kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Z kolei wedle art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Oceniając kwestionowane przez pozwanego postanowienia umowne dotyczące wysokości prowizji przez pryzmat przesłanek określonych w powyższych przepisach nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa umowa miała charakter umowy jednostronnie profesjonalnej, albowiem pozwany nie zawierał jej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, lecz występował jako konsument w rozumieniu art. 22 1 kc. Strona powodowa nie wykazała także, aby przedmiotowe klauzule umowne były indywidulanie uzgodnione. W myśl art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a więc w niniejszej sprawie na stronie pozwanej. W judykaturze podnosi się, że okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Konieczne byłoby wykazanie, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego. Przyjęcie takiego wpływu byłoby możliwe przede wszystkim wówczas, gdyby konkretny zapis był z nim negocjowany (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 kwietnia 2011r., I ACa 232/11, L.). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem będą klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść (por. wyrok Sądu Apelacyjnego Warszawa z dnia 15 maja 2012r., VI ACa 1276/11, L.). W przedmiotowej sprawie powód w żaden sposób nie wykazał, aby postanowienia dotyczące wynagrodzenia umownego podlegały negocjacjom, nadto wedle pozwanego umowa została zawarta przy użyciu gotowego wzorca, przygotowanego wcześniej jednostronnie przez poprzednika prawnego powoda, co wykluczało możliwość negocjacji takich postanowień. Sąd uznał również, że w przedmiotowym przypadku wynagrodzenie umowne w zastrzeżonej wysokości kształtuje prawa i obowiązki pozwanego jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Przede wszystkim należało mieć na uwadze, że w umowie nie wskazano z jakiego tytułu takie wynagrodzenie umowne należało się powodowi. W umowie jedynie wskazano, że wynagrodzenie umowne należy się za „udzielenie pożyczki”, jednak brak jest szczegółowej definicji tego pojęcia w samej umowie. Zwrócić przy tym należy uwagę, że wynagrodzenie pokrywa się z opłatą przygotowawczą, która miała stanowić opłatę za czynności faktyczne związane z rozpatrzeniem wniosku, przygotowaniem i zawarciem umowy pożyczki oraz „udzieleniem pożyczki” (pkt 2.5). Z powyższego wynika, że powód domaga się dwóch różnych opłat z tego samego tytułu. Podkreślić należy, iż w przypadku zawarcia przez strony odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy winno być wyraźnie określone w umowie i zwykle formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału stanowią odsetki. Należy wskazać, że w art. 359 § 21 kc ustawodawca postanowił, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne). Funkcją tego przepisu jest przeciwdziałanie lichwie, która jest zjawiskiem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego, a także ochrona interesów konsumentów. Przewidziana w powyższym przepisie wysokość powinna stanowić odniesienie do oceny wysokości wynagrodzenia pożyczkodawcy ustalonego w umowie. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej umowie powód zastrzegł dla siebie zarówno wynagrodzenie umowne, jak i odsetki kapitałowe maksymalne naliczonych od kwoty wypłaconej pożyczki (pkt 11.2), które stanowią w istocie kolejne wynagrodzenie pożyczkodawcy za korzystanie przez pożyczkobiorcę z jego środków finansowych. W ocenie Sądu, zastrzeżenie wynagrodzenia umownego, obok odsetek kapitałowych, może prowadzić do naruszenie przepisów o odsetkach maksymalnych. W ocenie Sądu, w przedmiotowym przypadku to odsetki powinny stanowić wynagrodzenie dla powoda za korzystanie z cudzych pieniędzy w przypadku umowy pożyczki zawartej między osobami fizycznymi. Jak wskazano powyżej maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może, stosownie do art. 359 § 2 1 kc, w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. W ocenie Sądu, postanowienia umowy nakładające na pożyczkobiorcę obowiązek uiszczenia wynagrodzenia umownego za udzielenie pożyczki w pełnej wysokości obok odsetek kapitałowych umownych, naliczonych od całkowitej kwoty pożyczki mają charakter klauzul abuzywnych w rozumieniu art.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył ustalenia całkowitej kwoty pożyczki. W pozwie powód wskazał, że na kwotę pożyczki w wysokości 16.108 zł składały się: rzeczywiście przekazana powodowi kwota 7.000 zł, a także opłata przygotowawcza (785 zł) i koszt ubezpieczenia (8.323 zł). W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany zakwestionował roszczenie powoda w tym zakresie, podnosząc, że koszt składki ubezpieczeniowej oraz opłaty przygotowawczej nie stanowią pożyczki, ponieważ kwoty te nie zostały przeniesiona na własność pozwanego, nie stanowią zatem przysporzenia na rzecz majątku pozwanego. Nadto, pozwany podniósł szereg innych zarzutów, wskazując m.in. że postanowienia umowne przewidujące obowiązek poniesienia składki ubezpieczeniowej czy opłaty przygotowawczej stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
kc i nie wiążą pozwanego jako konsumenta. Nadto, podnosił, że dochodzenie przez powoda powyższych kosztów jest sprzeczne ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem prawa i stanowi nadużycie prawa w myśl art. 5 kc, a także podniósł zarzut nieważności umowy ubezpieczenia. Jak już wskazano powyżej, wobec niewykazania faktu odprowadzenia składki ubezpieczeniowej na rzecz zakładu ubezpieczeń, brak było podstaw, aby przyjąć, że powód skredytował koszty ubezpieczenia. Z podobnych przyczyn nie można było uwzględnić opłaty przygotowawczej, skoro nie wykazano, za jakie czynności została ona naliczona i czy w ogóle należy się powodowi. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że na własność pozwanego przeniesiono jedynie kwotę 7.000 zł. Zdaniem Sądu, z istotą pożyczki sprzeczne jest „przeniesienie” na rzecz biorącego pożyczkę sum pieniężnych, których w rzeczywistości nigdy on nie otrzymuje, a które automatycznie zostają zaliczone na poczet związanych z pożyczką kosztów i opłat. W tym stanie rzeczy należało uznać, że kwotę pożyczki stanowiła kwota 7.000 zł odpowiadająca całkowitej kwocie kredytu określonej zgodnie z art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim, w myśl którego całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Przyjmując, że kwota pożyczki wynosiła 7.000 zł, Sąd dopuścił z urzędu dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia rzeczywistej wysokości zadłużenia pozwanego, przy uwzględnieniu dokonanych przez niego spłat, wysokości odsetek umownych z ograniczeniem do wysokości odsetek maksymalnych oraz wypowiedzenia umowy ze skutkiem na dzień 10 czerwca 2015r. Jak wskazał biegły, zadłużenie pozwanego na dzień wypowiedzenia umowy pożyczki wynosiło 5.731,73 zł, z czego kwotę 5.185,61 zł stanowił kapitał pożyczki, kwotę 408,23 zł odsetki, zaś kwotę 137,88 zł odsetki karne. Opinia biegłego nie została zakwestionowana przez żadną ze stron. Mając na powyższe na uwadze, na mocy art. 720 § 1 kc w zw. z art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.731,73 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, nie więcej niż odsetki maksymalne, od dnia 11 czerwca 2016r. do dnia zapłaty. Natomiast, w pozostałym zakresie, na mocy powyższych przepisów a contrario powództwo oddalono. O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 100 kpc i obciążył nimi strony stosownie do stosunku w jakim przegrały niniejszy spór tj. powoda w 70 %, a pozwanego w 30 %. Szczegółowe rozliczenie kosztów, na mocy art. 108 § 1 kpc, Sąd powierzył referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.