W myśl tego przepisu jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Właściwym postępowaniem, o jakim mowa w art.
kc, jest postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uregulowane w dziale VIII kodeksu postępowania cywilnego (art. 424 1 i następne kpc). Z przepisów art. 424 1 kpc i art. 424 1a kpc wynika, że skarga taka przysługuje jedynie od prawomocnych wyroków sądu drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie, gdy ich zmiana lub uchylenie w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe za wyjątkiem tych, od których wniesiono skargę kasacyjną. Kwestionowane przez powoda prawomocne orzeczenie wydane w sprawie sygn. akt I C 1258/17, która po uchyleniu postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie sygn. akt I C 1055/15, była jej kontynuacją a nie nową sprawą, było postanowieniem o umorzeniu postępowania w tej sprawie. Zastosowanie ma tu wobec tego art. 424 1b kpc, który stanowi, że w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Przepis ten wiąże się z treścią art.
kc, który odsyła do niego poprzez sformułowanie „chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej”, dopuszczając tym samym możliwość dochodzenia odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej prawomocnym orzeczeniem niezgodnym z prawem, bez konieczności uzyskiwania prejudykatu. Orzeczenie o umorzeniu postępowania wydane zostało w sprawie sygn. akt I C 1258/17 na podstawie art. 182 § 1 kpc wobec nie złożenia przez powoda wniosku o podjęcie postępowania w ciągu roku od wydania postanowienia o odmowie podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 177 § 1 pkt 5 kpc. Na skutek zażalenia powoda, który nie zgadzał się z tym postanowieniem, poddane ono zostało kontroli instancyjnej przez Sąd Apelacyjny w Łodzi, który stwierdzając prawidłowość tego postanowienia, oddalił zażalenie powoda. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że orzeczenie o umorzeniu postępowania wydane w sprawie sygn. akt I C 1258/17, które było poddane kontroli instancyjnej, jest niezgodne z prawem. Z akt wskazanej sprawy wynika, że po wydaniu postanowienia z dnia 25 lutego 2016 r. o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania, wniosek o podjęcie postępowania w tej sprawie powód złożył dopiero w zażaleniu od postanowienia z dnia 16 lutego 2017 r. o umorzeniu postępowania złożonym w dniu 13 marca 2017 r. a więc po upływie roku od wydania postanowienia o odmowie podjęcia postępowania. W tej sytuacji wobec treści art. 182 § 1 kpc, który stanowi, że sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 kpc, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu, postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie było zgodne z prawem. Umorzenie postępowania przy tym w oparciu o wskazany przepis nie naruszało w żadnym razie prawa powoda do dochodzenia swoich roszczeń na drodze sądowej. Nie istnieją bowiem żadne przeszkody aby powód po umorzeniu postępowania ponowienie wystąpił do sądu z tym samym roszczeniem, jakiego dochodził w sprawie, w której postępowanie umorzono. Orzeczenie o umorzeniu postępowania, od którego powód odwołał się do wyższej instancji, nie było też niezgodne z art. 77 pkt 2 Konstytucji i art. 6 i 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że powodowi nie udało się wykazać niezgodnego z prawem działania funkcjonariuszy Skarbu Państwa – sędziów Sądu Okręgowego w Kaliszu przy wykonywaniu władzy publicznej – podczas podejmowania czynności w sprawie z jego powództwa oraz wydania w tej sprawie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednocześnie zauważyć też należy, że powód nie wykazał także istnienia pozostałych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa to jest faktu zaistnienia szkody, jej wysokości oraz związku przyczynowego między działaniem funkcjonariuszy Sądu Okręgowego w Kaliszu przy wykonywaniu władzy publicznej a zaistniałą szkodą. Z uwagi na powyższe powództwo przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie należało oddalić. Podstawę prawną żądania zadośćuczynienia stanowią przepisy dotyczące naruszenia dóbr osobistych. Art. 23 kc stanowi, iż dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie natomiast z art. 24 § 1 kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków w szczególność ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie (uregulowanych w art. 448 kc) może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Przepis art. 23 kc nie zawiera definicji dóbr osobistych a wymienione w nim dobra są podane jedynie przykładowo. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że dobra osobiste są to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. Wobec tego istnieje wiele dóbr korzystających z ochrony prawnej i wiele praw osobistych chroniących te dobra. Jednakże różnorodność występowania w życiu dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej powoduje, iż niemożliwe jest ustalenie, usystematyzowanie przesłanek ogólnych, których występowanie mogłoby przesądzić o tym czy dane zdarzenie stanowi naruszenie jakiegoś dobra. Obecnie w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa pogląd, że przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie. Miernika pozwalającego na ustalenie czy naruszone zostało dobro osobiste należy więc poszukiwać w tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo i funkcjonujących w nim wzorców. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie, należy brać przy tym pod uwagę całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Sąd na tle konkretnego stanu faktycznego ocenia – stosując kryteria obiektywne – czy doszło do naruszenia dobra osobistego i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony prawem przewidzianych. Ustawodawca w art. 24 § 1 kc jednoznacznie wskazał, że bezprawność działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony prawnej przewidzianej w tym przepisie. Jednocześnie w sposób szczególny ukształtowany został ciężar dowodowy w procesie o ochronę dóbr osobistych przez wprowadzenie zasady domniemania bezprawności działania. Wobec tego powód musi w procesie jedynie wykazać, że doszło do naruszenia lub zagrożenia jego dóbr osobistych cudzym działaniem, natomiast na pozwanym ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie a więc wyłączających bezprawność. Za okoliczności takie na ogół uznaje się działanie w ramach porządku prawnego to jest działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. Działanie w ramach obowiązującego porządku prawnego, czy wykonywania własnych praw podmiotowych musi mieścić się w pewnych granicach, których przekroczenie wyłącza możliwość powołania się na nie, jako na przyczynę egzoneracyjną. Gdy dochodzi do wkroczenia w sferę cudzego prawa lub dobra, konieczne jest zbadanie, czy zachodzą okoliczności uzasadniające lub usprawiedliwiające działanie sprawcy, i to pozwany zgodnie z rozkładem ciężaru dowodowego powinien je wykazać w toku procesu o naruszenie dóbr osobistych. Na wstępie podnieść należy, że sędziowie w zakresie wykonywania czynności związanych z wymiarem sprawiedliwości są funkcjonariuszami państwowymi i wykonują władzę sądowniczą stanowiącą element władzy publicznej. Sądy, jako organy władzy publicznej – władzy sądowniczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez sędziów, a sędzia w toku postępowania wykonuje czynności jurysdykcyjne jako sąd w znaczeniu procesowym. Za utrwalone należy przy tym uznać stanowisko Sądu Najwyższego, że działanie w charakterze funkcjonariusza publicznego nie eliminuje automatycznie odpowiedzialności za naruszenie dobra osobistego innej osoby, i działanie to, zrealizowane w ramach wykonywanej funkcji publicznej, może stanowić podstawę odpowiedzialności niezależnie od odpowiedzialności Skarbu Państwa (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1980 r., IV CR 475/80, OSNCP 1981, nr 9, poz. 170, z dnia 19 grudnia 2002 r., II CKN 167/01, nie publ.) W konsekwencji należy przyjąć, że sędziowie mogą ponosić odpowiedzialność cywilną na podstawie art. 24 kc za bezprawne naruszenie dóbr osobistych strony w toku czynności jurysdykcyjnych. Konieczną przesłanką ich odpowiedzialności na podstawie art. 24 kc jest bezprawność działania lub zaniechania naruszającego dobro osobiste przy wykonywaniu władzy sądowniczej. Przesłanka bezprawności musi być rozumiana w sposób właściwy dla prawa cywilnego, ale musi również uwzględniać specyfikę działania wymiaru sprawiedliwości i czynności jurysdykcyjnych. Bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a w szerokim ujęciu także z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Powód wskazywał, iż na skutek nieprawidłowego sposobu procedowania w sprawie Sądu Okręgowego w Kaliszu sygn. akt I C 1258/17 noszącej wcześniej sygn. I C 1055/15 naruszone zostały jego dobra osobiste w postaci godności, prawa do rzetelnego procesu oraz w postaci nie zasądzenia na jego rzecz dochodzonego przez niego roszczenia. Godność jest tym dobrem osobistym człowieka, które odzwierciedla wewnętrzne poczucie własnej wartości i ważności jako indywidualnej osoby ludzkiej. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka (art. 30 Konstytucji). Konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Naruszenie godności polega z reguły na ubliżeniu komuś lub obraźliwym zachowaniu wobec niego. W przedmiotowej sprawie powód nie wykazał, by w toku czynności jurysdykcyjnych podejmowanych w sprawie Sądu Okręgowego w Kaliszu sygn. akt I C 1258/17 noszącej wcześniej sygn. I C 1055/15 doszło do naruszenia jego godności. Nie stanowią natomiast dóbr osobistych prawo do rzetelnego procesu oraz prawa majątkowe. Ponieważ powództwo o zadośćuczynienie kierowane przeciwko Skarbowi Państwa zostało cofnięte w zakresie kwoty 5.000.000,00 zł a reprezentująca tego pozwanego Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej wyraziła zgodę na to częściowe cofniecie powództwa, na podstawie art. 355 § 1 kpc w zw. z art. 203 § 1 kpc Sąd umorzył postępowanie w zakresie żądania zasądzenia od tego pozwanego zadośćuczynienia w zakresie kwoty 5.000.000,00 zł a w pozostałym zakresie oddalił wobec wszystkich pozwanych powództwo o zadośćuczynienie jako niezasadne. Pomimo tego, iż powód przegrał sprawę i w myśl zasady odpowiedzialności finansowej za wynik sporu wynikającej z art. 98 kpc, powinien ponieść koszty procesu, Sąd nie obciążył go tymi kosztami, na co pozwala mu przepis art. 102 kpc. Sąd uznał bowiem, iż obciążeniu kosztami postępowania powoda, który utrzymuje się jedynie z niskiego zasiłku, sprzeciwiają się względy słuszności. ZARZĄDZENIE (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.