu i innej daty niż przelot, którego dotyczy niniejsza sprawa. Mając na względzie powyższe należy podnieść, że strona powodowa nie wykazała, aby poniosła jakiekolwiek koszty związane z rezerwacja imprezy turystycznej dokonanej przez A. K., z udziału w której następnie Klient zrezygnował. Mając powyższe na uwadze powództwo było w pełni zasadne. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., stosownie do którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obronny. Na koszty niniejszego postepowania złożyły się opłata od pozwu w kwocie 71 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, a także koszty wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w kwocie 270 zł (§ 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r, poz. 507, z późn, zm.). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku. SSR Robert Opas ZARZĄDZENIE odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć r. pr. A. C.-K..